راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

چیرۆكێك له‌ناو كامپی‌ ئاواره‌كانه‌وه‌

سازان مه‌نده‌لاوی‌
سازان مه‌نده‌لاوی‌ نوسه‌رێكی‌ نیشته‌جێی‌ هه‌ولێره‌، خۆبه‌خشانه‌ له‌گه‌ڵ‌ چه‌ند رێكخراوێكی‌ خێرخوازی‌ كاریكردووه‌، هه‌ر…
6.11.2014  |  هه‌ولێر
Children and mothers at a water tap in Baharka camp, Iraqi Kurdistan. PIcture: Rewan Kakl
Children and mothers at a water tap in Baharka camp, Iraqi Kurdistan. PIcture: Rewan Kakl

دوو شه‌وه‌ له‌سه‌ر یه‌ك باران به‌تاو ده‌بارێت، هه‌رچه‌نده‌ من عاشقی‌ بارانم، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ هیچ ئاسووده‌ نه‌بووم به‌و بارانه‌، چونكه‌ ده‌زانم كه‌سانێكی‌ زۆر هه‌ن به‌ده‌ست بارانه‌وه‌ تووشی‌ ده‌رده‌سه‌ری‌ ده‌بن.

به‌ره‌به‌ریانی‌ رۆژی‌ دواتر خۆم گه‌یانده‌ كامپی‌ به‌حركه‌ی‌ نزیك هه‌ولێر كه‌ 3500 ئاواره‌ی‌ له‌خۆی‌ گرتووه‌ له‌كۆی‌ ئه‌و یه‌ك ملیۆن‌و پێنج سه‌د هه‌زار ئاواره‌یه‌ی‌ له‌سوریاو ناوه‌ڕاست‌و خوارووی‌ عێراقه‌وه‌ روویان له‌هه‌رێمی‌ كوردستان كردووه‌.

راسته‌ ژیانی‌ ناو چادر له‌هاویندا سه‌خته‌، به‌ڵام ئێستا ده‌بینم زستان بۆ ئه‌وان زۆر سه‌ختتره‌، ئێستا باران بۆ ئه‌وان بووه‌ته‌ ده‌رده‌سه‌رییه‌كی‌ گه‌وره‌و به‌شی‌ زۆریان شه‌و چادره‌كانیان پڕ له‌ئاو بووه‌، ئه‌وه‌ی‌ بینیم ژماره‌یه‌كی‌ زۆری‌ منداڵی‌ پێپه‌تی‌ بوون، له‌و لاشه‌وه‌ دایكیان وه‌ستابوو كه‌ جله‌كانیان هیچ به‌كه‌ڵكی‌ زستان نه‌ده‌هات، ته‌نانه‌ت ئه‌و به‌تانیانه‌ش كه‌ ده‌ستیان ده‌كه‌وێت ده‌یفرۆشن بۆ ئه‌وه‌ی‌ پێداویستییه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌ تر دابین بكه‌ن.

تێپه‌ڕبوون به‌ناو ئه‌و چادرگایانه‌ ئه‌زموونێكی‌ تاڵه‌، ورده‌ ورده‌ له‌گه‌ڵ‌ هاوه‌ڵه‌كه‌م كه‌ بۆ سندوقی‌ نیشته‌جێكردنی‌ سه‌ر به‌نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان كارده‌كات‌و راوێژی‌ ده‌روونی‌ پێشكه‌شی‌ ئاواره‌كان ده‌كات، رێم ده‌كرد، ئه‌و كارمه‌نده‌ی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان منی‌ برده‌ نزیك چادری‌ ژنێك به‌ناوی‌ فاتیمه‌ كه‌ له‌هاوسه‌ره‌كه‌ی‌ جیابووه‌ته‌وه‌، دایكی‌ كچێكی‌ شانزه‌ ساڵ‌‌و مندالێكی‌ تره‌، باوكی‌ منداڵه‌كانیش چووه‌ته‌ كامپێكی‌ تر هه‌ر له‌نزیك هه‌ولێر.

ئه‌و كاته‌ی‌ گه‌یشتمه‌ لایان ده‌نگێك له‌ناخه‌وه‌ پێی‌ ده‌وتم "تۆ كێیت كه‌ وه‌ها خۆت ده‌ربخه‌یت گرنگی‌ به‌ژیانی‌ ئه‌مان ده‌ده‌یت؟ كه‌مێكی‌ تر ده‌رۆیته‌وه‌ بۆ ماڵه‌ گه‌رمه‌كه‌ی‌ خۆت‌و شه‌وێكی‌ ئارام به‌سه‌ر ده‌به‌یت". هه‌ر به‌م هۆیه‌وه‌ هه‌ندێجار كه‌ سه‌ردانی‌ كامپه‌كان ده‌كه‌م هه‌ست به‌ئازارێكی‌ زۆر ده‌كه‌م له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ شتێكی‌ گه‌وره‌م پێناكرێت.

دواجار توانیم به‌سه‌ر ئه‌م بیرۆكه‌یه‌دا زاڵ‌ بم‌و سڵاوم لێیان كرد، پێویستی‌ به‌وه‌ نه‌كرد زۆر بڵێم، هه‌ر زوو ژنه‌كانی‌ ئه‌و ده‌وروبه‌ره‌ كه‌وتنه‌ باسكردنی‌ ئێش‌و ئازاره‌كانی‌ خۆیان، له‌ماوه‌ی‌ كه‌متر له‌خوله‌كێكدا سێ‌ ژن پێكه‌وه‌و له‌یه‌ك كاتدا قسه‌یان له‌گه‌ڵ‌ ده‌كردم.

نه‌م ده‌زانی‌ به‌دیاریكراوی‌ سه‌رنج بده‌مه‌ سه‌ر كامیان، لێره‌وه‌ رسته‌یه‌ك‌و له‌وێوه‌ رسته‌یه‌كی‌ ترم وه‌رده‌گرت، ئه‌و ژنانه‌ی‌ له‌و ناوه‌ بوون به‌دیار به‌لوعه‌یه‌كی‌ ئاوه‌وه‌ یه‌كێكیان قاپی‌ ده‌شوشت‌و ئه‌وه‌ی‌ تریان منداڵه‌كه‌ی‌ پاكده‌كرده‌وه‌و چه‌ند پارچه‌ جلێكی‌ تازه‌ شۆردراویش داندرابوون.

یه‌كێك له‌و ژنانه‌ی‌ كه‌ لێمه‌وه‌ نزیك بوو خه‌ریكی‌ وشككردنه‌وه‌ی‌ جلی‌ منداڵه‌كانی‌ بوو، باسی‌ ئه‌وه‌ی‌ ده‌كرد كه‌ ئاوی‌ خواردنه‌وه‌یان كه‌مه‌، له‌پشتیشیه‌وه‌ كچێك وه‌ستابوو كه‌ ته‌مه‌ن به‌سیانزه‌ ساڵ‌ ده‌چوو، ئه‌ویش چاوه‌ڕێی‌ ده‌كرد سه‌ره‌ی‌ بێت بۆ به‌رده‌م به‌لوعه‌كه‌، منداڵه‌كه‌ وتی‌ "منداڵه‌كانمان له‌م ئاوه‌ ده‌خۆنه‌وه‌ بۆیه‌ هه‌موویان تووشی‌ سكچوون بوون".

له‌م قسه‌یه‌ زۆر سه‌رم سوڕما، له‌ناخه‌وه‌ له‌خۆمم پرسی‌ "چی‌؟ منداڵه‌كه‌ت؟" خۆم گرت‌و ئه‌و پرسیاره‌م نه‌كرد، به‌ڵام هه‌موو سه‌رنجم چووه‌ سه‌ر ئه‌و، چونكه‌ منداڵێكی‌ ته‌مه‌ن سیانزه‌ ساڵ‌، چۆن ده‌بێت به‌م زووییه‌ ببێته‌ دایك.

زه‌حمه‌ته‌ لێره‌دا پرسیار بكه‌م، چونكه‌ هه‌ر پرسیارێك بكه‌م چوار بۆ پێنج ژن وه‌ڵامم ده‌ده‌نه‌وه‌، به‌ڵام هه‌ر پرسیم: منداڵه‌كه‌ت ته‌مه‌نی‌ چه‌نده‌؟ ئه‌ویش وتی‌: شه‌ش مانگه‌.

له‌و كاته‌ی‌ ژنه‌كانی‌ تر باسی‌ كێشه‌كانی‌ خۆیان ده‌كرد، من ته‌ماشای‌ ئه‌وم كردو وتم: مێرده‌كه‌ت لێره‌یه‌؟ به‌عه‌ره‌بی‌ وه‌ڵامی‌ دامه‌وه‌و وتی‌: بێوه‌ژنم.

سه‌یره‌ ئه‌بێت چی‌ بڵێم: ببوره‌؟ بۆ خۆتان خۆش بن؟ یان چی‌ تر؟ ئه‌م قسه‌یه‌م له‌ژنه‌ به‌ته‌مه‌نه‌كان بیستووه‌، به‌ڵام یه‌كه‌مجارمه‌ له‌مندالێكی‌ ئاوها به‌رگوێم بكه‌وێت.

پاش كه‌مێك لێم پرسی‌ ته‌مه‌نت چه‌نده‌؟ ئه‌ویش وتی‌: 15 ساڵ‌.

به‌ر له‌وه‌ی‌ بتوانم هه‌ر پرسیارێكی‌ تر بكه‌م، به‌ره‌و چادرێكی‌ تر به‌ڕێكه‌وتم كه‌ ژنێك له‌لایه‌وه‌ ماكسییه‌كه‌ی‌ به‌رز كردبۆوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ قوڕاوی‌ نه‌بێت، وا تێگه‌یشتم كه‌ بچێت له‌منداڵه‌كه‌ی‌ دڵنیا بێت كه‌ تازه‌ له‌خه‌و هه‌ستابوو.

ورده‌ ورده‌ ئه‌رۆیشتم‌و هه‌وڵی‌ زۆرم ده‌دا قاچم له‌قوڕه‌كه‌ بهێنمه‌ ده‌ره‌وه‌، له‌وكاته‌دا جارێكی‌ تر بارانێكی‌ به‌خوڕ دایكرده‌وه‌.

هه‌رچه‌نده‌ هه‌نگاوه‌كانم خێرا ده‌كرد ده‌نگی‌ ئه‌و منداڵه‌ هه‌ر له‌گوێمدا ده‌زرنگایه‌وه‌ كه‌ وتی‌ "بێوه‌ژنم"، روخساره‌ بێگه‌رده‌كه‌شی‌ له‌به‌رچاوم لا نه‌ده‌چوو.

بێوه‌ژنێك ته‌مه‌نی‌ پانزه‌ ساڵه‌و دایكی‌ كۆپه‌یه‌كی‌ شه‌ش مانگه‌و له‌چادرێكدا ده‌ژی‌ نه‌ خۆی‌‌و نه‌ منداڵه‌كه‌ی‌ ناپارێزێت، وه‌رزی‌ زستانیش به‌ڕێوه‌یه‌و له‌ئێستاوه‌ منداڵه‌كه‌ی‌ تووشی‌ سكچوون بووه‌.

ئه‌مه‌ چیرۆكی‌ تاكه‌ كچێكه‌ كه‌ له‌نزیك به‌لوعه‌یه‌كی‌ ئاوه‌وه‌ به‌رگوێم كه‌وت، ئه‌ی‌ ده‌بێت چیرۆكی‌ ئه‌و سه‌دان كچه‌ی‌ تر چی بێت؟

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌