راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ئۆباماو مالیكی‌ به‌چی‌ ده‌گه‌ن؟

حه‌یده‌ر نه‌جم
دانیشتنی‌ ئه‌مجاره‌ی‌ مالیكی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئۆباما جیاوازی‌ ده‌بێت له‌كۆبوونه‌وه‌كه‌ی‌ دوو ساڵ‌ له‌مه‌وبه‌ری‌،…
31.10.2013  |  به‌غدا
The Iraqi PM meets US Vice President Joe Biden.
The Iraqi PM meets US Vice President Joe Biden.

سائیر ناسری‌ توێژه‌ری‌ سیاسی‌ له‌باره‌ی‌ ئه‌م سه‌ردانه‌وه‌ ده‌ڵێت "مالیكی‌ داواكاری‌ زۆری‌ له‌گه‌ڵ‌ خۆیدا بردووه‌، وه‌ك خواستی‌ بۆ كڕینی‌ چه‌ك‌و به‌ده‌ستهێنانی‌ پاڵپشتی‌ ئه‌مه‌ریكا بۆ باشكردنی‌ رۆڵی‌ دیبلۆماسی‌ به‌غدا، هه‌موو ئه‌مانه‌ش وه‌ك سه‌ركرده‌یه‌كی‌ شوێنكه‌وته‌ ده‌ریده‌خه‌ن نه‌ك خاوه‌ن بڕیاری‌ سه‌ربه‌خۆ".

سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ پێشتر ئه‌مه‌ریكییه‌كان له‌گه‌ڵ‌ مالیكی‌ نه‌گه‌یشتنه‌ هیچ ئه‌نجامێك له‌باره‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ پاش ساڵی‌ 2011 به‌شێك له‌هێزه‌كه‌یان له‌عێراقدا بهێڵنه‌وه‌، كه‌چی‌ پاڵپشتییه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ ئۆبامای‌ به‌ده‌ستهێنا كاتێك به‌"سه‌رۆكی‌ هه‌ڵبژێردراو له‌عێراقێكی‌ دیموكراسی‌‌و پشت به‌خۆ به‌ستوو" وه‌سفیكرد، ناوه‌ند ئه‌مه‌ریكییه‌كانیش نازناوی‌ (پیاوه‌ به‌هێزه‌كه‌ی‌ عێراق)یان لێنا.

ئه‌وه‌ی‌ له‌م سه‌ردانه‌دا هه‌ردوو سه‌رۆك گفتوگۆی‌ له‌باره‌وه‌ ده‌كه‌ن، مه‌سه‌له‌ی‌ رێكه‌وتننامه‌ی‌ ستراتیژی‌ نێوانیانه‌ كه‌ ساڵی‌ 2008 مۆركراوه‌، به‌تایبه‌تی‌ ئه‌و به‌شه‌ی‌ په‌یوه‌ندی‌ هه‌یه‌ به‌به‌رگری‌ هاوبه‌ش‌و هاوكاری‌ له‌بواری‌ نه‌هێشتنی‌ تیرۆر، ئه‌و دیارده‌یه‌ی‌ مالیكی‌ به‌"ئافاتێك كه‌ په‌لاماری‌ به‌ژه‌وه‌ندی‌ هه‌موان ده‌دات‌و وه‌ك ئاگر له‌ناو پشووشدا بڵاوده‌بێته‌وه‌" باسیكرد.

له‌پاڵ‌ ئه‌مه‌دا هه‌ردولا باس له‌قه‌یرانی‌ سوریاو ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ی‌ عێراق ده‌كه‌ن‌و دۆسێكانی‌ تری‌ بواری‌ ئابوری‌‌و رۆشنبیری‌ نێوان واشنتۆن‌و به‌غدا ته‌وه‌رێكی‌ تری‌ سه‌ردانه‌كه‌ ده‌بێت.

هه‌ندێك پێیان وایه‌ مالیكی‌ ئه‌مجاره‌ به‌ده‌ستی‌ پڕ ناگه‌ڕێته‌وه‌ له‌و داواكارییانه‌ی‌ به‌یاوه‌ری‌ وه‌فدێكی‌ عه‌سكه‌ری‌ حكومی‌ له‌گه‌ڵ‌ خۆی‌ بردونی‌، هه‌ندێكیتریش وایده‌بینن كه‌ له‌و وڵاته‌ ده‌خرێـه‌ ژێر فشارو مه‌رجی‌ قورسه‌وه‌و ئه‌گه‌ر بیه‌وێت پاڵپشتی‌ ئه‌مه‌ریكا به‌ده‌ست بهێنێت له‌رووی‌ دیبلۆماسی‌‌و پڕچه‌ككردن‌و شه‌ڕی‌ تیرۆره‌وه‌.

یه‌كه‌مین هێمای‌ ئه‌م پێشبینیانه‌ش كاتێك ده‌ركه‌وت كه‌ ده‌زگا راگه‌یاندنه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا هێرشیان كرده‌ سه‌ر گفتوگۆكان‌و له‌مڕووه‌وه‌ رۆژنامه‌ی‌ "نیویۆرك تایمز" نوسیبووی‌ ده‌بێت كۆشكی‌ سپی‌ مه‌رج بخاته‌ به‌رده‌م میوانه‌كه‌ی‌ ئینجا هاوكاری‌ بكات.

له‌نێو ئه‌و مه‌رجانه‌ی‌ راگه‌یاندنی‌ ئه‌مه‌ریكا داوایكردووه‌ بۆ میوانه‌كه‌ "پابه‌ندبوون به‌بنه‌ماكانی‌ دیموكراسی‌ راگرتنی‌ پێشێلی‌ مافی‌ مرۆڤ"ه‌، ئه‌مانه‌شیان كردووه‌ته‌ پێش مه‌رج بۆ به‌ده‌ستهێنانی‌ پاڵپشتی‌ ئه‌مه‌ریكا.

ئه‌و رۆژنامه‌ ئه‌مه‌ریكییه‌ به‌ربڵاوه‌ له‌سه‌روتاری‌ رۆژی‌ گه‌یشتنی‌ مالیكی‌ ره‌خنه‌ی‌ گرتبوو له‌"تاكڕه‌وی‌" مالیكی‌، ئه‌مه‌ش هه‌مان ئه‌و تۆمه‌تانه‌یه‌ كه‌ له‌ناوخۆدا ئاراسته‌ی‌ ده‌كرێت.

بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ وتارێك له‌لایه‌ن مالیكییه‌وه‌ له‌رۆژنامه‌ی‌ "نیویۆكه‌ر" رێگری‌ نه‌كرد له‌وه‌ی‌ رووبه‌رووی‌ ره‌خنه‌ ببێته‌وه‌، هه‌ندێ‌ له‌ناوه‌نده‌كانی‌ چاودێری‌‌و توێژینه‌وه‌ی‌ ئه‌و وڵاته‌ نوسیبویان ئه‌م هه‌نگاوه‌ی‌ مالیكی‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ "رێگای‌ سه‌ردانه‌كه‌ی‌ بۆ واشنتۆن خۆش بكات‌و پاڵپشتی‌ راگه‌یاندن‌و ناوه‌نده‌ بڕیار به‌ده‌سته‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌ به‌ده‌ست بهێنێت".

له‌مڕووه‌وه‌ ئه‌نساری‌ ده‌ڵێت "ناوه‌نده‌ بڕیار به‌ده‌سته‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌سیاسه‌ته‌كانی‌ مالیكی‌ نیگه‌رانن، بۆیه‌ ئه‌و وتاره‌ی‌ بڵاوكرده‌وه‌و پێشتریش له‌رێی‌ په‌یوه‌ندی‌ دیبلۆماسی‌‌و به‌پشت به‌ستن به‌كۆمپانیاكانی‌ په‌یوه‌ندی‌ گشتی‌ ئه‌مه‌ریكی‌ هه‌وڵیدا وێنه‌ی‌ خۆی‌ جوان بكات".

ئه‌و چاودێره‌ سیاسییه‌ پێی‌ وایه‌ "نیگه‌رانی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌به‌ره‌نجامی‌ سیاسه‌ته‌كانی‌ مالیكییه‌وه‌یه‌ له‌قه‌یرانی‌ سوریا كه‌ پێچه‌وانه‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا وه‌ستایه‌وه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و لێك نزیكبوونه‌وه‌ گه‌رموگوڕه‌ی‌ نێوان به‌غداو تاران".

مالیكی‌ له‌وتاره‌كه‌ی‌ به‌ناوی‌ "ئارامگربن له‌گه‌ڵماندا" گفتوگۆی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌مه‌ریكییه‌كان كردبوو، تیایدا نوسیبووی‌ "عێراق به‌ره‌و ده‌وڵه‌تێك گه‌شه‌ی‌ كردووه‌ كه‌ دامه‌زراوه‌ی‌ دیموكراتی‌ تێدایه‌، به‌ڵام پێویستیمان به‌راهێنان‌و فێربوون‌و ئارامگرتنی‌ زیاتره‌"، هه‌روه‌ك داوای‌ له‌ئه‌مه‌ریكا كردبوو پاڵپشتی‌ وڵاته‌كه‌ی‌ بكه‌ن له‌رووی‌ "پێدانی‌ چه‌ك بۆ به‌رگرتن له‌تیرۆر".

به‌پێی‌ زانیاری‌‌و لێدوانه‌ فه‌رمییه‌كان مالیكی‌ داوا له‌ئه‌مه‌ریكا ده‌كات په‌له‌ بكه‌ن له‌پێدانی‌ فرۆكه‌ی‌ ئێف 16‌و هێلیكۆپته‌ری‌ ئاپاچی‌‌و فرۆكه‌ی‌ بێ‌ فرۆكه‌وان‌و هه‌موو جۆره‌ پاڵپشتییه‌كی‌ ئه‌منی‌ لۆجیستی‌، به‌ئامانجی‌ به‌رگرتن له‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی‌ له‌سه‌ر عێراقه‌، به‌تایبه‌تی‌ له‌گه‌ڵ‌ چالاكبوونه‌وه‌ی‌ رۆڵی‌ قاعیده‌ كه‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆری‌ چه‌كداری‌ سوری‌ هاتووه‌ته‌ پاڵ‌.

پێشتر ئه‌مه‌ریكا به‌م داواكاریانه‌ی‌ عێراق رازی‌ بووه‌، كاتێك مانگی‌ ئابی‌ رابردوو به‌ڵێنیدا سیسته‌می‌ به‌رگری‌ موشه‌كی‌ به‌بڕی‌ 2.6 ملیار دۆلار له‌گه‌ڵ‌ فرۆكه‌ی‌ شه‌ڕكه‌‌وو چاودێری‌ ئاسمانی‌ به‌عێراق بفرۆشێت، به‌ڵام به‌قسه‌ی‌ سه‌رچاوه‌ عێراقییه‌كانی‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌كۆبوونه‌وه‌ی‌ دوو سه‌رۆكه‌كه‌دا باسی‌ ده‌كرێت په‌له‌كردنه‌ له‌ته‌واوكردنی‌ گرێبه‌سته‌كه‌ كه‌ بڕیار وایه‌ پایزی‌ 2014 به‌عێراق بدرێت.

مالیكی‌ كه‌ تائێستا سێجار سه‌ردانی‌ واشنتۆنی‌ كردووه‌، له‌م سه‌ردانه‌یدا "به‌تێرو ته‌سه‌لی‌" له‌گه‌ڵ‌ خانه‌خوێ‌ ئه‌مه‌ریكییه‌كه‌ باسی‌ قه‌یرانی‌ سوریا ده‌كات، ئه‌مه‌ش به‌پێی‌ قسه‌ی‌ به‌رپرسێك كه‌ هاوڕێیه‌تی‌ مالیكی‌ ده‌كات بۆ سه‌ردانه‌كه‌، ئه‌و به‌رپرسه‌ وتی‌ "مالیكی‌ ئه‌وه‌ به‌بیر سه‌رۆكی‌ ئه‌مه‌ریكاو جێگره‌كه‌ی‌ ده‌هێنێته‌وه‌ كاتێك له‌دوا سه‌ردانیدا پێی‌ وتبوون: به‌شار ئه‌سه‌د تا دوو ساڵی‌ تریش ناكه‌وێت، له‌كاتێكدا ئه‌وان پێیان وابوبوو كه‌ به‌دوو مانگ كۆتایی‌ پێدێت".

ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شكرد كه‌ "سه‌ره‌ك وه‌زیرانی‌ عێراق باس له‌و كاریگه‌رییه‌ خراپانه‌ ده‌كات كه‌ به‌هۆی‌ ناكۆكییه‌كانی‌ سوریاوه‌ له‌عێراق كه‌توونه‌ته‌وه‌و بۆیان روونده‌كاته‌وه‌ كه‌ ده‌ستوه‌ردانی‌ هاوپه‌یمانه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌بارودۆخی‌ ناوخۆی‌ ئه‌و وڵاته‌، چه‌نده‌ قه‌یرانه‌كه‌ی‌ قوڵتر كردووه‌ته‌وه‌".

ئه‌و به‌رپرسه‌ كه‌ به‌هۆی‌ نه‌ریته‌ دیبلۆماسییه‌كان داوایكرد ناوی‌ نه‌هێنرێت به‌"نیقاش"ی‌ وت "مالیكی‌ به‌ڵگه‌ی‌ روون ده‌خاته‌ روو كه‌ چۆن وڵاتانی‌ دراوسێ‌و هاوپه‌یمانی‌ ئه‌مه‌ریكا ده‌ستیان هه‌بووه‌ له‌ته‌قینه‌وه‌و بارگرژییه‌كانی‌ عێراقدا".

به‌پێی‌ قسه‌ی‌ به‌رپرسه‌ عێراقییه‌كان ئه‌و توندوتیژییه‌ی‌ ئێستا له‌عێراقدا سه‌ریهه‌ڵداوه‌، له‌خاكی‌ سوریاوه‌ له‌لایه‌ن گروپه‌ توندڕه‌وه‌كان گڕده‌درێت، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ دوو ساڵه‌ ئه‌و وڵاته‌ له‌جه‌نگێكی‌ به‌رده‌وامی‌ نێوان رژێم‌و هێزه‌ چه‌كداره‌كاندایه‌ كه‌ له‌لایه‌ن وڵاتانی‌ دراوسێ‌و وڵاتانی‌ خۆرئاواییه‌وه‌ هاوكاری‌ ده‌كرێن.

به‌پێی‌ قسه‌ی‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ حكومی‌، هه‌ڵكشانی‌ توندوتیژییه‌كانی‌ عێراق "سزادانی‌ عێراقه‌ پاش ئه‌وه‌ی‌ پلانی‌ لێدانی‌ سوریا شكستی‌ هێناو ده‌وڵه‌تانی‌ خاوه‌نی‌ ئه‌و پلانه‌ كه‌وتنه‌ وێژه‌ی‌ مالیكی‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و په‌لاماره‌دا نه‌بوو"، ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ش كرد "ئه‌م په‌یامه‌ له‌وڵاتانی‌ ئیقلیمیه‌وه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ حكومه‌ت".

گروپی‌ فه‌رمانڕه‌وا له‌عێراق زۆر پشتیان به‌ستووه‌ به‌ئه‌نجامی‌ ئه‌م سه‌ردانه‌ی‌ مالیكی‌، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ له‌بارودۆخێكی‌ پڕ له‌گرژیدایه‌و ئاماره‌كان ده‌یانخستووه‌ ته‌نها له‌ماوه‌ی‌ ئه‌م مانگه‌دا له‌نێوان 800 بۆ هه‌زار كه‌س كوژراون.

له‌ناوخۆی‌ عێراقیش پرسیاری‌ ئه‌وه‌ ده‌كرێت، ئاخۆ سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌م هه‌موو ئاسته‌نگه‌ چۆن سه‌ردانه‌كه‌ی‌ مالیكی‌ سه‌رده‌گرێت، وه‌ك ئه‌نساری‌ ده‌ڵێت "بێگومان ئه‌م سه‌ركه‌وتنه‌ بێ‌ باج نابێت، رێی‌ تێناچێت ئه‌مه‌ریكییه‌كان به‌بێ‌ به‌رامبه‌ر پاڵپشتی‌ مالیكی‌ بكه‌ن"، ئاماژه‌ به‌وه‌ش ده‌كات ئه‌و مه‌رجانه‌ی‌ راگه‌یاندنی‌ ئه‌مه‌ریكی‌ باسیان كردووه‌ "به‌شێك ده‌بێت له‌و قسانه‌ی‌ ئۆباما ده‌یدات به‌گوێی‌ مالیكیدا، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ مالیكی‌ ده‌یه‌وێت بۆ جاری‌ سێهه‌م ببێته‌وه‌ سه‌ره‌ك وه‌زیران‌و له‌وه‌دا ئه‌مه‌ریكا پاڵپشتی‌ بكات".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌