راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

باندێكی‌ دراوی‌ پۆڵه‌ندی‌ خه‌ڵكی‌ كه‌ربه‌لا ده‌ترسێنن

محه‌ممه‌د حه‌مید سه‌واف
دایكی‌ مه‌حمود ده‌ستیكرد به‌هاوارو گریان كاتێك كارمه‌ندێكی‌ نوسینگه‌ی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو پێی‌ راگه‌یاند ئه‌و دراوه‌ پۆڵه‌ندیه‌ی‌…
11.10.2012  |  كه‌ربه‌لا
Karbala\'s markets in action.
Karbala\'s markets in action.

ئه‌م ژنه‌ داماوه‌ بووه‌ته‌ قوربانی‌ ده‌ستی‌ كارێكی‌ ساخته‌كاری‌ یه‌كێك له‌بانده‌ به‌ناوبانگه‌كانی‌ كه‌ربه‌لا، كه‌ به‌م دواییه‌ ده‌ستگیركران‌و ده‌ركه‌وت فێڵیان له‌چه‌ندین هاوڵاتی‌‌و نوسینگه‌ی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو كردووه‌.

دایكی‌ مه‌حمود ژنه‌ بازرگانێكه‌و كار به‌كڕین‌و فرۆشتنی‌ جل‌و به‌رگی‌ به‌كارهاتوو ده‌كات له‌شاری‌ كه‌ربه‌لا، چه‌ندین جاری‌ پێشوتریش كاری‌ به‌و دراوه‌ بیانیانه‌وه‌ كردووه‌ كه‌ له‌هه‌ندێ‌ گه‌شتیاره‌وه‌ ده‌ستی‌ كه‌وتوون، تا ئه‌و كاته‌ی‌ باندێكی‌ سێ كه‌سی‌ فێڵیان لێكردووه‌ به‌جۆرێك پاره‌كه‌یان بردووه‌ كه‌ هه‌ستی‌ پێنه‌كرێت.

له‌م رووه‌وه‌ ده‌ڵێت "چه‌ندین جار پاره‌م گۆڕیوه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ بیانیانه‌ی‌ روویان له‌كه‌ربه‌لا كردووه‌، به‌تایبه‌تی‌ بۆ زیاره‌تكارانی‌ وڵاتانی‌ كه‌نداوو ئێران، به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ قازانجم له‌گۆڕینه‌وه‌ی‌ دراوه‌كه‌ ده‌كردو به‌كه‌متر ده‌مگۆڕییه‌وه‌ له‌نرخی‌ بانك‌و نوسینگه‌كانی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو".

زۆرجار گه‌شتیاران ناچار ده‌بن په‌نا ببه‌نه‌ به‌ر دوكان‌و هه‌ندێ‌ ده‌ستگێڕ بۆ گۆڕینه‌وه‌ دراو، له‌كاتێكدا كه‌متر وه‌رده‌گرن، به‌تایبه‌تی‌ له‌و ده‌مانه‌ی‌ نوسینگه‌كانی‌ ئاڵوگۆڕ له‌رۆژانی‌ پشوو یان نیوه‌ڕوان داخراون.

چه‌ند مانگێك له‌بازاڕی‌ كه‌ربه‌لا چالاكی‌ گروپی‌ "باندی‌ دراوی‌ پۆڵه‌ندی‌" باوی‌ بوو، تا كار گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌رێوه‌به‌رایه‌تی‌ پۆلیس هاوڵاتیان‌و نوسینگه‌كانی‌ دراوی‌ ئاگادار كرده‌وه‌ له‌وه‌ی‌ نه‌كه‌ونه‌ فیڵ‌و ساخته‌كاری‌ ئه‌و گروپه‌وه‌.

به‌ڵام ئه‌و ئاگاداركردنه‌وه‌یه‌ به‌كه‌ڵكی‌ دایكی‌ مه‌حمود نه‌هات‌و رێگه‌ی‌ لێنه‌گرت له‌وه‌ی‌ مامه‌ڵه‌ به‌پاره‌یه‌كی‌ باوه‌ڕپێكراوه‌وه‌ نه‌كات‌و بكه‌وێته‌ فێَڵ‌‌و ته‌ڵه‌كه‌بازی‌ ئه‌و گروپه‌وه‌.

دایكی‌ مه‌حمود به‌م شێوه‌یه‌ ورده‌كارییه‌كه‌ی‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ "یه‌كێك له‌ئه‌ندامانی‌ ئه‌و بانده‌ جل‌و به‌رگی‌ هاوڵاتیانی‌ وڵاتانی‌ كه‌نداوی‌ له‌به‌ردابوو به‌زمانی‌ ئه‌وانیش قسه‌ی‌ ده‌كرد، وه‌ها خۆی‌ ده‌رده‌خست كه‌ پاره‌ی‌ پێیه‌و ده‌یه‌وێت به‌سه‌ر خه‌ڵكی‌ هه‌ژارو كه‌م ده‌رامه‌تدا دابه‌شی‌ بكات، بینیم ئه‌و پیاوه‌ له‌ناو بازاڕ به‌دوای‌ كه‌سێكدا ده‌گه‌ڕێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ دراوی‌ پۆڵه‌ندی‌ بۆ بگۆڕنه‌وه‌ به‌عێراقی‌، به‌و بیانووه‌ی‌ كاتی‌ نیوه‌ڕۆیه‌و نوسینگه‌كانی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو داخراون".

شاری‌ كه‌ربه‌لا له‌ناوه‌ڕاستی‌ عێراقدا ساڵانه‌ چه‌ند ملیۆن زیاره‌تكارێك به‌خۆوه‌ ده‌بینێت له‌وانه‌ی‌ ده‌یانه‌وێت سه‌ردانی‌ مه‌زارگا پیرۆزه‌كان بكه‌ن‌و چه‌ندین كه‌سیان تێدایه‌ له‌وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌‌و ئیسلامیه‌وه‌، به‌تایبه‌تی‌ له‌ئێران‌و به‌حره‌ین‌و سعودیه‌و لوبنان، ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ جموجۆڵی‌ ئابوری‌‌و گه‌شتیاری‌ له‌و شاره‌دا گه‌شه‌ی‌ به‌رچاو به‌خۆوه‌ ببینێت.

دایكی‌ مه‌حمود ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ دیارده‌ی‌ دابه‌شكردنی‌ پاره‌ به‌سه‌ر هه‌ژاراندا له‌و شاره‌ زۆر دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌و ده‌ڵێت "له‌پێناو قازانجدا ده‌ستپێشخه‌ریم كردو پێم وت من پاره‌كه‌ی‌ بۆ ده‌گۆڕمه‌وه‌، كاتێك قسه‌م له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و پیاوه‌ ده‌كرد كه‌ پاره‌ی‌ پۆڵه‌ندی‌ پێبوو، كه‌سێك به‌وێدا تێپه‌ڕی‌‌و وتی‌ ئه‌و یه‌كێ‌ له‌وانه‌ ده‌ناسێت كه‌ دراو ده‌گۆڕنه‌وه‌و ده‌زانێت هه‌ر 100 زه‌لوتیه‌كی‌ پۆڵه‌ندی‌ له‌به‌رامبه‌ر 260 هه‌زار دیناری‌ عێراقیدایه‌".

له‌و كاته‌ی‌ دایكی‌ مه‌حمود له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و پیاوه‌ نه‌ناسیاوانه‌ قسه‌ی‌ كردووه‌، نه‌یزانیوه‌ بووه‌ته‌ قوربانی شانۆگه‌رییه‌كی‌ فیڵ‌و ته‌ڵه‌كه‌بازی‌، ته‌نانه‌ت ئه‌و شۆفێری‌ تاكسیه‌ش كه‌ قسه‌یان له‌گه‌ڵ‌ كردووه‌ له‌گه‌ڵ‌ كابرای‌ یه‌كه‌م‌و رێبواره‌كه‌دا ئه‌ویش به‌شێك بووه‌ له‌یارییه‌كه‌.

له‌و كاته‌دا پیاوی‌ یه‌كه‌م ده‌ستی‌ له‌تاكسیه‌ك راگرتووه‌و داوای‌ لێكردووه‌ بچێت له‌نزیك دوكانێكی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو نرخی‌ پاره‌ی‌ پۆڵه‌ندیان بۆ بپرسێت.

له‌م رووه‌وه‌ ده‌ڵێت "داوای‌ له‌شۆفێره‌كه‌ كرد بچێت پرسیاری‌ بۆ بكات، ئه‌ویش گه‌ڕایه‌وه‌و وتی‌ هه‌ر كاغه‌زێكی‌ ئه‌و پاره‌یه‌ دوو سه‌دو شه‌ست هه‌زار دیناری‌ عێراقی‌ ده‌كات، منیش دڵنیا بووم‌و هه‌موو پاره‌كه‌م بۆ گۆڕییه‌وه‌و بڕی‌ پێنج ملیۆن‌و په‌نجا هه‌زار دینارم پێدا".

هاوشێوه‌ی‌ دایكی‌ مه‌حمود چه‌ندین كه‌س له‌وانه‌ش كه‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو ده‌كه‌ن بوونه‌ته‌ قوربانی‌ ده‌ستی‌ هه‌مان گروپ‌و وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ یه‌كێك له‌وانه‌ی‌ دراو ده‌گۆڕنه‌وه‌ بۆ "نیقاش"ی‌ باسكرد‌و وتی‌ "پیاوێكی‌ باڵابه‌رز هاته‌ لام‌و جلێكی‌ چڵكنی‌ له‌به‌ردابوو، داوای‌ لێكردم 1000 زه‌لوتی‌ بۆ بگۆڕمه‌وه‌و وه‌ها خۆی‌ ده‌رخست كه‌ له‌كۆمپانیایه‌كی‌ پۆڵه‌ندی‌ كارده‌كات له‌كه‌ربه‌لا".

جه‌واد زه‌یدی‌ ئه‌و پیاوه‌ دراو ده‌گۆڕێته‌وه‌ وتی‌ "ئه‌و پیاوه‌ رۆیشت‌و رێك نه‌كه‌وتین له‌سه‌ر پاره‌كه‌، پاشنیوه‌ڕۆی‌ هه‌مان رۆژ كه‌سێكی‌ تر هات وه‌ها ده‌ریخست له‌هه‌مان كۆمپانیا كارده‌كات كه‌ ئه‌وه‌ی‌ یه‌كه‌م باسی‌ ده‌كات".

زه‌یدی‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات پاش بێنه‌و به‌رده‌یه‌كی‌ زۆر پاره‌كه‌ی‌ بۆ گۆڕیوه‌ته‌وه‌ ئه‌مه‌ش دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ ته‌له‌فۆنی‌ بۆ نوسینگه‌یه‌كی‌ گۆڕینه‌وه‌ی‌ دراو كردووه‌ له‌به‌غدا بۆ ئه‌وه‌ی‌ نرخی‌ راسته‌قینه‌ی‌ ئه‌و پاره‌یه‌ بزانێت.

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "به‌ئامێری‌ پاره‌ ژماردن پاره‌كه‌م ژمارد‌و ده‌رنه‌كه‌وت كه‌ساخته‌ بێت، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئامێره‌كه‌م ته‌نها پاره‌ی‌ ساخته‌ ده‌رده‌خات نه‌ك ئه‌و جۆره‌ی‌ كاری‌ پێناكرێت".

پۆلیسی‌ كه‌ربه‌لا پاش ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و بانده‌ی‌ ده‌ستگیركرد، له‌رێی‌ لێكۆڵینه‌وه‌كانه‌وه‌ بۆی‌ ده‌ركه‌وت ئه‌و پاره‌یه‌ی‌ به‌بانده‌كه‌یه‌ ساخته‌ نییه‌، به‌ڵام ئه‌وان كار به‌دراوێك ده‌كه‌ن كه‌ چه‌ند ساڵێكه‌ حكومه‌تی‌ پۆڵه‌ندی‌ كاری‌ پێناكات‌و له‌بری‌ ئه‌و دراوی‌ نوێی‌ خستووه‌ته‌ بازاڕه‌وه‌.

به‌هۆی‌ زیادبوونی‌ حاڵه‌ته‌كانی‌ دزی‌‌و ساخته‌كاری‌، پۆلیسی‌ كه‌ربه‌لا خاوه‌نی‌ نوسینگه‌كانی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراوی‌ ناچار كردووه‌ هه‌ندێ‌ رێشوێنی‌ ئه‌منی‌ توند په‌یڕه‌و بكه‌ن، وه‌ك دانانی‌ كامێراو كارنه‌كردن له‌گه‌ڵ‌ كه‌سانی‌ بێگانه‌و ئه‌وانه‌ی‌ شوێنی‌ نیشته‌جێبونیان دیار نییه‌.

ژماره‌یه‌كی‌ زۆر له‌وانه‌ی‌ له‌نوسینگه‌كانی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو كارده‌كه‌ن به‌"نیقاش"یان راگه‌یاند كه‌ ترسیان هه‌یه‌ له‌وه‌ی‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ‌ خه‌ڵكی‌ بێگانه‌ بكه‌ن، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ كاری‌ ساخته‌كاری‌ زیادی‌ كردووه‌‌و بڕێكی‌ زۆری‌ دراوی‌ ساخته‌ بڵاو بووه‌ته‌وه‌.

له‌مڕووه‌وه‌ یاسر عه‌لوان خاوه‌نی‌ نوسینگه‌ی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو ده‌ڵێت "زۆر دزو ساخته‌چی‌ به‌بیانووی‌ سه‌ردانی‌ مه‌زارگا پیرۆزه‌كان روو له‌كه‌ربه‌لا ده‌كه‌ن‌و سوود له‌و رێزه‌ ده‌بینن كه‌ خه‌ڵكی‌ لێیان ده‌گرێت".

ناوبراو ده‌ڵێت "به‌رده‌وام له‌سه‌ر ده‌ستی‌ هه‌ندێ‌ ساخته‌چی‌ ئێرانی‌ زیانم به‌رده‌كه‌وێت، ئه‌وان فێڵی‌ وه‌ها ده‌زانن كه‌ ساخته‌چییه‌ عێراقییه‌كان دركی‌ پێ ناكه‌ن".

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "رۆژێك له‌یه‌ك چاو تروكاندندا ساخته‌چییه‌كی‌ ئێرانی‌ بڕی‌ (3600) دۆلاری‌ لێدزیم".

عه‌لوانی‌ كه‌ نزیكه‌ی‌ نۆ ساڵه‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو ده‌كات، سه‌باره‌ت به‌و دزیه‌ی‌ لێی‌ كراوه‌ ده‌ڵێت "هه‌موو دزییه‌كه‌ چه‌ند ساتێكی‌ پێچوو له‌و كاته‌ی‌ ئێرانییه‌كه‌ بڕی‌ ده‌ هه‌زار دۆلاری‌ ده‌ژمارد كه‌ له‌به‌رامبه‌ر دوو ملیۆن ریال بۆم ده‌گۆڕیه‌وه‌".

عه‌لوانی‌ پێی‌ وایه‌ له‌و كاته‌ی‌ پاره‌كه‌ی‌ ژماردووه‌ ئه‌و كه‌سه‌ بڕێك پاره‌ی‌ خستووه‌ته‌ ناو كراسه‌كه‌یه‌وه‌، جه‌خت له‌وه‌ش ده‌كاته‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌ك كاره‌كه‌ی‌ كردووه‌ كه‌ هیچ ده‌ستی‌ نه‌جوڵاندووه‌و له‌سه‌ر مێزه‌كه‌ هه‌ڵینه‌گرتووه‌.

به‌قسه‌ی‌ عه‌لوان سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ بۆ ماوه‌ی‌ چل‌و هه‌شت كاتژمێر هه‌موو هۆتێله‌كان گه‌ڕاوه‌، به‌ڵام هه‌ر نه‌یتوانیوه‌ ئه‌و پیاوه‌ ئیرانیه‌ بدۆزێته‌وه‌.

پێشتریش هێزه‌كانی‌ تاوانی‌ ئابوری‌ رایانگه‌یاند كه‌ توانیویانه‌ باندێكی‌ دزی‌‌و ساخته‌كاری‌ ده‌ستگیر بكه‌ن، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ موقه‌ده‌م ئه‌حمه‌د عومران به‌رێوه‌به‌ری‌ راگه‌یاندنی‌ فه‌رمانده‌ی‌ پۆلیسی‌ كه‌ربه‌لا ئاشكرای‌ كرد كه‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان سێ‌ كه‌سیان ده‌ستگیركردووه‌ كه‌ هه‌ڵگری‌ ره‌گه‌زنامه‌ی‌ توركی‌ بوون‌و فێڵیان له‌خاوه‌نی‌ چه‌ند نوسینگه‌یه‌كی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو كردووه‌و بڕێكی‌ زۆر دۆلاری‌ ساخته‌یان پێبووه‌.

دۆزینه‌وه‌ی‌ دراوی‌ ساخته‌ بووه‌ته‌ یه‌كێك له‌كێشه‌ گه‌وره‌كانی‌ ئه‌وانه‌ی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو ده‌كه‌ن له‌كه‌ربه‌لا، پاش ئه‌وه‌ی‌ چه‌ندین دراوی‌ ساخته‌ چووه‌ته‌ ئه‌و شاره‌و زۆریان زیانیان لێكردووه‌.

محه‌مه‌د فازیڵی‌ خاوه‌نی‌ نوسینگه‌ی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ئه‌م ترسه‌ بووه‌ته‌ مایه‌ی‌ زیانی‌ گه‌وره‌ی‌ دارایی‌‌و تێكچوونی‌ جموجۆڵی‌ ئاڵوگۆڕی‌ دراو، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ زۆربه‌ی‌ نوسینگه‌كان ئاماده‌ نین مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ‌ خه‌ڵكی‌ بێگانه‌ بكه‌ن، ئاماژه‌ به‌وه‌ش ده‌كات كه‌ پاره‌ی‌ ساخته‌ ته‌نها یه‌ك جۆری‌ نه‌گرتووه‌ته‌وه‌، به‌ڵكو له‌نێو هه‌موو دراوه‌كاندا هه‌یه‌.

محه‌مه‌د به‌گاڵته‌جاڕییه‌وه‌ ده‌ڵێت "ده‌بێت پاره‌ی‌ ساخته‌ بدۆزینه‌وه‌و ئه‌وانه‌ش بناسین كه‌ ئێستا كاریان پێناكرێت، هه‌ر ئه‌مه‌ش وای‌ كردووه‌ شاره‌زای‌ ئابوری‌ زۆر وڵاتی‌ دنیا ببین".