راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

چیرۆكی‌ ئه‌و ژنه‌ مه‌سیحییه‌ی‌ چه‌ند مانگێك له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی‌ داعشدا بوو

خاڵس جومعە
كه‌ سه‌رجه‌م دانیشتوانی‌ گونده‌كه‌ی‌ له‌ده‌ستی‌ داعش هه‌ڵهاتن، راحیل بڕیاریدا به‌ته‌نها بمێنێته‌وه‌، ئه‌و ژنه‌…
22.01.2015  |  هه‌ولێر
Iraqi Christian, Raheel Yousif Kuniaya, 71, lived with Islamic State extremists for five months.
Iraqi Christian, Raheel Yousif Kuniaya, 71, lived with Islamic State extremists for five months.

كاتێك كه‌ بینی‌ وێنه‌كه‌ی‌ بووه‌ته‌ به‌رگی‌ زۆربه‌ی‌ رۆژنامه‌كان، یه‌كڕاست ئه‌و كاته‌ی‌ به‌بیرهاته‌وه‌ چۆن گه‌یشته‌ ناوچه‌یه‌ك له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ داعش له‌نزیك كه‌ركوك‌و تێگه‌یشت مۆته‌كه‌ی‌ مه‌رگ له‌كۆڵی‌ بووه‌ته‌وه‌.

راحیل تاكه‌ كه‌س بوو له‌و پێنج هه‌زار هاوڵاتییه‌ مه‌سیحییه‌ی‌ گوندی‌ كرملیس (30كم خۆرهه‌ڵاتی‌ موسڵ‌) كه‌ بڕیاریدا ناوچه‌كه‌ جێنه‌هێڵێت‌و به‌ته‌نها رووبه‌رووی‌ چاره‌نووسی‌ خۆی‌ ببێته‌وه‌ له‌ژێر فه‌رمانڕه‌وایی‌ داعشدا كه‌ له‌سه‌ره‌تای‌ مانگی‌ ئابی‌ رابردووه‌وه‌ سه‌رجه‌م ناوچه‌ مه‌سیحی‌ نشینه‌كانی‌ دۆڵی‌ نه‌ینه‌وای‌ كه‌وته‌ ده‌ست، ئه‌و له‌وێ‌ به‌ته‌نها له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و چه‌كدارانه‌ مایه‌وه‌ كه‌ ترس‌و دڵه‌راوكێیان گه‌یانده‌ هه‌موو شوێنێك.

دوای‌ رێگایه‌كی‌ دوو رۆژه‌ی‌ دوورو درێژ، ئه‌و ژنه‌ به‌ته‌مه‌نه‌ گه‌یشته‌ هه‌ولێرو به‌كه‌سوكاره‌كه‌ی‌ شاد بووه‌وه‌ له‌چادرگه‌كانی‌ شارۆچكه‌ی‌ عه‌ینكاوه‌ی‌ هه‌ولێر، ئێستاشی‌ له‌گه‌ڵدابێت خه‌ڵك به‌تاسه‌وه‌ گوێ‌ بۆ چیرۆكه‌كانی‌ پێنج مانگی‌ رابردووی‌ ده‌گرن كه‌ له‌نێوان كرملیس‌و موسڵدا به‌سه‌ری‌ بردووه‌.

زۆركه‌س ئه‌وه‌یان لێده‌پرسی‌ كه‌ یه‌كه‌مجار چه‌كداره‌كان بینیویانه‌ چییان كردووه‌و ئه‌و ماوه‌یه‌ش كه‌ ده‌ست به‌سه‌ر بووه‌ چۆن مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا كردووه‌؟

راحیل چیرۆكه‌كه‌ی‌ ده‌گێڕێته‌وه‌و ده‌ڵێت: "كه‌ هاتنه‌ ناو گونده‌كه‌ لێیان پرسم چۆنه‌ رات نه‌كردووه‌، منیش وتم 71 ساڵه‌ له‌م گونده‌ ده‌ژیم‌و هه‌رچییه‌كم لێبكه‌ن چۆڵی‌ ناكه‌م".

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "ئه‌و ماوه‌یه‌ی‌ كه‌ له‌گونده‌كه‌ مامه‌وه‌ (4ی‌ ئاب تا 24ی‌ تشرینی‌ یه‌كه‌م) به‌ته‌نها به‌شه‌قامه‌كاندا ده‌سوڕامه‌وه‌و گوێم به‌قسه‌كانی‌ ئه‌وان نه‌ده‌دا، ته‌نانه‌ت چه‌ند جارێكیش به‌ئاسماندا ته‌قه‌یان ده‌كرد بۆ ئه‌وه‌ی‌ نه‌یه‌مه‌ ده‌ره‌وه‌".

ده‌شڵێت "له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌شدا خواردن‌و خواردنه‌وه‌یان بۆ دابین ده‌كردم‌و هه‌ندێ‌ جار نه‌رم‌و هه‌ندێجاری‌ تر توڕه‌و توند بوون، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ چه‌كداره‌كان به‌رده‌وام ده‌گۆڕان".

ئه‌م ژنه‌ به‌ته‌مه‌نه‌ تاكه‌ شاهیدێكه‌ به‌سه‌ر ئه‌و دزی‌‌و تاڵانییه‌ی‌ داعش له‌ناوچه‌كه‌دا كردوویانه‌‌و چۆن په‌لاماری‌ ماڵ‌‌و حاڵی‌ خه‌ڵكییان داوه‌، له‌م رووه‌وه‌ ده‌ڵێت "ئه‌وانه‌ی‌ بۆیان نه‌ده‌برا ده‌یانشكاند، ته‌نانه‌ت تانكی‌ سه‌ربانیشیان كون ده‌كرد".

ئه‌و ماوه‌یه‌ راحیل په‌یوه‌ندییه‌كی‌ باشی‌ له‌گه‌ڵ‌ داعش نه‌بووه‌، له‌كاتی‌ گێڕانه‌وه‌ی‌ قسه‌كانیدا ئاوڕی‌ له‌كوڕه‌ مامه‌كه‌ی‌ دایه‌وه‌ كه‌ له‌كه‌نیسه‌ی‌ كرملیس كاری‌ ده‌كردو پێی‌ وت "تا له‌گونده‌كه‌ مابوومه‌وه‌ نه‌مهێشت ماڵه‌كه‌تان تاڵان بكه‌ن، ته‌نانه‌ت وێنه‌ی‌ دایك‌و باوكتم له‌دیواره‌كه‌ كرده‌وه‌و له‌شوێنێكی‌ باش بۆم هه‌ڵگرتی‌".

ئامۆزاكه‌ی‌ لێی‌ پرسی‌ "ئه‌ی‌ بوتڵه‌ بیره‌كه‌ی‌ كه‌ هه‌ڵواسرابوو شكاندیان"، ئه‌ویش وه‌ڵامی‌ دایه‌وه‌ "نا نه‌یان شكاند، به‌ڵكو له‌گه‌ڵ‌ خۆیان بردیان" له‌و كاته‌دا هه‌موو دانیشتوانی‌ ناو چادره‌كه‌ ده‌ستیان كرد به‌پێكه‌نین.

چه‌كدارانی‌ داعش بێهیوا بوون له‌وه‌ی‌ راحیل گونده‌كه‌ چۆڵ بكات، بۆیه‌ خستوویانه‌ته‌ ئۆتۆمبێلێكی‌ خۆیانه‌وه‌و بردوویانه‌ته‌ خانه‌ی‌ به‌ساڵاچوانی‌ موسڵ‌، ئه‌م به‌شه‌ی‌ چیرۆكه‌كه‌ی‌ به‌ده‌نگێكی‌ خه‌مهێنه‌وه‌ ده‌گێڕایه‌وه‌.

كاتێك یه‌كێك له‌منداڵه‌كان پرسیاری‌ بارودۆخی‌ (ئیستیقراره‌)ی‌ لێكرد، له‌وه‌ڵامدا وتی‌ "ئاه ئه‌و داماوه‌ تائێستاش ده‌نگی‌ له‌گوێمدا ئه‌زرنگێته‌وه‌، كه‌ به‌جێمهێشت خواردنێكی‌ زۆرم بۆ جێهێشت".

(ئیستیقراره‌) ناوی‌ پشیله‌كه‌ی‌ راحیله‌، ئه‌و كه‌ تائێستا شووی‌ نه‌كردووه‌و هه‌ردوو براكه‌ی‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵات ده‌ژین، وه‌ك كچی‌ خۆی‌ مامه‌ڵه‌ی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و پشیله‌یه‌دا ده‌كرد.

كاتێك كه‌چووه‌ته‌ خاڵه‌ی‌ به‌ساڵاچووان بارودۆخی‌ باشتر بووه‌، چونكه‌ له‌ژوورێكدا داندراوه‌ كه‌ دوو ژنی‌ تری‌ مه‌سیحی‌ تیا بووه‌‌و له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وان‌و كارمه‌نده‌كانیش كه‌وتووه‌ته‌ قسه‌و ئیتر كه‌سێك هه‌بووه‌ ده‌رده‌دڵی‌ خۆی‌ بۆ بكات، به‌ڵام له‌وێش چه‌كدارانی‌ داعش له‌كۆڵی‌ نه‌بوونه‌ته‌وه‌و ناوه‌ ناوه‌ سه‌ردانی‌ خانه‌كه‌یان كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ بڕوا به‌كه‌سه‌ به‌ته‌مه‌نه‌كان بهێنن ببنه‌ موسوڵمان.

له‌و كاته‌وه‌ كه‌ كه‌سوكاره‌كه‌ی‌ زانیویانه‌ چووه‌ته‌ موسڵ هه‌وڵیانداوه‌ په‌یوه‌ندی‌ پێوه‌ بكه‌ن، كوڕه‌ مامه‌كه‌ی‌ ده‌ڵێت "له‌رێی‌ كه‌سێكی‌ تره‌وه‌ توانیم به‌ته‌له‌فۆن قسه‌ی‌ له‌گه‌ڵ‌ بكه‌م‌و زانیم له‌ژیاندا ماوه‌".

له‌و ماوه‌یه‌شدا ئه‌م ژنه‌ به‌ته‌مه‌نه‌ به‌ختی‌ نه‌بووه‌، چونكه‌ ئامۆزاكه‌ی‌ هه‌وڵیداوه‌ له‌رێی‌ ئه‌و كه‌سه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كه‌ی‌ رێكخستووه‌ بیگه‌ێنێته‌ هه‌ولێر، به‌ڵام كه‌سه‌كه‌ دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ پاره‌ی‌ خۆی‌ وه‌رگرتووه‌، دیار نه‌ماوه‌.

یه‌كێك له‌و چیرۆكانه‌ی‌ كه‌ راحیل له‌بیری‌ ناچێته‌و دادگاكه‌ی‌ داعشه‌، له‌و ماوه‌یه‌ی‌ كه‌ له‌خانه‌ی‌ به‌ساڵاچووان بووه‌ تاكه‌ جارێك كه‌ براوه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ دادگای‌ شه‌رعی‌ داعش بووه‌، ئه‌و كاته‌ زانیوێتی‌ كه‌ حه‌وت پیاوی‌ تری‌ مه‌سیحی‌ له‌و خانه‌یه‌دا بوون‌و هه‌موویان پێكه‌وه‌ به‌ پاسێك براون.

راحیل باسی‌ ئه‌و رۆژه‌ ده‌كات‌و ده‌ڵێت "له‌به‌رده‌م گه‌نجێكی‌ ریش درێژدا وه‌ستاین‌و داوای‌ لێكردین ببین به‌موسوڵمان‌و بۆ ماوه‌ی‌ نیو كاتژمێر باسی‌ قورئان‌و فه‌رمووده‌كانی‌ پێغه‌مبه‌ری‌ كرد، پاش ئه‌وه‌ فه‌رمانیدا ببرێینه‌وه‌ بۆ خانه‌كه‌و یه‌كی‌ قورئانێكیشیان داینێ‌، به‌ڵام وه‌ك خۆتان ده‌زانن من خوێنده‌واریم نییه‌".

پاش چه‌ند رۆژێك له‌چوونه‌ به‌رده‌م دادگا، به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‌ خانه‌ی‌ به‌ساڵاچووان پێی‌ راگه‌یاندوون كه‌ ئه‌و ده‌ مه‌سیحییه‌ ئازاد ده‌كرێن، راحیل ده‌ڵێت "بڕوامان نه‌كرد ئه‌م مۆته‌كه‌یه‌ كۆتایی‌ بێت‌و جارێكی‌ تر كه‌سوكاره‌كه‌مان ببینینه‌وه‌".

رۆژی‌ دواتر براونه‌ته‌ ناو هه‌مان پاسی‌ پێشوو به‌ره‌و رێی‌ كه‌ركوك رۆیشتووه‌، پێیان وابووه‌ ئیتر به‌ره‌و ئه‌وه‌ ده‌برێن كه‌ بكوژرێن، به‌ڵام پاسه‌كه‌ له‌نزیك سه‌نگه‌رێكی‌ خۆڵ‌ وه‌ستاوه‌و ئه‌وانی‌ داگرتووه‌و گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌.

چیرۆكه‌كه‌ له‌مه‌دا كۆتایی‌ نه‌هاتووه‌، چونكه‌ راحیل‌و هاوه‌ڵه‌كانی‌ كه‌وتوونه‌ته‌ نێوان سه‌نگه‌ره‌كانی‌ داعش‌و پێشمه‌رگه‌وه‌، له‌و به‌ریشه‌وه‌ له‌لای‌ پێشمه‌رگه‌ رێگه‌ نادرێت له‌موسڵه‌وه‌ هیچ كه‌سێك بچێته‌ كه‌ركوك، ئیتر بارودۆخی‌ هه‌ر چۆنێك بێت.

هه‌رچه‌نده‌ دوان له‌به‌ته‌مه‌نه‌كان خاوه‌ن پێداویستی‌ تایبه‌ت بوو، به‌ڵام دوو رۆژ له‌بازگه‌یه‌ك هێڵدراونه‌ته‌وه‌و رێی‌ تێپه‌ڕبوونیان پێ‌ نه‌دراوه‌، تا ئه‌و كاته‌ی‌ كه‌نیسه‌ی‌ كه‌ركوك بڕوایان به‌پارێزگار هێناوه‌ رێی‌ چوونه‌ ژووره‌وه‌یان پێبده‌ت، ئه‌م مانه‌وه‌یه‌ش كاری‌ له‌ته‌ندروستی‌ به‌ساڵاچووه‌كان كردووه‌.

راحیل له‌هه‌ولێر وه‌ك پاڵه‌وان پێشوازی‌ لێكرا، كاتێك له‌رێی‌ بڵندگۆیه‌كه‌وه‌ به‌خه‌ڵكه‌ ئاواره‌كه‌ی‌ كرملیس راگه‌یه‌ندرا كه‌ گه‌یشتووه‌ته‌وه‌، هه‌موویان ده‌ستیان كرد به‌هه‌لهه‌له‌ لێدان‌و دابه‌شكردنی‌ شیرینی‌‌و پێشبڕكێیان بوو بۆ ئه‌وه‌ی‌ وێنه‌ی‌ له‌گه‌ڵدا بگرن.

ئێستا راحیل بووه‌ته‌ جێی‌ سه‌رنجی‌ رۆژنامه‌نووس‌و ئه‌و كه‌سانه‌ش كه‌ حه‌زیان به‌پرسیاركردن‌و بیستنی‌ چیرۆكه‌كانی‌ سه‌ركێشییه‌، ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌و مه‌سیحیانه‌ی‌ ده‌یانه‌وێت چاره‌نووسی‌ كه‌سوكاره‌كانیان بزانن كه‌ له‌مانگی‌ حوزه‌یرانی‌ رابردووه‌وه‌ دیار نه‌ماون. دواجار چیرۆكی‌ راحیل هه‌تا هه‌تایه‌ له‌یاده‌وه‌ری‌ كرملیس‌و دۆڵی‌ نه‌ینه‌وادا ده‌مێنێته‌وه‌.