راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

به‌سره‌ گه‌ڕیده‌كان كۆده‌كاته‌وه‌

مورته‌زا تاڵب
له‌نزیك قه‌زای‌ زوبێر ئوم حیجازو چوار منداڵه‌كه‌ی‌ له‌ناو خانوویه‌كدا ده‌ژین كه‌ له‌پارچه‌ی‌ ئۆتۆمبێله‌ شكاوو قوڕ دروستیان كردووه‌، ئوم…
11.07.2013  |  به‌سرا
A shanty town in Basra.
A shanty town in Basra.

گه‌ڕیده‌كانی‌ به‌سره‌ هه‌موویان له‌ناوچه‌یه‌كی‌ فه‌رامۆشكراودا كۆبوونه‌ته‌وه‌، كه‌ جگه‌ له‌هه‌ندێ‌ كه‌لوپه‌لی‌ ساده‌ هیچ له‌ناو ماڵه‌كانیاندا نییه‌.

هه‌موو رۆژێك ئوم حیجاز له‌به‌یانییه‌كی‌ زووه‌وه‌ خۆی‌ له‌عه‌بایه‌كی‌ ره‌ش ده‌پۆشێت‌و په‌لی‌ منداڵه‌كانی‌ ده‌گرێت بۆ سه‌ر شه‌قامه‌كان، تا ده‌رۆزه‌ له‌پیاده‌و شۆفێره‌كان بكه‌ن، مێرده‌كه‌شی‌ به‌درێژایی‌ رۆژ له‌ماڵه‌وه‌ ناچێته‌ ده‌ره‌وه‌.

ئوم حیجاز بیانووی‌ ئه‌وه‌ ده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ ده‌رۆزه‌كردن تاكه‌ سه‌رچاوه‌ بژێوی‌ خێزانه‌كه‌یه‌تی‌، چونكه‌ ئه‌و موچه‌یه‌ی‌ له‌چاودێری‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ ده‌یاندرێتێ‌ به‌شیان ناكات، له‌م رووه‌وه‌ ده‌ڵێت "موچه‌كه‌ ته‌نها به‌شی‌ خواردنی‌ هه‌فته‌یه‌ك ده‌كات، من نه‌خوێنده‌وارم‌و هیچ كارێك نازانم، بۆیه‌ ئه‌مه‌ ته‌نها چاره‌مه‌".

پیاوانی‌ گه‌ڕیده‌كان هیچ كارێك ناكه‌ن‌و پشتیان به‌ژنان به‌ستووه‌، ئه‌وانیش ده‌رۆزه‌كردن بووه‌ته‌ تاكه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ داهاتیان، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ پیشه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی‌ خۆیان (سه‌ماو گۆرانی‌)یان لێ زه‌وتكراوه‌.

باوكی‌ حیجازیش پێێ‌ وایه‌ هیچ بیانوویه‌ك نییه‌ رێ‌ له‌ده‌رۆزه‌كردنی‌ ژن‌و كچه‌كانی‌ بگرێت‌و ده‌ڵێت "ئه‌مه‌ بژێویمان بۆ دابین ده‌كات، باشه‌ من چی‌ بكه‌م كه‌ هیچ كارێك نازانم جگه‌ له‌سه‌ماو گۆرانی‌، ئێستا ئه‌وه‌شمان لێ‌ قه‌ده‌غه‌ كراوه‌".

له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ گه‌ڕیده‌كان به‌شێوه‌یه‌كی‌ نیمچه‌ ته‌واو تێكه‌ڵی‌ كۆمه‌ڵگا بوون، به‌ڵام روخساره‌ بۆرو زبره‌كه‌یان به‌ئاسانی‌ له‌كه‌سانی‌ تریان جیاده‌كاته‌وه‌، هه‌ر به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ زۆرجار سوكایه‌تیان پێده‌كرێت.

جه‌لیل عیسای‌ توێژه‌ر ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ره‌چه‌ڵه‌كی‌ راسته‌قینه‌ی‌ گه‌ڕیده‌كان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ وڵاتی‌ هیندو له‌عێراقیش به‌پێی‌ شوێنی‌ نیشته‌جێبونیان ناوی‌ جیاوازیان لێنراوه‌ وه‌ك (فواره‌و نورو كه‌مالی‌‌و كاولی).

ئه‌م ناونانه‌ له‌هۆزه‌ هیندییه‌كانه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ سه‌رده‌مێك كاری‌ وتنی‌ گۆرانی‌‌و سه‌ماو له‌شفرۆشیان كردووه‌ بۆ پیاوانی‌ ئاینی‌‌و بۆ په‌رستگای‌ به‌ناوبانگی‌ هیندی‌ (كاول) پاش ئه‌وه‌ روویان كردووه‌ته‌ ئێران‌و له‌وێشه‌وه‌ بۆ وڵاتانی‌ تر په‌رته‌وازه‌ بوون.

پێده‌چێت هێشتا ناوو ناوبانگی‌ قه‌ره‌ج له‌نه‌وه‌كانی‌ ئێستاشیان نه‌بێته‌وه‌، له‌كاتێكدا كاری‌ سه‌ره‌كییان بووه‌ته‌ ده‌رۆزه‌كردن، هه‌ر به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ له‌كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ ئاینی‌ وه‌ك زوبێر جێگه‌یان نه‌بووه‌ته‌وه‌و به‌چاوی‌ بێڕێزییه‌وه‌ ته‌ماشا ده‌كرێن، ته‌نانه‌ت كار گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ندێ‌ كه‌س تۆمه‌تباریان بكات به‌له‌شفرۆشی‌‌و دزی‌‌و بازرگانی‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان‌و بازرگانی‌ به‌جه‌سته‌ی‌ مرۆڤ‌و فڕاندنی‌ كچان بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ عێراق بیانفرۆشنه‌وه‌.

ئه‌وه‌تا یه‌كێكی‌ وه‌ك ئوم حیجاز ئه‌وه‌ ناشارێته‌وه‌ كه‌ رۆژانه‌ رووبه‌رووی‌ هه‌ڵسوكه‌وتی‌ خراپی‌ وه‌ك گێچه‌ڵ‌و لێدان‌و ده‌ركردن ده‌بێته‌وه‌.

له‌گه‌ڵ‌ زۆربوونی‌ ژماره‌ی‌ ده‌رۆزه‌كه‌ره‌كاندا لیژنه‌ی‌ ئه‌منی‌ قه‌زای‌ زوبێر داوای‌ له‌پارێزگای‌ به‌سره‌ كردووه‌ كه‌ به‌ربه‌ستێك دابنێت بۆ ده‌رۆزه‌كارو بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ له‌شفرۆشی‌.

مه‌هدی‌ رێكان سه‌رۆكی‌ لیژنه‌كه‌ ده‌ڵێت "گه‌ڕه‌كی‌ قه‌ره‌جنشینه‌كان ده‌یان ده‌رۆزه‌كه‌ر له‌پارێزگاكانی‌ تره‌وه‌ روویان تێكردووه‌، هه‌ندێجار له‌وێ‌ پێوه‌ره‌ ئه‌خلاقی‌‌و ئه‌منییه‌كان پێشێلده‌كرێن، هه‌روه‌ك چه‌ندین خێزان به‌نایاسایی‌ له‌وێ‌ نیشته‌جێبوون".

شێح حسێن مه‌یاح سه‌رۆكی‌ هۆزه‌كانی‌ ناوه‌ندی‌ به‌سره‌ پێی‌ وایه‌ گه‌ڕیده‌كان له‌پاڵ‌ ده‌رۆزه‌كه‌ریدا له‌شفرۆشیش ده‌كه‌ن.

له‌مڕووه‌ ده‌ڵێن "هه‌موو ئۆتێل‌و شوێنه‌ هه‌رزانبه‌هاكانی‌ ناوچه‌ی‌ عه‌شیره‌تنشینیان داگیركردووه‌و چه‌ندین جاریش ده‌زگای‌ چاودێری‌ گه‌شتیاریم ئاگاداركردووه‌ته‌وه‌، به‌ڵام هیچ وه‌ڵامیان نه‌بووه‌، هه‌موومان ده‌زانین پیاوانی‌ قه‌ره‌ج له‌سه‌ر ژنه‌كانیان ده‌ژین‌و باشترین جل‌و به‌رگ له‌به‌رده‌كه‌ن‌و ئاڵتون به‌خۆوه‌ ده‌كه‌ن، پێم وانیه‌ ده‌رۆزه‌كه‌ری‌ ئه‌وه‌ په‌یدا بكات".

كێشه‌ی‌ هه‌ندێ‌ له‌گه‌ڕیده‌كان ئه‌وه‌یه‌ دای‌وك باوكی‌ راسته‌قینه‌ی‌ خۆیان ناناسن، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ حسێن سه‌میری‌ ته‌مه‌ن (31 ساڵ‌) ده‌ڵێت نازانێت دایك‌و باوكی‌ كێن.

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "كاتێكم به‌بیر دێت كه‌ له‌گه‌ڵ‌ پیاوكی‌ به‌ته‌مه‌ندا ده‌رۆزه‌مان ده‌كرد، ئه‌وه‌شی‌ فێركردم چۆن ده‌ف بژه‌نم، ساڵانی‌ نه‌وه‌ده‌كان له‌گه‌ڵ‌ مه‌یمونێكدا شه‌قامه‌كانی‌ دیوانیه‌ ده‌گه‌ڕام، پاش ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و پیاوه‌و مه‌یمونه‌كه‌م مردن، بۆخۆم به‌ته‌نیا مامه‌وه‌".

سه‌میر هه‌موو هه‌وڵێكی‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك بێت بژێوی‌ ژیانی‌ دابین بكات‌و ده‌ڵێت "هه‌ر كه‌ خاوه‌ن كاره‌كه‌م ده‌زانێت قه‌ره‌جم ده‌رم ده‌كات، ده‌رۆزه‌كردنیش پاره‌ی‌ باش په‌یدا ناكات، ته‌نها ژنانی‌ كه‌م ئه‌ندام‌و منداڵان سۆزی‌ خه‌ڵكی‌ راده‌كێشن".

جه‌واد قه‌ترانی‌ چالاكوانی‌ بواری‌ مافه‌كانی‌ مرۆڤ پێی‌ وایه‌ چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌ی‌ گه‌ڕیده‌كان له‌م بارودۆخه‌ی‌ ئێستادا زه‌حمه‌ته‌‌و ده‌ڵێت "ئه‌مه‌ كێشه‌یه‌كی‌ جیهانییه‌و ته‌نها به‌سره‌ی‌ نه‌گرتووه‌ته‌وه‌، ئه‌وان له‌گه‌ل گۆرانی‌‌و سه‌ماو له‌شفرۆشیدا راهاتوون، كۆمه‌ڵگاش ئه‌وه‌ ره‌تده‌كاته‌وه‌، له‌كاتێكدا خۆیان پێیان وانییه‌ كارێكی‌ خراپیانه‌ كردبێت".

جه‌واد پێی‌ وایه‌ ده‌وڵه‌ت ده‌توانێت چاره‌سه‌ری‌ ئه‌و كێشه‌یه‌ بكات له‌رێی‌ گرنگیدان به‌نه‌وه‌كانی‌ داهاتوویان، به‌جۆرێك فێری‌ نوسین‌و خوێندنه‌وه‌یان بكات، یان رێیان بدات به‌شێوه‌یه‌كی‌ گونجاو پارێزگاری‌ له‌داب‌و نه‌ریتی‌ خۆیان بكه‌ن.

ئه‌و گه‌ڕیدانه‌ی‌ له‌به‌سره‌ كۆبوونه‌ته‌وه‌ ته‌نها له‌پارێزگاكانی‌ تره‌وه‌ نه‌هاتوون، به‌ڵكو كێشه‌ ناوخۆییه‌كانی‌ سوریا به‌شێكی‌ زۆریانی‌ ره‌وانه‌ی‌ ده‌وروبه‌ری‌ به‌سره‌ كردووه‌.

سه‌لوه‌ عه‌بود یه‌كێكه‌ له‌وانه‌ی‌ له‌گه‌ڵ‌ چه‌ند خێزانێكی‌ تری‌ گه‌ڕیده‌دا له‌سوریاوه‌ روویان له‌عێراق كردووه‌.

سه‌لوه‌ ده‌ڵێت "له‌گه‌ڵ‌ خێزانه‌كه‌م به‌قاچاغ چوینه‌ ئه‌نبار ئینجا بۆ به‌غداو دواجار گه‌یشتینه‌ به‌سره‌، باری‌ ئێره‌ خراپه‌، به‌ڵام له‌به‌غدا باشتره‌، چونكه‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆری‌ گه‌ڕیده‌ی‌ لێ كۆبووه‌ته‌وه‌".

سه‌لوه‌ ئه‌وه‌ ناشارێته‌وه‌ كه‌ له‌سوریا گۆرانی‌ وتووه‌و سه‌مای‌ كردووه‌و ته‌نانه‌ت له‌شفرۆشیش، ئێستاش هه‌موو ئه‌وانه‌ی‌ له‌گه‌ڵ‌ خۆیدا گه‌یاندووه‌ته‌ به‌سره‌و به‌نهێنیش كڕیاره‌كانی‌ روو له‌زیادبوون ده‌كه‌ن.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌