راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ئاگری‌ شه‌ڕێك له‌عێراقدا كه‌ هی‌ خۆی‌ نییه‌
په‌كه‌كه‌ له‌نزیك موسڵ خۆی‌ بۆ رووبه‌رووبوونه‌وه‌ی‌ توركیا ئاماده‌ ده‌كات

هه‌ستیار قادر
مانه‌وه‌ی‌ سوپای‌ توركیا له‌خاكی‌ عێراق ره‌نگه‌ ته‌نگژه‌ی‌ تر به‌دوای‌ خۆیدا بهێنێت‌و شه‌ڕێكی‌ تر كه‌ عێراق نه‌ خاوه‌نیه‌تی‌‌و نه‌ هیچی‌ پێده‌كرێت.
21.01.2016  |  سلێمانی
شه‌ڕڤانانی‌ یه‌كینه‌كانی‌ پاراستنی‌ ژن ( :وێنه الموقع الرسمي لوحدات حماية الشعب)
شه‌ڕڤانانی‌ یه‌كینه‌كانی‌ پاراستنی‌ ژن ( :وێنه الموقع الرسمي لوحدات حماية الشعب)

رۆژی‌ 9ی‌ ئه‌م مانگه‌ (كانوونی‌ دووه‌م) حه‌یده‌ر عه‌بادی‌ له‌یادی‌ رۆژی‌ پۆلیسی‌ عێراقیدا وتی‌ "بۆ سێهه‌م جار ئاگاداری‌ توركیا ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ سوپاكه‌یان بكشێننه‌وه‌"، به‌ڵام تائێستا ئه‌م ئاگاداركردنه‌وه‌ یه‌ك له‌دوا یه‌كانه‌ی‌ عێراق توركیای‌ ناچار نه‌كردووه‌ سوپاكه‌ی‌ بكشێنێته‌وه‌.

 

كێشه‌ له‌بوونی‌ سوپای‌ توركیا ته‌نها له‌شكاندنی‌ سه‌روه‌ری‌ خاكی‌ عێراقدا نییه‌، وه‌ك به‌غدا خوێندنه‌وه‌ی‌ بۆده‌كات، به‌ڵكو مه‌ترسی‌ گه‌وره‌ له‌دروستبونی‌ روبه‌ڕوبونه‌وه‌ی‌ سه‌ربازییه‌ له‌نێوان ئه‌و سوپایه‌و چه‌كدارانی‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستان "په‌كه‌كه‌" له‌ ناو خاكی‌ عێراقدا.

 

له‌سه‌ره‌تاوه‌ زیاده‌ڕه‌وی‌ كرا له‌ژماره‌ی‌ سه‌ربازه‌ توركییه‌كان له‌خاكی‌ عێراقداو به‌چه‌ند سه‌د كه‌سێك مه‌زه‌نده‌ كران، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ تائێستا ژماره‌ راسته‌قینه‌كه‌ ساغ نه‌كراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام پێناچێت به‌و قه‌باره‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ باسی‌ ده‌كرا، كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ سه‌ربازه‌كان له‌نزیك موسڵه‌وه‌ن كه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ بۆ عێراق‌و وڵاتانی‌ تر چاوی‌ زۆری‌ له‌سه‌ره‌، هه‌روه‌ها نزیكن له‌ناوچه‌ی‌ قه‌ڵه‌مڕه‌وی‌ پارتی‌ كرێكارانیش.

 

 چه‌كدارانی‌ په‌كه‌كه‌ له‌قه‌زای‌ شه‌نگالی‌ خۆرئاوای‌ شاری‌ موسڵ چاودێری‌ ئه‌و یه‌كه‌ سه‌ربازیانه‌ی‌ سوپای‌ توركیا ده‌كه‌ن كه‌ ته‌نها 60 كیلۆمه‌تر لێیانه‌وه‌ دوورن‌و له‌ناوچه‌ی‌ باشیكی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ئه‌و شاره‌ جێگركراون.

 

 ئه‌و دوو هێزه‌ سه‌ربازیه‌ نه‌یاره‌ كه‌ ماوه‌ی‌ زیاتر له‌سی ساڵه‌ له‌ململانێی‌ سه‌ربازیدان له‌ناوخاكی‌ توركیاو ده‌ره‌وه‌یدا ئێستا چه‌ند كیلۆمه‌ترێكیان نێوانه‌.

 

ئه‌و یه‌كه‌یه‌ی‌ سوپای‌ توركیا له‌سه‌ره‌تای‌ مانگی‌ كانونی یه‌كه‌می‌ 2015دا  هێنرانه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ به‌پاساوی‌ مه‌شقپێكردنی‌ حه‌شدی‌ نیشتیمانی‌ سونه‌كان بۆ ئازادكردنه‌وه‌ی‌ موسڵ له‌ده‌ستی‌ داعش، له‌و كاته‌وه‌ ململانێیه‌كی‌ سیاسی‌ توندی‌ لێكه‌وته‌وه‌و حكومه‌تی‌ عێراقی‌ به‌رده‌وام داوای‌ كشانه‌وی‌ ئه‌و هێزه‌ ده‌كات.

 

عه‌گید كه‌لاری‌ فه‌رمانده‌ی‌ یه‌كینه‌كانی‌ پاراستنی‌ گه‌ل"یه‌په‌گه‌" له‌شه‌نگال له‌رێی‌ ته‌له‌فۆنه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "مه‌به‌ستی‌ سوپای‌ توركیا له‌هاتنی‌ بۆ باشیك ئێمه‌یه‌ نه‌ك داعش، ئێمه‌ هه‌ست به‌مه‌ترسی‌ دروست بونی‌ شه‌رێك ده‌كه‌ین‌و خۆشمان بۆ ئاماده‌كردووه‌".

 

ناكۆكی‌ سه‌ربازی‌‌و سیاسی‌ له‌نێوان توركیاو په‌كه‌كه‌ سنوری‌ ئه‌و وڵاته‌ی‌ تێپه‌راندووه‌و هاتۆته‌ ناو سنوری‌ عێراقه‌وه‌، دوای‌ سێ ساڵ له‌ئاگر به‌ست، ساڵی‌ رابردوو فرۆكه‌ سه‌ربازیه‌كانی‌ توركیا بنكه‌و باره‌گاكانی‌ په‌كه‌كه‌یان له‌سنوری‌ هه‌رێمی‌ كوردستانی‌ عێراق بۆردودمانكردو ئه‌مه‌ش بووه‌ سه‌ره‌تای‌ ده‌ستپێكی‌ گێمێكی‌ تری‌ ململانێی‌ سه‌ربازی‌ نێوانیان.

 

ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ پێكدادانه‌ سه‌ربازیه‌كان هاوكات بوو له‌گه‌ڵ ئاڵۆزی‌ سیاسی‌ له‌ناوخۆی‌ ئه‌و وڵاته‌ له‌نێوان پارتی‌ دیموكراتی‌ گه‌لان"هه‌ده‌په‌"ی‌ خاوه‌نی‌ زۆرینه‌ی‌ جه‌ماوه‌ری‌ كورد له‌توركیاو پارتی‌ دادو گه‌شه‌پێدان"ئه‌كه‌په‌"ی‌ ده‌سه‌ڵاتدار، ئه‌و ململانێیه‌ پێكدادانی‌ له‌ناوشاره‌كانی‌ كوردستانی‌ توركیا لێكه‌وتۆته‌وه‌ كه‌ ئێستاش به‌رده‌وامه‌.

 

 هاتنه‌ ناوه‌وه‌ی‌ سوپای‌ توركیا بۆ ناو خاكی‌ عێراق ئه‌وه‌نده‌ی‌ تر هاوكێشه‌ی‌ ململانێی‌ نێوانیانی‌ ئاڵۆز كرد‌و  بارودۆخه‌كه‌ی‌ به‌ره‌و مه‌ترسیدار تر برد، له‌15ی‌ مانگی‌ كانونی‌ یه‌كه‌می‌ ساڵی‌ رابردودا په‌كه‌كه‌ یه‌كه‌م زه‌نگی‌ ئاگاداركردنه‌وه‌ی‌ ئه‌وشه‌ڕه‌ی‌ لێدا كاتێك له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا رایگه‌یاند "له‌ئه‌مرۆ به‌دواوه‌ هه‌وڵی‌ ده‌ركردنی‌ هێزه‌كانی‌ توركیا ده‌ده‌ین له‌ناو خاكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا".

 

ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی‌ په‌كه‌كه‌ له‌پاش ئه‌وه‌هات كه‌ ئه‌حمه‌د داود ئۆغلوی‌ سه‌رۆك وه‌زیرانی‌ توركیا له‌لێدوانێكی‌ رۆژنامه‌وانیدا رایگه‌یاند "توركیا له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ سنوره‌كانیشی‌ شه‌ڕی‌ تیرۆر ده‌كات" ئه‌وه‌ش به‌لای‌ په‌كه‌كه‌وه‌ مه‌به‌ست لێی‌ ئه‌وان بووه‌.

 

 هیوا زاگرۆس ئه‌ندامی‌ په‌یوه‌ندیه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ پێیوایه‌ هاتنی‌ سوپای‌ توركیا بۆ نزیك موسڵ به‌شێكه‌ له‌هه‌وڵه‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌ بۆ بونیادنانی‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ عوسمانی‌ نوێ له‌رۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌راستدا‌و تا له‌هه‌مان كاتیشدا پاڵپشتی‌ هه‌رێمێكی‌ سونی‌ بكات له‌ناوچه‌كه‌دا‌و ده‌شیانه‌وێت په‌كه‌كه‌ له‌به‌شه‌كانی‌ تری‌ كوردستان له‌ناو ببه‌ن.

 

هیوا زاگرۆس به‌"نیقاش"ی‌ وت "ئامانجی‌ ئه‌و هێزه‌ی‌ توركیا له‌نزیك موسڵ شه‌ڕكردنه‌ له‌دژی‌ په‌كه‌كه‌ له‌شه‌نگال‌و كه‌ركوك، له‌ئه‌گه‌رێكی وه‌هاشدا په‌كه‌كه‌ له‌هه‌موو شوێنێك له‌گه‌ڵ سوپای توركیادا شه‌ڕ ده‌كات‌و كاتی ئه‌وه‌ش هاتوه‌ كه‌ كۆتایی بهێنرێت به‌داگیركاری توركیا له‌هه‌رێمی‌ كوردستاندا".

 

له‌سه‌رده‌می‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ حیزبی‌ به‌عسدا له‌هه‌شتاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو هه‌ردوو حكومه‌تی‌ ئه‌وكاته‌ی‌ عێراق‌و توركیا رێكه‌وتنێكی‌ ئه‌منیان ئمیزا كرد كه‌ رێ به‌وه‌ ده‌دات سوپاكانیان بۆ قوڵایی‌ 30 كیلۆمه‌تر بچنه‌ ناو خاكی‌ یه‌كتریه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی‌ راوه‌دودانی‌ گروپه‌ یاخیبووه‌كانیان، به‌ڵام ناردنی‌ سوپای‌ توركیا بۆ ناوچه‌ی‌ باشیك ئه‌ودووریه‌ی‌ تێپه‌راند به‌وپێیه‌ش به‌غدا هۆشداری‌ دایه‌ ئه‌نكه‌ره‌ له‌وه‌ی‌ سه‌روه‌ری‌ خاكه‌كه‌ی‌ به‌زاندووه‌.

 

رۆژی‌ 10ی‌ مانگی‌ كانونی‌ یه‌كه‌می‌ رابردوو لیژنه‌ی‌ ئاسایش‌و به‌رگری‌ په‌رله‌مانی‌ عێراق میوانداری‌ فاروق قامیقامچی‌ باڵیۆزی‌ توكیای‌ كرد له‌عێراق بۆ تاوتوێكردنی‌ پرسی‌ هاتنی‌ سوپای‌ توركیا بۆ نزیك شاری‌ موسڵ.

 

عیماد یوحه‌ننا ئه‌ندامی‌ لیژنه‌ی‌ ئاسایش‌و به‌رگری‌ كه‌ ئاماده‌ی‌ ئه‌و كۆبونه‌وه‌یه‌ بوو به‌"نیقاش"ی‌ وت "به‌باڵیۆزی‌ توركیامان وت كه‌ مه‌ترسیمان هه‌یه‌ پێكدادان له‌نێوان سوپای‌ توركیاو په‌كه‌كه‌ روبدات‌و ببنه‌ ئامانجێكی‌ ئه‌و چه‌كداره‌ كوردانه‌، به‌ڵام باڵیۆزی‌ توركیا له‌ئاستی‌ ئه‌و مه‌ترسیانه‌ی‌ كه‌مده‌كرده‌وه‌".

 

عیماد یوحه‌نا وتیشی‌ "پێكدادانی‌ نێوان سوپای‌ توركیا په‌كه‌كه‌ له‌ناو سنوری‌ عێراقدا هاوكێشه‌ی‌ ئه‌منی‌ هێزه‌ ئه‌منیه‌كانی‌ عێراقیش تێك ده‌دات هه‌ر له‌سوپای‌ عێراقه‌وه‌ تاده‌گاته‌ هێزی‌ پێشمه‌رگه‌".

 

له‌ئێستادا حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان هه‌ڵوێستی‌ ره‌سمی‌ خۆی‌ سه‌باره‌ت به‌ئه‌گه‌ری‌ ئه‌و شه‌ڕه‌ رانه‌گه‌یاندووه‌و ئاماژه‌كانیش بۆ ئه‌وه‌ن كه‌ خۆی‌ به‌بێ لایه‌نی‌ پیشانبدات ئه‌گه‌رچی‌ ئه‌وشه‌ڕه‌ له‌سه‌ر خاكه‌كه‌شی‌ بكرێت كه‌ به‌شێك له‌بنكه‌ سه‌ربازیه‌كانی‌ توركیای‌ لێیه‌.

 

سه‌فین دزه‌یی‌ وته‌بێژی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان جه‌خت له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ په‌كه‌كه‌و توركیا بۆیان نییه‌ ململانێكانیان له‌سه‌ر خاكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان یه‌كلایی‌ بكه‌نه‌وه‌‌و ده‌بێت هه‌ردوولا لۆژیكیانه‌ مامه‌ڵه‌ بكه‌ن‌و په‌نا بۆ دیالۆگ به‌رن.

 

سه‌فین دزه‌یی‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "هه‌رێمی‌ كوردستان گۆره‌پانی‌ یه‌كلایی‌ كردنه‌وه‌ی‌ ململانێكان نیه‌و شوێنی‌ خه‌باتی‌ په‌كه‌كه‌ش نییه‌، خه‌باتی‌ ئه‌وان له‌كوردستانی‌ توركیایه‌و ده‌بێت په‌كه‌كه‌ واقیع بینانه‌ مامه‌ڵه‌ بكه‌ن له‌هه‌رێمدا".

 

له‌ساڵی‌ 1992ه‌وه‌ سوپای‌ توركیا له‌هه‌رێمی‌ كوردستان بوونی‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌كاتی‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆی‌ نێوان یه‌كێتی‌ نیشتیمانی‌ كوردستان‌و پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان، توركیا ماوه‌یه‌ك رۆڵی‌ بێ لایه‌ن‌و ماوه‌یه‌كش پاڵپشتی‌ هێزه‌كانی‌ پارتی‌ كرد له‌به‌رانبه‌ر هێزه‌كانی‌ یه‌كێتیدا كه‌ ئه‌مه‌ی‌ دووه‌میان په‌كه‌كه‌ی‌ وه‌ك هاوپه‌یمانی‌ سه‌ربازی‌ خۆی‌ له‌وشه‌ڕدا به‌شداری‌ پێكرد.

 

 ئه‌و سوپایه‌ به‌ره‌سمی‌ سێ بنكه‌ی‌ سه‌ربازی‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌سنوری‌ ناوچه‌ی‌ بامه‌ڕنی‌ سنوری‌ پارێزگای‌ دهۆك‌و له‌ساڵی‌ 2015دا سێ بنكه‌ی‌ تری‌ مه‌شقیان تریشیان له‌سنوری‌ ناوچه‌ی‌ سۆران‌و سلێمانی‌ سه‌ر به‌هه‌رێمی‌  كوردستان‌و باشیكی‌ سنوری‌ موسڵ كردۆته‌وه‌ ئه‌وه‌ش به‌وته‌ی‌ سه‌فین دزه‌یی‌.

 

حكومه‌تی‌ عێراقی‌ له‌ئێستادا ئۆباڵی‌ هه‌ر پێكدادانێك كه‌ روبدات ده‌خاته‌ ئه‌ستۆی‌ سوپای‌ توركیا، به‌و پێیه‌ی‌ سنوری‌ خاكه‌كه‌ی‌ به‌زاندووه‌.

 

نه‌سیر نوری‌ راوێژكاری‌ وه‌زاره‌تی‌ به‌رگری‌ عێراق به‌"نیقاش"ی‌ وت "نابێت ناكۆكی‌ نێوان ئه‌و دوو لایه‌نه‌ له‌سه‌رخاكی‌ عێراق یه‌كلایی‌ بكرێته‌وه‌و عێراق بكرێته‌ گۆره‌پانی‌ ململانێكان‌و ناشبینه‌ به‌ره‌یه‌كی‌ ململانێكه‌، به‌ڵام ده‌بێت توركیاش ئه‌وه‌ بزانێت كه‌ بێ هیچ رێكارێكی‌ یاسایی‌ هاتۆته‌ ناو خاكی‌ عێراقه‌وه‌".

 

تائێستا دیار نیه‌ له‌باره‌ی‌ رودانی‌ ئه‌وشه‌ره‌دا لایه‌نه‌ ناوخۆكانی‌ عێراق ده‌بنه‌ به‌شێك یان پاڵپشتی‌ یه‌كێك له‌و دوو به‌ره‌یه‌ ده‌كه‌ن، هه‌رچه‌نده‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان هه‌ڵوێستی‌ بێ لایه‌نی‌ راگه‌یاندووه‌، به‌ڵام پێده‌چێت په‌یوه‌ندی‌ به‌هێزی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم له‌گه‌ڵ توركیا هاوكێشه‌ی‌ شه‌ڕه‌كه‌ بگۆڕێت له‌هه‌مان كاتیشدا سوپای‌ عێراق‌و حه‌شدی‌ شه‌عبی شیعه‌ كه‌ له‌دژی‌ هاتنه‌ ناوه‌وه‌ی‌ سوپای‌ توركیان هاوكێشه‌كه‌ به‌قازانجی‌ په‌كه‌كه‌ یه‌كلاكی‌ بكه‌نه‌وه‌.

 

كه‌ریم نوری‌ وته‌بێژی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی به‌"نیقاش"ی‌ وت "هێشتا زووه‌ بۆ ده‌ربڕینی‌ هه‌ڵوێستمان له‌سه‌ر روداوێكی‌ گریمانه‌یی، به‌ڵام هه‌ر سوپایه‌كی‌ بێگانه‌ بێته‌ ناوعێراقه‌وه‌ به‌داگیركه‌ر له‌قه‌ڵه‌می‌ ده‌ده‌ین".

 

ناكۆكی‌ نێوان په‌كه‌كه‌و سوپای‌ توركیا ده‌چێته‌ سه‌ر ئه‌و ململانێ ده‌ره‌كیانه‌ی‌ تر كه‌ له‌سه‌ر خاكی‌ عێراق ده‌كرێت له‌وانه‌ ململانێی‌ ئێران‌و ئه‌مه‌ریكاو شه‌ڕی‌ شاراوی‌ تائیفی‌ ده‌وڵه‌تانی‌ شیعه‌و سونه‌ی‌ ناوچه‌كه‌.

 

د نه‌عمه‌ عه‌بادی‌ به‌رێوه‌به‌ری‌ ناوه‌ندی‌ عێراقی‌ بۆ لێكۆڵینه‌وه‌و توێژینه‌وه‌، پێكدادانی‌ په‌كه‌كه‌و سوپای‌ توركیا ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌بارودۆخی‌ ناوخۆی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌و پێی‌ وایه‌ حیزبی‌ ده‌سه‌ڵاتدار"پارتی‌"  كه‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ توركیا به‌هێزه‌ له‌ئێستادا نایه‌وێت به‌ره‌یه‌كی‌ تری‌ شه‌ڕ له‌گه‌ڵ په‌كه‌كه‌ له‌سه‌ر خاكه‌كه‌ی‌ بكاته‌وه‌ به‌و پێیه‌ی‌ به‌هۆی‌ كێشه‌ نێوخۆییه‌كانی‌ هه‌رێمه‌وه‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی‌ تری‌ ناو هه‌رێمدا ئاڵۆزه‌.

 

د نیعمه‌ عه‌بادی‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "حكومه‌تی‌ عێراقیش نایه‌وێت بچێته‌ سه‌نگه‌رێكی‌ راسته‌وخۆی‌ یه‌كێك له‌دوو لایه‌نه‌ شه‌ڕكه‌ره‌كه‌وه‌، چونكه‌ تێوه‌گلانی‌ له‌وشه‌ڕه‌دا ململانێیكه‌ ئه‌وه‌ندی‌ تر په‌رش‌و بڵاو ده‌كات، بۆیه‌ به‌هێزترین ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌یه‌ په‌نا بۆ لایه‌نی‌ سێهه‌می‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ به‌رێت بۆ نێوبژیوانی‌‌و چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌كه‌".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌