راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

قۆناغی‌ پاش داعش.. گیانی‌ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ به‌سه‌ر شنگالدا زاڵبووه‌

خاڵس جومعە
ئه‌و ئاوه‌ی‌ داعش له‌شنگال رشتی‌ پێده‌چێت تا ساڵانێكی‌ زۆر كاریگه‌رییه‌كه‌ی‌ به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌وه‌ بمێنێت، ئێستا خه‌ڵكه‌…
29.01.2015  |  موسڵ
Yazidi children as they fled extremists, mid-2014. Now some Yazidis are taking revenge.
Yazidi children as they fled extremists, mid-2014. Now some Yazidis are taking revenge.

له‌ناو ماڵه‌كانه‌وه‌ گڕو دووكه‌ڵ‌ به‌رز ده‌بێته‌وه‌‌و ژن‌و منداڵ قاوقیژیانه‌و هه‌وڵی‌ خۆ ده‌ربازكردنیانه‌، پیاوو گه‌نجه‌كانیش بۆ چاره‌نووسێكی‌ نادیار بران، ئه‌مه‌ رووداوه‌كانی‌ چه‌ند رۆژی‌ رابردوو بوو كه‌ به‌سه‌ر دانیشتوانی‌ هه‌ردوو گوندی‌ "سیبایه‌و جه‌ری‌" عه‌ره‌بنشینی‌ شنگالدا هات (110كم خۆرئاوای‌ موسڵ‌) وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ باسیده‌كه‌ن.

خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ ده‌ڵێن كه‌ چه‌كدارانی‌ ئێزدی‌‌و شه‌ڕڤانانی‌ په‌یه‌ده‌ گه‌مارۆی‌ ئه‌و دوو گونده‌یان داوه‌و وه‌ك تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌یه‌ك له‌به‌رامبه‌ر شه‌نگال گونده‌كه‌یان سوتاندووه‌و تاڵانیان كردووه‌.

ئێزدییه‌كان، دانیشتوانی‌ ئه‌م دوو گونده‌ تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن به‌وه‌ی‌ له‌كاتی‌ په‌لاماره‌كه‌ی‌ مانگی‌ ئابی‌ رابردوو هاوكاریی‌ داعشیان كردووه‌و شنگالیان تاڵانكردووه‌و كچه‌ ئێزدییه‌كانیان فڕاندووه‌، بۆیه‌ ئێستا تۆڵه‌یان لێده‌كرێته‌وه‌، به‌ڵام خه‌ڵكی‌ گونده‌كان ئه‌وه‌ ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌و رایده‌گه‌یه‌نن ئه‌وانه‌ی‌ هاوكاریی‌ داعشیان كردووه‌ له‌پاش ئازادكردنی‌ ناوچه‌كه‌ له‌لایه‌ن پێشمه‌رگه‌وه‌، به‌خۆیان‌و ماڵ‌‌و منداڵیانه‌وه‌ بۆ موسڵ‌ هه‌ڵهاتوون.

زه‌هره‌ یه‌كێكه‌ له‌رزگاربووانی‌ ئه‌و دوو گونده‌ كه‌ خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ رووداوه‌كه‌ به‌"كوشتارگه‌ی‌ شنگال" ناوده‌به‌ن، ئه‌و به‌"نیقاش"ی‌ وت "چه‌كداره‌كان هاتنه‌ ماڵی‌ ئێمه‌و ته‌قه‌یان به‌ئاسماندا ده‌كرد، پێیان وتم خۆم‌و كچه‌كه‌م بچینه‌ مزگه‌وتی‌ گونده‌كه‌و مێرده‌كه‌م‌و دوو كوڕه‌كه‌م بمێننه‌وه‌، پاڕامه‌وه‌ كه‌ منداڵه‌كانی‌ تریشم ببه‌م، به‌ڵام نه‌یانهێشت".

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "كه‌ چوومه‌ مزگه‌وته‌كه‌ هه‌رچی‌ ژن‌و كچ بوو له‌وێ‌ كۆكرابوونه‌وه‌‌و هه‌موویان ئه‌گریان، به‌رپرسی‌ چه‌كداره‌كان قسه‌ی‌ ده‌كردو هه‌ندێكیش به‌مۆبایل وێنه‌یان ده‌گرتین، به‌ڵێنی‌ دا كه‌ هیچمان لێناكه‌ن، به‌ڵام ده‌بێت هه‌ر ئێستا گونده‌كه‌ چۆڵ‌ بكه‌ین".

زه‌هره‌ ده‌شڵێت "له‌رێگا هه‌ندێ‌ له‌چه‌كداره‌كان ئاڵتونه‌كانیان لێسه‌ندین‌و یه‌كێكیان به‌توڕه‌ییه‌وه‌ وتی‌: ئه‌وه‌ی‌ به‌قسه‌مان نه‌كات جله‌كانی‌ له‌به‌ر داده‌كه‌نم" له‌و كاته‌وه‌ تائێستا ئه‌و ژنه‌ جلی‌ ره‌شی‌ پۆشیوه‌.

دانیشتوانی‌ گونده‌كانی‌ ده‌وروبه‌ر ده‌یانبینی‌ كه‌ چۆن ئاگر له‌ماڵه‌كانی‌ ئه‌و دوو گونده‌وه‌ به‌رزده‌بێته‌وه‌‌و ژن‌و منداڵه‌كان دێنه‌ ده‌ره‌وه‌، به‌ڵام هیچیان پێنه‌كرا، چونكه‌ كۆمه‌ڵێك كه‌ ویستبوویان هه‌ڵاتووه‌كان رزگار بكه‌ن ده‌ستڕێژی‌ گولله‌یان لێكرابوو، به‌و هۆیه‌وه‌ ده‌ كه‌س بریندار بووبوون.

زه‌هره‌و كچه‌كه‌ی‌ به‌سه‌لامه‌تی‌ گه‌یشتنه‌ ماڵی‌ ناسیاوه‌كانیان، به‌ڵام هه‌ر فرمێسك له‌چاوانی‌ ده‌چۆڕێ‌، چونكه‌ مێرده‌كه‌یی‌‌و كوڕه‌كانی‌ له‌لای‌ چه‌ند كه‌سێكی‌ توڕه‌ جێماون‌و وه‌ك ده‌یان ژن‌و كچی‌ تر نازانن چاره‌نووسی‌ نێرینه‌كانیان چی‌ به‌سه‌ر هاتووه‌.

ماجد عه‌لی‌ كه‌ دانیشتووی‌ یه‌كێك له‌گونده‌كانی‌ نزیك ئه‌و ناوه‌یه‌‌و سه‌ر به‌هه‌مان عه‌شیره‌ته‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ بۆ ماوه‌ی‌ دوو رۆژ گونده‌كان تاڵانكراوه‌و ده‌ڵێت "بینیمان چۆن ئۆتۆمبێل‌و مه‌ڕو ماڵات‌و هه‌ر شتێكی‌ تر كه‌ ده‌جوڵایه‌وه‌ بردیان، ئۆتۆمبێله‌كانیش به‌ئاراسته‌ی‌ گونده‌ ئێزدی‌ نشینه‌كان ده‌ڕۆیشتن".

ماجد ئاماژه‌ به‌وه‌ش ده‌كات كه‌ بۆ شه‌وێ‌ هه‌ندێ‌ پیاو چوونه‌ته‌ ناو گونده‌كه‌و ته‌رمی‌ چه‌ند پیاوو ژنێكی‌ به‌ته‌مه‌نیان بینیوه‌، به‌ڵام نه‌یانوێراوه‌ بیاننێژن.

دوای‌ دوو رۆژ دیمه‌نه‌كه‌ زیاتر روون بووه‌وه‌، به‌پێی‌ قسه‌ی‌ یه‌كێك له‌ناوداره‌كانی‌ ئه‌و دوو گونده‌ كه‌ له‌تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بڵاویكردبۆوه‌، ژماره‌ی‌ كوژراوانی‌ هه‌ردوو گونده‌كه‌ گه‌یشته‌ 25 كه‌س كه‌ له‌نێویاندا ژن‌و منداڵ‌ هه‌بوون، ژماره‌ی‌ بزربووه‌كانیش زیاترن له‌په‌نجا كه‌س.

له‌گه‌ڵ‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ هه‌واڵی‌ رووداوه‌كه‌ وه‌فدێك له‌ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ نه‌ینه‌وا به‌هاوكاری‌ هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ چوونه‌ ناوچه‌كه‌و دوای‌ ئه‌وه‌ حسام عه‌بار ئه‌ندامی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگا وتی‌ "گوێبیستی‌ شایه‌تحاڵه‌كان بوین‌و به‌چاوی‌ خۆمان تاڵان‌و بڕۆی‌ سێ‌ گوندی‌ عه‌ره‌ب نشینمان بینی‌، له‌گه‌ڵ‌ پێشمه‌رگه‌ش رێككه‌وتین كه‌ بازگه‌یه‌كی‌ ئه‌منی‌ له‌نێوان عه‌ره‌ب‌و ئێزدییه‌كان دابنێین".

ماجد عه‌لی‌ ده‌ڵێت "پاش گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ وه‌فده‌كه‌ چه‌كداره‌كانیش گه‌ڕانه‌وه‌و ویستیان په‌لاماری‌ گوندی‌ چواره‌م بده‌ن، به‌ڵام رووبه‌روویان بوینه‌وه‌و نه‌مانهێشت بێنه‌ پێشه‌وه‌".

عه‌شیره‌ته‌ عه‌ره‌به‌كانی‌ ناوچه‌كه‌ هانایان بۆ پێشمه‌رگه‌ برد، ئه‌وانیش به‌ده‌میانه‌وه‌ چوون‌و 30 ژن‌و منداڵیان ئازادكرد له‌وانه‌ی‌ له‌گوندی‌ سیبایه‌و جه‌رییه‌وه‌ برابوون بۆ نزیك چیای‌ شنگال.

متمانه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ زیاتر بوو پاش ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و هێزانه‌ به‌ڵێنیان پێدان كه‌ گونده‌كانیان له‌هه‌ر هێرشێكی‌ تۆڵه‌سێنی‌ بپارێزن.

ده‌نگدانه‌وه‌ی‌ ئه‌م رووداوه‌ وایكرد به‌رپرسان‌و پیاوماقوڵانی‌ ئێزدی‌ كۆببنه‌وه‌و ئیدانه‌ی‌ بكه‌ن‌و دژی‌ بوه‌ستنه‌وه‌، ئاماژه‌یان به‌وه‌ش كرد كه‌ ئه‌وان له‌و رووداوه‌ به‌رپرسیار نین‌و چه‌ند چه‌كدارێكی‌ نه‌ناسراو ئه‌نجامیان داوه‌.

له‌كاتێكدا سیاسییه‌كان خه‌ریكی‌ به‌خشینه‌وه‌ی‌ تۆمه‌ت بوون به‌سه‌ر یه‌كتردا، به‌قسه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ نه‌ینه‌وا نزیكه‌ی‌ هه‌زار خێزان له‌گونده‌كانی‌ نزیك شنگاله‌وه‌ ئاواره‌ بوون‌و پێویستیان به‌هاوكارییه‌، عه‌شیره‌ته‌كانیش خۆیان ئاماده‌كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ ناوچه‌كانی‌ خۆیان كۆنترۆڵ‌ بكه‌نه‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ پێشمه‌رگه‌ به‌ژماره‌یه‌كی‌ كه‌م له‌وێن، به‌ڵام كه‌س ناتوانێت گه‌ره‌نتی‌ ئارامی‌ بدات، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ رۆحی‌ تۆڵه‌سێنی‌ به‌سه‌ر هه‌ردوو به‌ره‌كه‌دا زاڵه‌.

ئه‌وه‌نده‌ی‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌زه‌هره‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌و ژنه‌ كاره‌ساتێكی‌ گه‌وره‌ی‌ به‌سه‌ردا هات، چونكه‌ دوای‌ دوو رۆژ له‌رووداوه‌كه‌ زانی‌ مێرده‌كه‌یی‌‌و دوو كوڕه‌كه‌ی‌ كوژراون.