راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

كه‌مینه‌كانی‌ نه‌ینه‌وا پێكهاته‌ی‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌گۆڕن

عه‌بدوڵڵا سالم
كه‌مایه‌تییه‌ ئاینی‌‌و نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی‌ نه‌ینه‌وا له‌په‌راوێزدا هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌و به‌بردنه‌وه‌ی‌ 21…
22.08.2013  |  موسڵ

موسڵ‌ كه‌ ناوه‌ندی‌ پارێزگای‌ نه‌ینه‌وایه‌و نزیكه‌ی‌ یه‌ك ملیۆن‌و 700 هه‌زار كه‌سی‌ تێدا ده‌ژی‌، زۆربه‌ی‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ ده‌نگیان به‌كه‌مه‌یه‌تییه‌كانداو ئێستا كورسییه‌كانی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگا به‌زۆرینه‌ كه‌وتووه‌ته‌ ده‌ست كوردو ئێزدی‌‌و شه‌به‌ك‌و مه‌سیحی‌‌و توركمانه‌وه‌، هه‌رچی‌ عه‌ره‌به‌كانیشه‌ ته‌نها سێ‌ كورسییان بردووه‌ته‌وه‌.

حه‌مزه‌ حسێن توێژه‌ری‌ سیاسی‌ له‌مڕووه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ راگه‌یاند گه‌یشتنی‌ كه‌مایه‌تییه‌كان به‌و ئه‌نجومه‌نه‌ هێمایه‌ بۆ بێمتمانه‌یی‌ خه‌ڵك له‌به‌رامبه‌ر ئه‌نجومه‌نی‌ پێشوو، ئه‌وه‌تا 11 كورسی‌ بۆ كوردو ئێزدییه‌كان رۆیشتووه‌و شه‌ش كورسی‌ بۆ توركمان‌و ئه‌وه‌شی‌ كه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ بۆ شه‌به‌ك‌و مه‌سیحییه‌كان بووه‌.

حه‌مزه‌ ده‌ڵێت "ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ ته‌نها سێ‌ دانیشتووی‌ شاره‌كه‌ی‌ تێدایه‌، ئه‌وانیش بریتین له‌ئه‌سیل نوجێفی‌ پارێزگارو حسێن عه‌باو حه‌سه‌ن عه‌لاف، ئه‌و 36 ئه‌ندامه‌ی‌ تر ئه‌نجومه‌نه‌گه‌ سه‌رجه‌میان له‌قه‌زاو ناحیه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ موسڵن".

ئه‌م فره‌ ره‌نگییه‌ پێكهاته‌یه‌كی‌ نوێی‌ بۆ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ دروست كردووه‌، ئه‌وه‌تا به‌شار كیكی‌ كه‌ كورده‌ بووه‌ته‌ سه‌رۆك‌و نوره‌دین قوبلانی‌ توركمان جێگرێتی‌، له‌گه‌ڵ‌ پارێزگارێكی‌ عه‌ره‌ب كه‌ عه‌بدولقادر به‌توشی‌ كورد جێگری‌ یه‌كه‌میه‌تی‌‌و حه‌سه‌ن عه‌لافی‌ عه‌ره‌ب بووه‌ته‌ جێگری‌ دووه‌می‌.

ره‌بیع مسته‌فای‌ چالاكوانی‌ سیاسی‌ به‌گوڕو تینه‌وه‌ ده‌ڵێت "ئه‌وه‌ی‌ روویداوه‌ به‌ره‌نجامی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كانی‌ پاكتاوكردن‌و ره‌وه‌دونانه‌، چونكه‌ كه‌مایه‌تییه‌كان له‌پاش ساڵی‌ 2003وه‌ چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ موسڵ‌‌و له‌قه‌زاو ناحیه‌كان نیشته‌جێبوون، ئێستا له‌وێ‌ لایه‌نداری‌ ئاینی‌‌و نه‌ته‌وه‌یی‌ كۆیكردوونه‌ته‌وه‌و ده‌نگ به‌پاڵێوراوانی‌ نه‌ته‌وه‌و ئاینه‌كه‌ی‌ خۆیان ده‌ده‌ن".

ئه‌و قه‌زاو ناحیه‌یانه‌ی‌ ره‌بیع باسیان ده‌كات بریتین له‌حه‌مدانیه‌و مه‌خمورو به‌رته‌له‌و به‌عشیقه‌ له‌خۆرهه‌ڵاتی‌ موسڵ‌‌و شێخان‌و تلكێف له‌باكورو سنجارو ته‌له‌عفه‌ر له‌خۆرئاوا.

له‌مڕوه‌وه‌ ده‌ڵێت "كه‌مایه‌تییه‌كانی‌ به‌چڕوپڕی‌ به‌شداری‌ هه‌ڵبژاردنیان كرد، به‌پێچه‌وانه‌ی‌ ناوه‌ندی‌ موسڵه‌وه‌ كه‌ به‌هۆی‌ كێشه‌ی‌ ئه‌منی‌‌و هه‌ڕه‌شه‌وه‌ خه‌ڵكی‌ نه‌ده‌چوون بۆ ده‌نگدان‌و به‌هۆی‌ لاوازی‌ حكومه‌تی‌ پێشووه‌وه‌ متمانه‌یان به‌پرۆسه‌كه‌ نه‌بوو".

پاڵێوراوانی‌ قه‌زاو ناحیه‌كان كه‌ له‌كه‌شێكی‌ ئارامدا ده‌ژین، له‌كاتی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن به‌ناوچه‌كانی‌ خۆیاندا ده‌سوڕانه‌وه‌و خۆیان ده‌ناساند، به‌ڵام له‌ناو موسڵ‌ ده‌كوژران‌و هه‌ڕه‌شه‌یان لێده‌كرا، ته‌نانه‌ت به‌شێكی‌ زۆریان ناچار بوون پاشه‌كشه‌ بكه‌ن.

به‌شار كیكی‌ سه‌رۆكی‌ نوێی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگا له‌لیستی‌ برایه‌تی‌‌و پێكه‌وه‌ ژیان ئه‌وه‌ ره‌تده‌كاته‌وه‌ كه‌ هه‌ندێ‌ له‌ئه‌ندامانی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگا به‌نوێنه‌ری‌ كه‌مایه‌تییه‌كان ناوبهێنرێن‌و به‌"نیقاش"ی‌ وت "ئه‌ندامه‌كان به‌هه‌موو نه‌ته‌وه‌و ئاینه‌ جیاوازه‌كانه‌وه‌ نوێنه‌رایه‌تی‌ نه‌ینه‌وا ده‌كه‌ن‌و ئه‌ركێكی‌ گه‌وره‌یان له‌سه‌رشانه‌ بۆ خزمه‌تكردنی‌ خه‌ڵك‌و چاودێری‌ فه‌رمانگه‌ حكومییه‌كان، هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش سوێندیان خواردووه‌".

به‌شار ئه‌وه‌شی‌ نه‌شارده‌وه‌ كه‌ قه‌زاو ناحیه‌كانی‌ نه‌ینه‌وا پێویستی‌ زۆریان به‌ژێرخانی‌ خزمه‌تگوزارییه‌، به‌و پێیه‌ی‌ ماوه‌ی‌ ده‌ ساڵه‌ په‌راوێزخراون، پێی‌ وایه‌ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌و حاڵه‌ته‌شه‌ كه‌ خه‌ڵكی‌ نوێنه‌ره‌كانیان ناردووه‌ته‌ ناو ئه‌نجومه‌نه‌كه‌وه‌.

ئاماری‌ ئه‌و حیزب‌و رێكخراوانه‌ی‌ گرنگی‌ به‌كاروباری‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و دیمۆگرافی‌ موسڵ‌ ده‌ده‌ن ده‌ریده‌خات كه‌ 300 هه‌زار توركمان له‌قه‌زای‌ ته‌له‌عفه‌ر ده‌ژین له‌خۆرئاوای‌ موسڵ‌‌و به‌شێكی‌ تریان كه‌وتوونه‌ته‌ ناوچه‌ی‌ ره‌شیدیه‌و قوبه‌ له‌باكوری‌ شاره‌كه‌.

نزیكه‌ی‌ هه‌مان ژماره‌ له‌ئێزدییه‌كان له‌قه‌زای‌ سنجاری‌ خۆرئاوای‌ موسڵ‌ ده‌ژین له‌گه‌ڵ‌ قه‌زای‌ شێخانی‌ باكورو به‌عشیقه‌ی‌ خۆرهه‌ڵات، هه‌رچی‌ شه‌به‌كیشه‌ ژماره‌یان ده‌گاته‌ 250 هه‌زار كه‌س‌و به‌سه‌دان گوندی‌ باكورو خۆرهه‌ڵاتی‌ موسڵدا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌.

ژماره‌ی‌ مه‌سیحییه‌كانیش 200 هه‌زار كه‌س ده‌بێت كه‌ له‌قه‌زاكانی‌ حه‌مدانیه‌و ناحیه‌ی‌ به‌رته‌له‌و به‌عشیقه‌ له‌خۆرهه‌ڵاتی‌ موسڵ‌‌و ته‌لكێف‌و قوش له‌باكور نیشته‌جێن.

به‌هۆی‌ ناكۆكی‌ سیاسی‌‌و پرۆسه‌ی‌ ته‌عریبكردنه‌وه‌ ژماره‌ی‌ كورد له‌موسڵ‌ ورد نییه‌، به‌ڵام به‌هه‌زارانیان به‌سه‌ر گونده‌كانی‌ باكوری‌ موسڵدا دابه‌ش بوون، ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌شێكی‌ زۆری‌ ئێزدی‌‌و شه‌به‌ك خۆیان به‌كورد ده‌زانن.

هه‌موو ئه‌م پێكهاتانه‌ كه‌ به‌به‌راورد به‌عه‌ره‌بی‌ شاره‌كه‌ كه‌مینه‌ن، ئێستا له‌ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگادا بوونه‌ته‌ زۆرینه‌‌و تێكه‌ڵه‌یه‌كی‌ بێ‌ نموونه‌یان دروست كردووه‌و ده‌یانه‌وێت خزمه‌تگوزاری‌ پێویست بۆ ناوچه‌كانی‌ خۆیان ده‌سته‌به‌ر بكه‌ن كه‌ له‌پاش 2003وه‌ فه‌رامۆش كراون.