راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

كه‌س گوێی‌ له‌مالیكی‌ نه‌گرت

حه‌یده‌ر نه‌جم
ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ی‌ مالیكی‌ له‌باره‌ی‌ سوریاوه‌ نه‌ك هه‌ر له‌سه‌ر ئاستی‌ ئه‌و وڵاته‌و نێوده‌وڵه‌تی گوێی‌…
12.09.2013  |  به‌غدا

ئه‌و ده‌ستپێشخه‌رییه‌ له‌كاتێكدا هات كه‌ رووداوه‌ ناوخۆییه‌كانی‌ سوریا گه‌رمتر ده‌بێت، كه‌چی‌ هیچ لایه‌ك گوێی‌ پێنه‌داو ته‌نانه‌ت نه‌بووه‌ باس‌و خواسی‌ میدیای‌ عه‌ره‌بی‌‌و جیهانیش كه‌ چه‌ند كاتژمێرێكی‌ دوورو درێژیان بۆ گواستنه‌وه‌ی‌ ئه‌و رووداوانه‌ ته‌رخان كردووه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ مه‌به‌ستیان بوبێت فه‌رامۆشی‌ بكه‌ن.

ته‌نها ئێرانی‌ هاوپه‌یمانی‌ سه‌ره‌ك وه‌زیران گرنگی‌ به‌"نه‌خشه‌ رێگاكه‌ی‌" مالیكیدا، ئه‌ویش له‌رێی‌ لێدوانی‌ محه‌مه‌د جه‌واد زه‌ریف وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئێران كاتێك له‌سه‌ردانی‌ رۆژی‌ یه‌كشه‌ممه‌یدا بۆ عێراق وتی‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كی‌ "رێزداره‌"، له‌سه‌ر ئاستی‌ ناوخۆییش راگه‌یاندنی‌ عێراقی‌‌و ناوه‌ندی‌ سیاسی‌ له‌سه‌ری‌ بوون به‌دوو به‌شه‌وه‌.

به‌پێی‌ ئه‌و زانیارییانه‌ی‌ له‌فه‌رمانبه‌ری‌ یه‌كێك له‌باڵیۆزخانه‌ بیانییه‌كانه‌وه‌ دزه‌ی‌ كردووه‌، باڵیۆزخانه‌ی‌ ئه‌و وڵاته‌ كه‌ پاڵپشتی‌ لێدانی‌ سوریا ده‌كات "هیچ وه‌ڵامێكی‌ بۆ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ی‌ مالیكی‌ نه‌بووه‌".

ئه‌و فه‌رمانبه‌ره‌ كه‌ له‌به‌ر رێزگرتن له‌بنه‌ما دیبلۆماسییه‌كانی‌ داوای‌ كرد ناوی‌ خۆی‌‌و باڵیۆزخانه‌كه‌ی‌ ئاشكرا نه‌كرێت به‌"نیقاش"ی‌ راگه‌یاند "وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ عێراق بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ گفتوگۆی‌ له‌گه‌ڵ‌ سه‌رۆكی‌ نێرده‌ی‌ چه‌ند وڵاتێك كردووه‌، به‌ڵام فه‌رامۆشیان كردووه‌".

ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ش كرد ئه‌و وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌ی‌ باڵیۆزخانه‌كه‌ی‌ له‌عێراقه‌ داوای‌ له‌نێرده‌ دیبلۆماسییه‌كه‌ی‌ كردووه‌ "مه‌سه‌له‌كه‌ دوابخه‌ن‌و هیچ گفتێك له‌باره‌ی‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌وه‌ نه‌ده‌ن".

ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ له‌نۆ خاڵ‌ پێكهاتووه‌و له‌دیارترینیاندا داواكراوه‌ "ده‌ست به‌جێ‌ له‌سه‌رتاسه‌ری‌ سوریادا شه‌ڕ رابگیرێت‌و چه‌ك‌و پاره‌ نه‌درێت به‌هیچ لایه‌نێكی‌ ناكۆكییه‌كه‌".

هه‌روه‌ها داوایكردووه‌ "لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ بێلایه‌نانه‌ له‌باره‌ی‌ به‌كارهێنانی‌ چه‌كی‌ كیمیاوییه‌وه‌ بكرێت وڵاتانی‌ ده‌ره‌كی‌ ده‌ست وه‌رنه‌ده‌نه‌ كاروباری‌ ئه‌و وڵاته‌و هیچ كرده‌یه‌كی‌ سه‌ربازی‌ به‌رامبه‌ر ئه‌نجام نه‌درێت".

له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ بیرۆكه‌كه‌ فه‌رامۆشكراوه‌، به‌ڵام پێده‌چێت هه‌ر له‌بنه‌ماوه‌ جێبه‌جێكردنی‌ له‌سه‌ر ئه‌رزی‌ واقیع كارێكی‌ زه‌حمه‌ت بێت.

له‌مڕووه‌وه‌ شه‌لال گدۆ ئۆپۆزسیۆنی‌ كورد له‌سوریا ده‌ڵێت "كاتی‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ گونجاو نه‌بوو، سه‌رده‌مێكه‌ باره‌كه‌ ئاڵۆزتر ده‌بێت‌و ئه‌مه‌ریكاو خۆرئاوا خۆیان ئاماده‌ ده‌كه‌ن بۆ لێدانی‌ سوریا، به‌تایبه‌تی‌ له‌پاش به‌كارهێنانی‌ چه‌كی‌ كیمیاوییه‌وه‌".

شه‌لال كه‌ هه‌مانكات ئه‌ندامی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ كوردی‌ سوریایه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ له‌ناوه‌خندا باشه‌‌و له‌به‌رژه‌وه‌ندی‌ خه‌ڵكی‌ سوریایه‌، به‌ڵام ئێستا چاوی‌ ده‌سه‌ڵات‌و ئۆپۆزسیۆنی‌ سوریا له‌سه‌ر ئه‌مه‌ریكاو روسیایه‌و چاوه‌ڕێی‌ هه‌ڵوێستی‌ ئه‌وان ده‌كه‌ن".

ئێستا له‌كاتێكدا كه‌ ئه‌مه‌ریكا به‌جدی‌ باس له‌مه‌سه‌له‌ی‌ لێدانی‌ سوریا ده‌كات، مالیكی‌ لێدوانه‌كانی‌ ئه‌م چه‌ند هه‌فته‌یه‌ی‌ دوایی‌ ته‌رخانكردووه‌ بۆ سوریاو هیچ له‌باره‌ی‌ ناوخۆی‌ عێراقه‌وه‌ ناڵێت، هه‌ر به‌و هۆیه‌وه‌ رووبه‌رووی‌ ره‌خنه‌ی‌ زۆر بووه‌ته‌وه‌.

له‌مڕوه‌وه‌ عه‌بدولزه‌هره‌ زه‌كی‌ شاعیرو راوێژكاری‌ پێشووی‌ سه‌ره‌ك كۆمار ده‌ڵێت "وتاری‌ هه‌فتانه‌ بیرۆكه‌یه‌كی‌ جوانه‌، به‌ڵام شوێنێك نییه‌ بۆ خوێندنه‌وه‌ی‌ به‌نده‌كانی‌ نێوه‌ندگیری‌".

زه‌كی‌ كه‌ له‌ماوه‌ی‌ رابردوودا سه‌رنوسه‌ری‌ رۆژنامه‌ی‌ سه‌باح بووه‌ له‌باره‌ی‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ی‌ مالیكییه‌وه‌ ده‌ڵێت "پرۆژه‌ی‌ نێوه‌ندگیری‌ پێویستی‌ به‌بڵاوكردنه‌وه‌ نییه‌ تا ئه‌و كاته‌ی‌ ده‌ست ده‌كه‌یت به‌ئه‌نجامدانی‌، ئه‌وه‌ش له‌رێی‌ به‌یاننامه‌یه‌كی‌ تایبه‌ته‌وه‌ ده‌بێت یان له‌و رێیه‌ی‌ دزه‌ی‌ پێده‌كرێت بۆ راگه‌یاندنه‌كان".

ئه‌م ره‌خنانه‌ له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ گرتووه‌ كه‌ مالیكی‌ به‌دوو گۆشه‌ نیگای‌ جیاواز له‌سه‌ر هه‌مان جۆره‌ كێشه‌ی‌ ناوخۆی‌‌و ده‌ره‌كی‌ لێدوان ده‌دات.

مالیكی‌ پاش كۆتایی‌ هاتنی‌ چاوپێكه‌وتنێكی‌ له‌گه‌ڵ‌ به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كان ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ كرد كه‌ وا باشتر ده‌بوو كه‌ زۆربه‌ی‌ پرسیاره‌كانیان له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‌ ناوخۆی‌ بووایه‌، كه‌چی‌ هه‌ر رۆژێك له‌پاش بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ دیداره‌كه‌ وته‌یه‌كی‌ پێشكه‌ش كرد كه‌ دوورو نزیك باسی‌ مه‌سه‌له‌ ناوخۆییه‌كانی‌ نه‌كرد.

یه‌كێكی‌ تر له‌ره‌خنه‌كان ئه‌وه‌ بوو مالیكی‌ له‌وتاره‌ هه‌فتانه‌كه‌یدا به‌هیچ جۆرێك باسی‌ ئه‌و خۆپیشاندانه‌ جه‌ماوه‌رییانه‌ی‌ نه‌كرد كه‌ دژی‌ موچه‌ی‌ خانه‌نشنی‌ په‌رله‌مانتارو به‌رپرسان ئه‌نجام دران، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ ئه‌و وتاره‌ پاش زنجیره‌یه‌ك ته‌قینه‌وه‌و كاری‌ توندوتیژی‌ هات‌و به‌هۆیه‌وه‌ سه‌دان كه‌س بوونه‌ قوربانی‌، كه‌چی‌ به‌رپرسی‌ یه‌كه‌می‌ هێزه‌ چه‌كداره‌كان هیچی‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ نه‌وت.

له‌ناوه‌ڕاستی‌ مانگی‌ ئابه‌وه‌ نوری‌ مالیكی‌ سه‌ره‌ك وه‌زیران بڕیاریدا هه‌فتانه‌ وتارێكی‌ هه‌بێت، پێده‌چێت ئه‌مه‌ش چاولێكه‌ری‌ وتاری‌ هه‌فتانه‌ی‌ سه‌رۆكی‌ ئه‌مه‌ریكا بێت كه‌ له‌رێی‌ رادیۆوه‌ پێشكه‌شی‌ ده‌كات.

جگه‌ له‌و ره‌خنه‌ ناوخۆییانه‌ی‌ له‌ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ی‌ مالیكی‌ گیرا، له‌سه‌ر ئاستی‌ ده‌ره‌وه‌ش رووبه‌رووی‌ ره‌خنه‌ بووه‌وه‌، دیارترینیان ره‌خنه‌ی‌ هه‌یسه‌م مالحی‌ به‌رهه‌ڵستكاری‌ سوری‌ بوو كه‌ وتی‌ "ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ی‌ مالیكی‌ به‌رێنمایی‌ ئێران بووه‌و پاش ئه‌وه‌ هات كه‌ زانیویانه‌ ئه‌گه‌ری‌ گورز وه‌شاندنی‌ ئه‌مه‌ریكا نزیكه‌".

مالح‌و به‌شێكی‌ تر له‌نه‌یارانی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ ئه‌سه‌د پێیان وایه‌ "ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ی‌ مالیكی‌ لایه‌نداری‌ بۆ رژێمی‌ سوریا تێدایه‌، ناكرێت له‌لایه‌نێك قبوڵ‌ بكرێت كه‌ له‌رووداوه‌كانی‌ سوریاوه‌ گلاوه‌".

له‌مڕووه‌وه‌ باس له‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ "عێراق چاوپۆشی‌ ده‌كات له‌وه‌ی‌ ئێران به‌ئاسمان‌و زه‌وی‌ ئه‌ودا چه‌ك ده‌گوێزرێته‌وه‌ بۆ رژێمه‌كه‌ی‌ ئه‌سه‌د" هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م قسه‌یه‌ش له‌لایه‌ن ئێران عێراقیشه‌وه‌ ره‌تكراوه‌ته‌وه‌.

له‌خالێكی‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ی‌ مالیكیدا هاتووه‌ "هه‌موو شه‌ڕكه‌ره‌ بیانییه‌كان له‌خاكی‌ سوریا بكشێنه‌وه‌، ئه‌وانه‌ی‌ بێ‌ بیركردنه‌وه‌ رۆڵی‌ گه‌وره‌ ده‌گێڕن له‌قوڵبوونه‌وه‌ی‌ قه‌یرانه‌كه‌"، به‌ڵام نه‌یاره‌كانی‌ مالیكی‌ ده‌ڵێن "مالیكی‌ خۆی‌ رێگر نییه‌ له‌وه‌ی‌ چه‌كداره‌ عێراقییه‌كان بچنه‌ خاكی‌ سوریاوه‌".

چه‌كداره‌ سوننه‌كانی‌ عێراق له‌سوریا تێكه‌ڵ‌ به‌دوو گروپی‌ چه‌كداربوون ئه‌وانیش بریتین له‌ده‌وڵه‌تی‌ عێراق‌و شامی‌ ئیسلامی‌ له‌گه‌ڵ‌ به‌ره‌ی‌ نوسره‌، هه‌رچی‌ چه‌كدارو میلیشیا شیعه‌كانیشه‌ له‌پاڵ‌ رژێمه‌كه‌ی‌ ئه‌سه‌د ده‌جه‌نگن به‌تایبه‌تی‌ له‌ده‌وروبه‌ری‌ مه‌زارگه‌ ئاینییه‌كانی‌ شیعه‌.

له‌قسه‌كانی‌ مالیكیدا ئه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وت كه‌ مه‌ترسی‌ هه‌یه‌ له‌وه‌ی‌ ناكۆكییه‌كانی‌ سوریا بپه‌ڕێته‌وه‌ بۆ عێراق‌و هێنده‌ی‌ تر قه‌یرانه‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌ ته‌شه‌نه‌ بستێنێت.

مالیكی‌ هۆشیاریدا له‌به‌كارهێنانی‌ هێز دژی‌ سوریاو وتی‌ "لێكه‌وته‌ی‌ ده‌بێته‌وه‌ بۆ بارودۆخی‌ ناوخۆی‌ سوریاو وڵاتانی‌ دراوسێی‌"، ئه‌م هۆشدارییه‌شی‌ له‌دوو كۆبوونه‌وه‌ی‌ جیا له‌گه‌ڵ‌ هه‌ریه‌ك له‌ئوسامه‌ نوجێفی‌ سه‌رۆكی‌ په‌رله‌مان‌و وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئێران دووپات كرده‌وه‌.

به‌پێی‌ ئه‌و زانیاریانه‌ی‌ "نیقاش" له‌په‌رله‌مانتارێكی‌ نزیك له‌نوجێفییه‌وه‌ ده‌ستی‌ كه‌وتوون، مالیكی‌ داوای‌ له‌سه‌رۆكی‌ په‌رله‌مان كردووه‌ ئه‌و ده‌ستپێشخه‌رییه‌ بخاته‌ به‌رده‌م به‌رپرسانی‌ توركیا، به‌و پێیه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كی‌ باشی‌ پێیانه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ هه‌فته‌ی‌ داهاتوو سه‌ردانی‌ ئه‌و وڵاته‌ ده‌كات، به‌ڵام پێناچێت به‌رپرسانی‌ توركیا هیچ كاردانه‌وه‌یه‌كیان هه‌بێت، به‌و پێیه‌ی‌ په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ‌ مالیكی‌ خراپه‌.

له‌گه‌ڵ‌ خۆئاماده‌كردنی‌ ئه‌مه‌ریكاو هاوپه‌یمانه‌كانی‌ بۆ لێدانی‌ سوریا، زیاتر چانسی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كه‌ی‌ مالیكی‌ كه‌م ده‌بێته‌وه‌، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ رۆژ به‌رۆژ ده‌نگی‌ ده‌هۆڵی‌ شه‌ڕ نزیكتر ده‌بێته‌وه‌.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌