راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

خه‌ڵكی‌ كه‌ربه‌لا له‌دیزاینی‌ نوێی‌ شار&#1607

عه‌باس سه‌رحان
له‌چه‌ند هه‌فته‌ی‌ رابردوودا، پاش…
14.05.2009  |  كه‌ربه‌لا

مشتومڕ‌و ناڕه‌زایه‌تییه‌كه‌ زیاتر له‌باره‌ی‌ به‌شێك له‌پڕۆژه‌كه‌یه‌ كه‌ گۆڕینی‌ دیزاینی‌ سه‌نته‌ری‌ شاره‌كه‌ له‌خۆده‌گرێت، یان ئه‌وه‌ی‌ به‌شاره‌ كۆنه‌كه‌ ناوده‌برێت كه‌ گرنگترین دوو مه‌زاری‌ پیرۆزی‌ شیعه‌ موسوڵمانه‌كانی‌ تێدایه‌. ئه‌و دوو مه‌زاره‌ كه‌ به‌"حه‌ره‌م"ـه‌كان ده‌ناسرێن، ئارامگاكانی‌ ئیمام حوسێن‌و عه‌باسی‌ برای‌، هه‌ردوو كوڕی‌ خه‌لیفه‌ی‌ چواره‌می‌ ئیسلام (عه‌لی‌ كوڕی‌ ئه‌بو تالیب).

كه‌ربه‌لا (130 كم باشوری‌ به‌غدا)، به‌یه‌كێ‌ له‌شاره‌ هه‌ره‌ گرنگه‌كانی‌ عیراق ناسراوه‌. به‌هۆی‌ بوونی‌ ئه‌و دوو ئارامگه‌یه‌وه‌، ساڵانه‌ سه‌دان هه‌زار زیاره‌تكه‌ر له‌وڵاتانیتره‌وه‌ سه‌ردانی‌ شاره‌كه‌ ده‌كه‌ن كه‌ زیاتر له‌ئێران‌و هیندستان‌و پاكستان‌و لوبنان‌و هه‌ندێك له‌وڵاتانی‌ كه‌نداوه‌وه‌ دێن، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌زیاره‌ته‌ ملیۆنییه‌ ناوخۆییه‌كانی‌ عێراق، كه‌ له‌وه‌رزه‌ ئاینییه‌كاندا ئه‌نجام ده‌درێن.

ئه‌ندازیار حه‌یده‌ر ئه‌سه‌دی‌، به‌ڕێوه‌به‌ری‌ سه‌نته‌ری‌ جیهانیی‌ توێژینه‌وه‌ هونه‌رییه‌كان، كه‌ سه‌نته‌رێكه‌ كێبه‌ركێی‌ له‌نێوان چه‌ندین كۆمپانیای‌ هونه‌ریی‌ جیهانیدا رێكخستووه‌ بۆ هه‌ڵبژاردنی‌ باشترین دیزاین بۆ سه‌نته‌ری‌ كه‌ربه‌لا، ده‌ڵێت "فراوانكردنی‌ زه‌وی‌و پانتاییه‌كانی‌ چوارده‌وری‌ ئارامگا پیرۆزه‌كان له‌ئێستادا زۆر گرنگه‌". ئاشكراشیده‌كات كه‌ به‌پێی‌ ئه‌و دیزاینه‌ نوێیه‌ی‌ هه‌ڵبژێردراوه‌ "3 بۆ 4 گۆڕه‌پان له‌ته‌نیشتنی‌ حه‌ره‌مه‌كانی‌ كه‌ربه‌لا دروستده‌كرێن، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌گۆڕه‌پانێكی‌ نێوه‌نجی‌‌و مزگه‌وتێك‌و چه‌ند بینایه‌كی‌ تری‌ ئاینی‌‌و خزمه‌تگوزاریی‌".

ئه‌سه‌دی‌ به‌سایتی‌ نیقاشی‌ راگه‌یاند مه‌به‌ست له‌دروستكردنی‌ ئه‌م گۆڕه‌پانانه‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ "ئه‌و مه‌زارگایانه‌ توانای‌ له‌خۆگرتنی‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆرتری‌ زیاره‌ته‌كه‌رانی‌ هه‌بێت له‌بۆنه‌ ئاینییه‌ گرنگه‌كانی‌ شیعه‌كاندا، به‌تایبه‌ت بۆنه‌كانی‌ 10ی‌ موحه‌ڕه‌م‌و چله‌‌و زیاره‌تی‌ نیوه‌ی‌ مانگی‌ شه‌عبان".

ناوبراو ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شكرد كه‌ دیزاینه‌ نوێیه‌كه‌ "ته‌نها ره‌زامه‌ندی‌ وه‌زاره‌تی‌ شاره‌وانی ماوه‌‌و چاوه‌ڕوان ده‌كرێت ئه‌ویش له‌م رۆژانه‌دا به‌ئه‌نجام بگات".

كاتێك ده‌رگای‌ ته‌نده‌ر وه‌رگرتن بۆ پێشكه‌شكردنی‌ دیزاینی‌ پڕۆژه‌ی‌ شارستانی‌ كه‌ربه‌لا راگه‌یه‌ندرا، ژماره‌یه‌ك كۆمپانیای‌ ناوخۆ‌و بیانی‌ به‌شداریان تێدا كرد‌و دواجار ئه‌و دیزاینه‌ براوه‌ بوو كه‌ له‌لایه‌ن كۆمپانیای‌ (كه‌وسه‌ر)ی‌ ئێرانییه‌وه‌ پێشكه‌شكرابوو. به‌پێی‌ دیزاینی‌ كۆمپانیای‌ ناوبراو، پێشنیاری‌ لابردن‌و هه‌ڵكه‌ندنی‌ سه‌دان ئوتێل‌و ماڵ‌و دوكانی‌ چوارده‌وری‌ هه‌ردوو ئارامگه‌كه‌ كراوه‌، به‌جۆرێك له‌جێگایدا بینای‌ خزمه‌تگوزاریی‌‌و باخچه‌ دروست بكرێن، ئه‌م پێشنیاره‌ش هه‌ندێك له‌خه‌ڵكی‌ شاره‌كه‌ی‌ توڕه‌كردووه‌.

خه‌ڵكی‌ كه‌ربه‌لا، به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ له‌سه‌نته‌ری‌ شاردا ده‌ژین‌و ئوتێل‌و دوكان‌و موڵكیان له‌و شوێنه‌دا هه‌یه‌ كه‌ به‌ر لابردن‌و هه‌ڵكه‌ندن ده‌كه‌وێت، ناڕازین له‌دیزاینه‌ نوێكه‌. خزه‌یر لاوند، كه‌ خاوه‌نی‌ فرۆشگایه‌كی‌ شتومه‌كی‌ ئه‌نتیكه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتییه‌ له‌نزیك مه‌زارگه‌كان، ده‌ڵێت "كه‌ربه‌لا پێویستی‌ به‌شوێنی‌ گه‌شتوگوزاریی‌ نییه‌، به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌سه‌ر حیسابی‌ مێژو‌و شوناسه‌ ئاینییه‌كه‌ی‌ بێت". ناوبراو، پێی‌ وایه‌ "هه‌مو ئه‌و خه‌ڵكه‌ی‌ كه‌ربه‌لا كه‌ له‌سه‌نته‌ری‌ شاردا ده‌ژین، لابردنی‌ بیناكانیان ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌".

له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌، عه‌لی‌ سعود، كه‌ بازرگانێكی‌ راخه‌ره‌ له‌به‌رامبه‌ر ده‌رگای‌ (قیبله‌ی‌ عه‌باس)، رای‌ جیاوازی‌ هه‌یه‌، ئه‌م بازرگانه‌ ده‌ڵێت "ناڕه‌زایی‌ زۆرێك له‌بازرگانه‌كانی‌ ده‌وری‌ حه‌ره‌م، په‌یوه‌ندی‌ به‌دۆزینه‌وه‌ی‌ به‌دیل هه‌یه‌ بۆیان، نه‌ك له‌سه‌ر خودی‌ پڕۆژه‌كه‌".

ئه‌گه‌ر چی‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆری‌ هاوڵاتیان له‌دژی‌ ئه‌م پڕۆژه‌ نوێیه‌ی‌ شاری‌ كه‌ربه‌لان، به‌ڵام له‌به‌رامبه‌ریشدا لایه‌نگری‌ هه‌یه‌‌و هه‌ر لایه‌نه‌و خاوه‌نی‌ بۆچوونی‌ جیاوازه‌، هه‌ندێكیان پڕۆژه‌كه‌یان پێ گرنگه‌‌و پێیانوایه‌ ده‌بێته‌ هۆی‌ لابردنی‌ چه‌ندین بینا‌و دامه‌زراوه‌ی‌ بنیاتنرا‌وی‌ كۆنی‌ ماوه‌ی‌ ده‌یان ساڵی‌ رابردوو.

سه‌لام عه‌بدولئه‌میر كه‌ هاوڵاتییه‌كی‌ كه‌ربه‌لاییه‌، ده‌ڵێت "په‌ره‌پێدانی‌ كه‌ربه‌لا هه‌لی‌ كاری‌ زیاتر ده‌ڕه‌خسێنێت". حه‌مید جواد كه‌ هاوڵاتییه‌كی‌ تره‌، هاوڕایه‌‌و ده‌ڵێت "زۆرێك له‌بینا داخوراوه‌كان پێویستیان به‌لابردنه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ربه‌لا جوانتر بێت". ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی‌ كه‌ربه‌لا كه‌ له‌مباره‌یه‌وه‌ قسه‌یان بۆ نیقاش كرد باسیان له‌وه‌كرد، ده‌شێت ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ جوڵه‌ی‌ زیاره‌تكه‌ران به‌ئاراسته‌ی‌ شاره‌كه‌یان زیاتر بكات‌و هه‌لی‌ كاركردنی‌ زیاتر له‌بازاڕ بڕه‌خسێنێت.

له‌سه‌رده‌می‌ حكومه‌تی‌ لۆكاڵی‌ پێشووی‌ كه‌ربه‌لادا، هه‌وڵێكی‌ زۆر دراوه‌ بۆ گه‌شه‌پێكردنی‌ بزاڤی‌ وه‌به‌رهێنانی‌ بیانیی‌ له‌شاره‌كه‌دا‌و، به‌تایبه‌ت له‌بواری‌ گه‌شتوگوزار‌و ئوتێل بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌گه‌ڵ خواسته‌ زۆره‌كانی‌ زیاره‌تی‌ شاره‌ پیرۆزه‌كه‌دا بگونجێن، به‌ڵام كه‌ربه‌لای‌ كۆن كه‌ ناوه‌ندی‌ شاره‌كه‌یه‌، تاكو ئێستا به‌ده‌ست كۆنی‌ ئوتێل‌و كوچه‌‌و كۆڵانه‌ ته‌سكه‌كانییه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت‌و جێگای‌ ئه‌و هه‌موو زیاره‌تكه‌رانه‌ ناكاته‌وه‌.

ئه‌و هاوڵاتیانه‌ی‌ له‌شاری‌ كۆندا خاوه‌نی‌ موڵكن به‌تایبه‌تی‌‌و ئه‌و هاوڵاتیانه‌ی‌ تریش به‌گشتی‌ كه‌ له‌دژی‌ دیزاینی‌ نوێی‌ شاره‌كه‌ن، به‌مه‌به‌ستی‌ سوربوون‌و ده‌رخستنی‌ ناڕه‌زایه‌تییه‌كه‌یان، زیاد له‌جارێك خۆپیشاندانیان ئه‌نجامداوه‌‌و لافیته‌یان به‌رزكردۆته‌وه‌‌و پرۆژه‌كه‌یان به‌"پڕۆژه‌یه‌كی‌ هه‌ڕه‌مه‌كی‌" وه‌سفكردوه‌.

له‌مباره‌یه‌وه‌ ئه‌ندازیار سه‌باح زیائه‌دین، كه‌ یه‌كێكه‌ له‌و كه‌ربه‌لاییانه‌ی‌ به‌شداری‌ له‌ڕێپێوانه‌كاندا كردووه‌ ده‌ڵێت "پڕۆژه‌ی‌ په‌ره‌پێدانی‌ سه‌نته‌ری‌ كه‌ربه‌لا له‌ماوه‌ی‌ 2 مانگدا دانراوه‌، له‌كاتێكدا كه‌ دانانی‌ پڕۆژه‌ی‌ ئوتێلێك ماوه‌ی‌ 6 مانگ ده‌خایه‌نێت". ناوبراو پێی‌ وایه‌ "ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ كامڵ نییه‌‌و زیانی‌ ماددی‌‌و مه‌عنه‌وی‌ زۆری‌ به‌كه‌ربه‌لا ده‌گه‌یه‌نێت". ئه‌م ئه‌ندازیاره‌ ئاشكراشیده‌كات "پێشبڕكێی‌ پێشكه‌شكردنی‌ دیزاینه‌كان له‌كانونی‌ دووه‌می‌ 2007دا ده‌ستیپێكرد‌و له‌ 8ی‌ ئازاری‌ 2009دا ئه‌م دیزاینه‌ نوێیه‌ی‌ ئێستا هه‌ڵبژێردرا‌و ره‌وانه‌ی‌ وه‌زاره‌ت كرا".

خۆپیشانده‌رێكیتری‌ خه‌ڵكی‌ شاره‌ كۆنه‌كه‌ به‌ناوی‌ عه‌لی‌ جه‌سام ده‌ڵێت هه‌موو ده‌وڵه‌تانی‌ جیهان، كه‌لتوری‌ رۆشنبیریی‌ خۆیان ده‌پارێزن "پاراستنی‌ بیناكانی‌ كه‌ربه‌لای‌ كۆنیش، پاراستنی‌ كه‌لتورێكی‌ شارستانییه‌‌و ئاسان نییه‌ ئه‌م كه‌لتوره‌ هه‌روا به‌ئاسان به‌فیڕۆ بده‌ین". ئاماژه‌ به‌وه‌شده‌دات كه‌ شه‌قام‌و كۆڵانه‌ به‌رته‌سكه‌كانی‌ شاری‌ كۆن بۆنی‌ زه‌مه‌نی‌ رابردویان لێدێت‌و ده‌بێ‌ بپارێزرێن".

سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ شاری‌ كه‌ربه‌لا، به‌تایبه‌ت ناوه‌ندی‌ شاره‌كه‌ (شاری‌ كۆن)، گرنگترین‌و پیرۆزترین ناوچه‌ی‌ ئاینییه‌ لای‌ موسڵمانه‌ شیعه‌ مه‌زهه‌به‌كانی‌ عیراق‌و جیهان به‌گشتی‌، به‌ڵام ئه‌م پڕۆژه‌ نوێیه‌ تاكو ئێستا دووره‌ له‌هه‌ر كاردانه‌وه‌یه‌كی‌ سلبی‌ پیاوانی‌ ئایینی‌ شیعه‌.

له‌وتاری‌ هه‌ینی‌ دوو هه‌فته‌ به‌ر له‌ئێستا، عه‌بدولمه‌هدی‌ كه‌ربه‌لایی‌، بریكاری‌ دیارترین مه‌رجه‌عی‌ شیعه‌ ئایه‌توڵڵا عه‌لی‌ سیستانی‌، پشتیوانیی‌ له‌پڕۆژه‌كه‌ كرد‌و وتی‌ "شاری‌ كه‌ربه‌لای‌ پیرۆز له‌به‌ر پێگه‌ی‌ ئاینی‌‌و گه‌شتوگوزاریی‌، پێوستی‌ به‌په‌ره‌پێدان‌و فراوانكردنه‌ بۆ پڕكردنه‌وه‌ی‌ پێداویستییه‌ زۆره‌كانی‌ خه‌ڵكی‌ ئه‌م شاره‌ له‌ڕووی‌ خزمه‌تگوزاری‌‌و پێداویستی‌ زیاره‌تكه‌ران".

له‌هه‌مان كاتدا كه‌ربه‌لایی‌ جه‌ختی‌ له‌پێویستیی‌ پاراستنی‌ مۆركی‌ شوێنه‌واریانه‌ی‌ هه‌ندێك ناوچه‌ی‌ ئاینی‌ كرده‌وه‌‌و پێشنیازی‌ كردنه‌وه‌ی‌ چه‌ند بازاڕێكی‌ نوێشی‌ كرد له‌جێگای‌ ئه‌وانه‌ی‌ ده‌ڕوخێنرێن به‌مه‌رجێك نزیك له‌سه‌نته‌ری‌ شار‌و به‌ناوی‌ هه‌مان ئه‌و بازاڕانه‌وه‌ بن كه‌ له‌ناوده‌برێن.

له‌لای‌ خۆیه‌وه‌ سه‌رۆكی‌ لیژنه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ كه‌ربه‌لا‌و پارێزگاری‌ پێشوو، عه‌قیل خه‌زعه‌لی‌، له‌بایه‌خی‌ ناڕه‌زاییه‌كانی‌ سه‌ر پڕۆژه‌كه‌ی‌ كه‌مكرده‌وه‌‌و وتی‌ "ئه‌گه‌ر وه‌زاره‌تی‌ شاره‌وانی‌ پشتڕاستی‌ دیزاینه‌كه‌ بكاته‌وه‌ ئه‌وكات ده‌بێته‌ یاسا‌و به‌به‌كارهێنانی‌ هێز جێبه‌جێ ده‌كرێت". خه‌زعه‌لی‌ گرنگی‌ پرۆژه‌كه‌ی‌ له‌وه‌دا دیاریكرد كه‌ زمینه‌یه‌كه‌ بۆ "هه‌ستانه‌وه‌ی‌ ئابوریی‌‌و ئاوه‌دانی‌ شاره‌كه‌، ئه‌وانه‌ش كه‌ زیانیان پێده‌گات، قه‌ره‌بوی‌ باش ده‌كرێنه‌وه‌".