راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

دیواره‌كانی‌ كه‌ربه‌لا شوێنی‌ دروشمی‌ رۆمانسیان تیا نابێته‌وه‌

محه‌ممه‌د حه‌مید سه‌واف
مه‌هدی‌ صاحب عگێلی‌ پێشبینی‌ نه‌ده‌كرد رۆژێك بێته‌ پێشه‌وه‌ له‌سه‌ر هه‌مان دیوار كه‌ پێشتر وێنه‌ی‌ تیرو دڵێكی‌ له‌سه‌ر…
3.01.2012  |  كه‌ربه‌لا
Political posters cover up romantic graffiti in Karbala, reflecting the changes in Iraqi society.
Political posters cover up romantic graffiti in Karbala, reflecting the changes in Iraqi society.


ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ له‌هه‌ڕه‌تی‌ لاوێتی‌ دابوو، عگێلی‌ وێنه‌ی‌ تیرو دڵێكی‌ له‌سه‌ر ئه‌و دیواره‌ كێشابوو، هه‌موو گه‌نجانی‌ گه‌ڕه‌كیش ده‌یانزانی‌ عاشقی‌ كچێكی‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ بووه‌، به‌ڵام ئێستا پاش ده‌یان ساڵ‌ تووشی‌ سه‌رسامی‌ بوو كه‌ وێنه‌ كێشراوه‌ كۆنه‌كه‌ی‌ بینییه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ ته‌واو كاڵ‌ بووه‌ته‌وه‌و ته‌نها چه‌ند هێلێك له‌شوێنی‌ ناوی‌ مه‌عشوقه‌كه‌ی‌ ماوه‌ته‌وه‌.

عگێلی‌ یه‌كێك بوو له‌پاڵێوراوانی‌ شاری‌ كه‌ربه‌لا بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان، ئه‌و شاره‌ی‌ سروشتێكی‌ ئاینی‌ هه‌یه‌، ئه‌و زۆربه‌ی‌ ته‌مه‌نی‌ هه‌رزه‌كاری‌‌و گه‌نجی‌ له‌گه‌ڕه‌كی‌ (باب السلامه‌) به‌ڕێكرد، ئه‌و ناوچه‌یه‌ی‌ ئێستا به‌ "ناوچه‌ی‌ كۆن" ناسراوه‌ له‌ناوه‌ڕاستی‌ شاردا.

عگێلی‌ خۆی‌‌و هاوڕێكانی‌ له‌و كاته‌ی‌ سه‌رقاڵی‌ هه‌ڵواسینی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن بوون له‌سه‌ر دیواره‌كان، وه‌ك خۆی‌ ده‌ڵێت پێویستیی‌ "سیاسی‌" وایلێكرد رێی‌ بكه‌وێته‌وه‌ هه‌مان ئه‌و ناوچه‌یه‌ی‌ به‌گه‌نجی‌ لێی‌ بوو، بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ندێ‌ ده‌نگ بۆ خۆی‌ به‌ده‌ست بهێنێت.

له‌و كاته‌ی‌ قسه‌ی‌ ده‌كرد ده‌یویست له‌ژێر زه‌رده‌خه‌نه‌وه‌ ئێش‌و ئازاره‌كانی‌ بسڕێته‌وه‌، عگێلی‌ ده‌یوت "وه‌ك ده‌ڵێن دنیا چه‌ند بچووكه‌، ئه‌وه‌تا ئێستا له‌هه‌مان شوێن ده‌وه‌ستمه‌وه‌ كه‌ به‌ر له‌ ده‌یان ساڵ‌ لێی‌ بووم، بۆ ئه‌وه‌ی‌ جارێكی‌ تر هه‌ست‌و سۆزی‌ خۆم به‌یان بكه‌م"، درێژه‌ی‌ به‌قسه‌كانیداو وتی‌ "جیاوازییه‌كی‌ زۆر له‌نێوان ئێستا‌و رابردوودا هه‌یه‌، جیاوازی‌ گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌نێوان ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و كات ده‌مكردو ئێستا ده‌یكه‌م".

عگێلی‌ ده‌ڵێ‌ "زیاتر له‌بیست‌و پێنج ساڵ‌ به‌سه‌ر ئه‌م وێنه‌یه‌دا تێدپه‌ڕێ‌‌و زه‌مه‌ن نه‌یتوانیوه‌ بیسڕێته‌وه‌"، ئه‌و پێی‌ وایه‌ "پێده‌چێت یاده‌وه‌رییه‌ جوانه‌كان نه‌یانه‌وێت له‌ناو بچن".

عگێلی‌ وه‌ك چۆن كاتی‌ خۆی‌ نه‌یتوانی‌ به‌خۆشه‌ویسته‌كه‌ی‌ بگات، به‌هه‌مان شێوه‌ كورسی‌ په‌رله‌مانیشی‌ به‌ده‌ستنه‌هێنا.

وه‌ك زۆربه‌ی‌ شارو شارۆچكه‌كانی‌ عێراق، له‌ئێستادا روكاری‌ دیواری‌ شه‌قامه‌ گشتی‌‌و كۆڵانه‌كانی‌ كه‌ربه‌لا هه‌مووی‌ كراوه‌ به‌دروشمی‌ ئاینیی‌‌و لافیته‌ی‌ سیاسی‌، هه‌رچه‌نده‌ به‌م دواییه‌ هه‌ندێ‌ لایه‌نی‌ وه‌ك شاره‌وانی‌‌و به‌شێك له‌خاوه‌ن ماڵه‌كان كه‌وتنه‌ خۆ بۆ لێكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و پۆسته‌رانه‌ی‌ دیمه‌نی‌ دیواره‌كانی‌ شێواندووه‌.

به‌هۆی‌ ئه‌م پۆسته‌رو دروشمه‌ نوێیانه‌وه‌، ئه‌و دیمانه‌نه‌ له‌سه‌ر دیواره‌كان به‌دی‌ ناكرێن كه‌ به‌ر له‌ساڵی‌ 2003 بونیان هه‌بوو، به‌ر له‌وه‌ی‌ هێزه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكاو هاوپه‌یمانه‌كانی‌ بێنه‌ ناو عێراقه‌وه‌، ئه‌و كات دروشم‌و رسته‌ی‌ گه‌نجانه‌ به‌دی‌ ده‌كرا.

هه‌ندێ‌ له‌و نوسینانه‌ی‌ پێشوو جۆرێك له‌پێكه‌نین‌و گاڵته‌جاڕیان تێدابوو وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ "فڵان فڵانه‌ كه‌سی‌ خۆش ده‌وێ‌" یان "خۆشه‌ویستی‌‌و بكوژی‌ گه‌نجانه‌" یان هه‌ندێ‌ دێڕه‌ هۆنراوه‌ كه‌ كه‌س له‌مه‌به‌سته‌كه‌ی‌ تێنه‌ده‌گه‌یشت، هه‌ندێ‌ جاریش ئه‌م نوسینانه‌ ده‌بوون به‌رسته‌ی‌ گاڵته‌ ئامێز، به‌تایبه‌تی‌ ئه‌وانه‌ی‌ له‌سه‌ر دیواری‌ خوێندنگاكان ده‌نوسران، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ نوسرابوو "جه‌بر + هه‌نده‌سه‌ = راكردن له‌مه‌دره‌سه‌".

عه‌لی‌ مه‌عاشی‌ ته‌مه‌ن 42 ساڵ‌ ده‌ڵێ "ئه‌و نوسینانه‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ واقعێكی‌ بێگه‌رد بوون، جیاوازبوون له‌و دروشمه‌ بریقه‌دارانه‌ی‌ ئێستا حیزبه‌ سیاسی‌‌و گروپه‌ ئاینییه‌كان بڵاوی‌ ده‌كه‌نه‌وه‌".

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "ئه‌و كه‌شوهه‌وا سیاسیه‌ی‌ باڵی‌ به‌سه‌ر دیمه‌نی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیدا كێشاوه‌، به‌شێوه‌یه‌كی‌ ناڕاسته‌وخۆ ده‌ستی‌ گرت به‌سه‌ر زۆر لایه‌نی‌ مرۆیی‌ زۆربه‌ی‌ چینه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگادا".

مه‌عاش، به‌مه‌دم راونین له‌سه‌كێ‌ له‌دسواره‌كان، وتی‌ "له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌ به‌سلبی‌ ناوده‌برێن، به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ هه‌رزه‌كاران ده‌یانوسی‌ له‌سه‌ر دیواره‌كان، به‌قه‌د ئه‌وه‌ بێزار كه‌ر نییه‌ كه‌ حیزبه‌كان یان لایه‌نه‌ ئاینییه‌كان ده‌یكێشن".

مه‌عاش به‌وه‌ كۆتایی‌ به‌قسه‌كانی‌ ده‌هێنێت "ئه‌وه‌ی‌ ئێستا له‌سه‌ر دیواره‌كان ده‌یبینین، كۆمه‌ڵێ‌ رێنمایی‌‌و رێوشوێنی‌ تونده‌ ده‌بێت هه‌موو كه‌س پابه‌ند بێت پێوه‌ی‌".

تێبینی‌ ئه‌وه‌ ده‌كرێت پۆسته‌رو لافیته‌كان له‌هه‌ندێ‌ بۆنه‌ی‌ تایبه‌تدا زۆر زیاد ده‌كه‌ن، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ له‌كاتی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ شاره‌وانییه‌كان یان په‌رله‌ماندا رووده‌دات، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌بۆنه‌ ئاینییه‌كان كه‌ به‌پێی‌ سروشتی‌ خه‌مباری‌ یان ئاهه‌نگگێڕی‌ ده‌گۆڕێن، جا ئه‌گه‌ر بۆ بۆنه‌ خه‌مهێنه‌كانی‌ وه‌ك یادی‌ مردنی‌ ئیمام‌و كه‌سایه‌تییه‌ ئاینییه‌كان بێت وه‌ك مه‌رجه‌ع‌و زانا ئاینییه‌كان، یان ئه‌گه‌ر بۆ بۆنه‌ خۆشی‌ هێنه‌كان بێت وه‌ك مه‌ولود یان جه‌ژن‌و له‌داسك بونه‌كان.

زۆربه‌ی‌ جار ئه‌و لافیتانه‌ رێنمایی‌ په‌روه‌رده‌یی‌ یان ئاینی‌ یان كۆمه‌ڵایه‌تی‌ له‌خۆ ده‌گرن، ئه‌م جۆرانه‌ هه‌ندێ‌ ده‌سته‌و رێكخراوی‌ نیمچه‌ ره‌سمی‌ یان میللی‌ سه‌رپه‌رشتی‌ ده‌كه‌ن، له‌پاڵ‌ ئه‌مانه‌دا زۆرجار ئه‌و لافیتانه‌ش به‌دی‌ ده‌كرێت كه‌ جۆرێك له‌پاڵپشتی‌‌و سوپاسگوزارییان تێدایه‌ بۆ هه‌ندێ‌ لایه‌ن‌و كه‌سایه‌تی‌، جا ئه‌وانه‌ هه‌ندێ‌ جار سه‌ره‌ك وه‌زیران‌و هه‌ندێ‌ جاری تریش پارێزگارو به‌رپرسه‌كانی‌ ترن.

بۆ نموونه‌ یه‌كێك له‌لافیته‌كان كه‌ نزیكه‌ی‌ پێنج ساڵه‌ به‌یه‌كێك له‌دیواره‌كانه‌نه‌وه‌ ماوه‌ته‌وه‌، تیایدا هاتووه‌ "هێزه‌ راستگۆكان هه‌ڵبژێرن" كه‌ بانگه‌شه‌یه‌كه‌ بۆ ده‌نگدان به‌ئیبراهیم جه‌عفه‌ری‌ سه‌ره‌ك وه‌زیرانی‌ پێشوتر، هه‌ر له‌سه‌ر دیوارێكی‌ نزیك له‌و لافیته‌یه‌وه‌ نوسراوه‌ "به‌عس‌و تیرۆر دوو دیوی‌ یه‌ك دراون".

هه‌ندێ‌ نوسراوی‌ تر له‌نزیك خاڵه‌كانی‌ پشكنین‌و باره‌گاكانی‌ پۆلیس ده‌بیندرێن "ئێمه‌ هاوڵاتین ئه‌م نیشتمانه‌ین"، هه‌مانكات هێزه‌ ئه‌منیه‌كان رووبه‌رێكیان داگیركردووه‌ بۆ ده‌رخستنی‌ هێزو توانای‌ خۆیان وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ نوسراوه‌ "رێزبگره‌، رێزت لێده‌گیرێت"، هه‌روه‌ها "یاسا له‌سه‌روی‌ هه‌موانه‌"، دواجار له‌سه‌ر یه‌كێك له‌دیواره‌كان دروشمێك دژی‌ وتنی‌ گۆڕانی‌ نوسراوه‌ كاتێك هاتووه‌ "گۆرانی‌ وتن دووبه‌ره‌كی‌ بڵاوده‌كاته‌وه‌".

له‌تیف قه‌ساب، شاعیرو ئه‌دیب، پێی‌ وایه‌ ئه‌و دروشمه‌ جوانانه‌ مێژووی‌ سه‌رده‌مێكی‌ "په‌پوله‌یی‌" ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ نه‌یتوانی‌ به‌رده‌وام بێت.

له‌تیف ده‌ڵێت "به‌نه‌مانی‌ ئه‌و دروشمانه‌ له‌سه‌ر شه‌قامه‌كانمان، په‌رده‌ دادرایه‌وه‌ به‌سه‌ر سه‌رده‌مێكی‌ رۆمانسیدا كه‌ به‌رده‌وام عێراقییه‌كان گۆرانیان به‌باڵایدا هه‌ڵده‌دا".

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "ئه‌و ده‌سته‌واژانه‌ سه‌ره‌ڕای‌ ساده‌ییان كه‌چی‌ زۆر شت له‌هه‌ست‌و سۆزی‌ خۆشه‌ویستی‌ ژن‌و پیاویان ده‌رده‌بڕی‌‌و ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ سروشتی‌ بێگه‌ردو پاكیزه‌ی‌ كۆی‌ كۆمه‌ڵگای‌ عێراقی‌ بوون".

سه‌باره‌ت به‌ئه‌گه‌ری‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ ئه‌و دیارده‌یه‌ وه‌ك سه‌رده‌می‌ پێشوو، له‌تیف ده‌ڵێت "مه‌سه‌له‌كه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ئارامی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌و سیاسیه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌پێی‌ ئه‌م بارودۆخه‌ی‌ ئێستاش پێده‌چێ‌ ئه‌وه‌یان زۆر بخایه‌نێت".

"به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ رۆژێك هه‌ر دێت‌و ئه‌و دروشمه‌ جوانانه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌"، شاعیره‌كه‌ كۆتایی‌ به‌قسه‌كانی‌ هێنا.