راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

نووسینه‌ گاڵته‌ئامێز‌و سه‌یره‌كان
شۆفێرانی به‌سره‌ به‌ده‌سته‌واژه‌ی تایبه‌ت ئۆتۆمبیله‌كانیان ده‌ڕازێننه‌وه‌

سه‌لیم وه‌ززان
زۆرێك له‌ئۆتۆمبیله‌ تایبه‌ته‌كان‌و پاس‌و بارهه‌ڵگره‌ بچووكه‌كان نووسینی جیاجیا له‌سه‌ر جامی دواوه‌‌و لاته‌نیشته‌كانیان نووسراون مانای تایبه‌ت یان كۆمه‌ڵایه‌تیان هه‌یه‌ یاخود دروشمی ئایینین.
31.08.2017  |  به‌سره
شەقامێکی بەسرە
شەقامێکی بەسرە

ناسر بارهه‌ڵگرێكی بچووك "ستوته‌"ی له‌كه‌سێك كڕی كه‌ ناچاربوو به‌سره‌ به‌جێبهێڵێت به‌بێ ئه‌وه‌ی گوێ به‌و ده‌سته‌واژانه‌ بدات كه‌ له‌پشته‌وه‌ له‌سه‌ری نووسرابوون، به‌ڵام دواتر خۆی له‌كێشه‌یه‌كدا بینییه‌وه‌ كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی له‌سه‌ر ژیانی دروست كرد.

 

ئه‌و له‌وباره‌یه‌وه‌ به‌ "نیقاش"ی وت: "ئه‌و نووسراوانه‌ی پشته‌وه‌ی بارهه‌ڵگره‌كه‌م به‌ جددی وه‌رنه‌گرت كه‌ بریتیبوو له‌ ناوی كچێك‌و به‌ته‌نیشتیه‌وه‌ ده‌سته‌واژه‌ی "ئه‌نته‌ عومری" نووسرابوو، پێموابوو مه‌سه‌له‌كه‌ گاڵته‌ی هه‌رزه‌كارێكه‌، رۆژانه‌ له‌ میانی كاركردنم له‌ گواستنه‌وه‌ی كه‌لوپه‌لدا بارهه‌ڵگره‌كه‌م به‌ نێو گه‌ڕه‌كه‌كانی ناوچه‌كه‌و بازاڕدا لێده‌خوڕی، تا رۆژێكیان چه‌ند كه‌سێك رایانگرتم‌و ده‌ستیان به‌سه‌ر بارهه‌ڵگره‌كه‌دا گرت‌و به‌عه‌شایری هه‌ڕه‌شه‌یان لێكردم".

 

به‌شێوه‌یه‌كی سه‌یر ئه‌و ده‌سته‌واژه‌ سۆزدارییه‌ بووه‌ هۆی دروستبوونی كێشه‌یه‌ك بۆ ناسر له‌گه‌ڵ كه‌سوكاری ئه‌و كچه‌ی هه‌مان ناوی هه‌یه‌ ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی تۆمه‌تباریان به‌وه‌ی ده‌ستدرێژی كردووه‌ته‌ سه‌ر شه‌ره‌فیان‌و گومانی ئه‌وه‌شیان پیشاندا كه‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ كچه‌كه‌یان هه‌یه‌ كه‌ نایناسێت‌و پێشتریش نه‌یناسیوه‌.

 

وتیشی: "هه‌رچه‌نده‌ بۆ كه‌سوكاری كچه‌كه‌م دووپاتكرده‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌ ته‌نیا هه‌ڵه‌‌و لێك تێنه‌گه‌یه‌شتنێكه‌‌و من كچه‌كه‌یان ناناسم‌و ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌شم نه‌نووسیوه‌، به‌ڵام بیانووه‌كانمیان ره‌تكرده‌وه‌‌و وتیان كچه‌كه‌یان زۆر جوانه‌‌و ده‌بێت منیش مه‌به‌ستم ئه‌وه‌ بووبێت دڵداری له‌گه‌ڵ بكه‌م".

 

ناسر ده‌ڵێت: "كێشه‌كه‌ په‌ره‌ی سه‌ند‌و بووه‌ كێشه‌یه‌كی عه‌شایری شه‌ره‌ف‌و شێخانی هه‌ردوولا قسه‌یان تێداكرد، له‌و ته‌نگژیه‌ رزگارم نه‌بوو بارهه‌ڵگره‌كه‌م وه‌رنه‌گرته‌وه‌ تا بڕی دوو ملیۆن دینارم نه‌دایه‌ كه‌سوكاری كچه‌، ئه‌مه‌ سه‌رباری تێچوونی بانگهێشتكردنی ریشسپیانی عه‌شیره‌ته‌كه‌م‌و نێوبژیوانان‌و ژه‌مه‌ خواردنه‌ چه‌وره‌كان".

 

ناسر ناچاربوو سه‌رله‌نوێ بارهه‌ڵگه‌ره‌كه‌ی بۆیاخ بكاته‌وه‌‌و ئایه‌تێكی قورئانی له‌سه‌ر بنووسێت كه‌ به‌باوه‌ڕی خۆی خراپه‌ی لێ دوور ده‌خاته‌وه‌، به‌ڵام هه‌ندێك كه‌سی دیكه‌ له‌ نه‌خشاندنی ده‌سته‌واژه‌ی سه‌رنجراكێش له‌سه‌ر ئۆتۆمبیله‌كانیان خۆشی‌و به‌بادانی خه‌فه‌تی تێدا ده‌بینن. نووسینه‌كانیش به‌گوێره‌ی زه‌وق‌و مه‌به‌ستی شۆفێره‌كان‌و جۆری ئۆتۆمبێل‌و بارهه‌ڵگره‌كان دابه‌شبوون.

 

محه‌مه‌د مه‌زڵوم (36 ساڵ) شۆفێری بارهه‌ڵگرێكی تۆیۆتایه‌ –كرێ -  ده‌سته‌واژه‌ی "مته‌وڵه‌ سالفه‌تنا" –واته‌ چیرۆكه‌كه‌مان دوورودرێژه‌ –ی به‌ پیتی دیار له‌سه‌ر جامی دواوه‌ی نووسیوه‌، له‌وباره‌یه‌شه‌وه‌ باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ دوای ئه‌وه‌ ده‌نگی گڕ بووه‌ به‌هۆی چه‌ند ساڵێك له‌خۆپیشاندان له‌دژی گه‌نده‌ڵی‌و تایفه‌گه‌ری‌و ململانێی سیاسی، هه‌ستی به‌ نائومێدی كردووه‌، بۆیه‌ وه‌ك خۆی ده‌ڵێت ویستوویه‌تی به‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ی له‌سه‌ر ئۆتۆمبیله‌كه‌یه‌وه‌یه‌‌و گه‌ڕه‌كه‌كانی به‌سره‌ی پێوه‌ ده‌گه‌ڕێت، گوزارشت له‌ نائومێدبوونی له‌ گه‌یشتن به‌ كۆتایی تونێله‌كه‌ بكات.

 

هه‌ندێك جاریش خه‌می تایبه‌ت‌و گشتی له‌یه‌ك ده‌سته‌واژه‌دا كۆده‌بنه‌وه‌ كه‌ ره‌نگه‌ شته‌ شاراوه‌كان ئاشكرا نه‌كات، سه‌ره‌تا جاسم سه‌عیدی (30 ساڵ) نووسینی ده‌سته‌واژه‌ی "توفره‌ج یاعیراق" واته‌ (رزگارت ده‌بێت ئه‌ی عێراق) له‌سه‌ر جامی دواوه‌ی پاسه‌كه‌ی به‌وه‌ وه‌سفكرد كه‌ ئاواتی هه‌مووانه‌ عێراق رزگاری ببێت له‌م بارودۆخه‌، به‌ڵام به‌پێكه‌نینه‌وه‌ وتی: "ده‌سته‌واژه‌یه‌كی گشتییه‌، به‌ڵام به‌لای منه‌وه‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كی هه‌ڵگرتووه‌ كه‌ هه‌ندێكی كه‌سی نزیك‌و هاوڕیانم نه‌بێت نایزانن".

 

ئه‌وه‌شی بۆ "نیقاش" روونكرده‌وه‌ كه‌ "ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌ باس له‌ خۆشه‌ویستی‌و عاشقبوونم به‌ كچێكی خزمم ده‌كات كه‌ به‌ڵێنی هاوسه‌رگیریم پێداوه‌، به‌ڵام ناكۆكییه‌ك به‌هۆكاری كۆن له‌نێوان چوار هۆزدا سه‌ری هه‌ڵدا كه‌ ئێمه‌شیان تێداین‌و په‌ره‌ی سه‌ند بۆ كێشه‌یه‌كی چه‌كداری‌و قوربانی لێكه‌وته‌‌و راستی‌و ناڕاستی له‌نێوان لایه‌نه‌كاندا ونبوو، هه‌رچه‌نده‌ ئێمه‌ی عاشقیش هیچ په‌یوه‌ندیمان به‌و كێشه‌یه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵام ده‌بێت بۆ ماوه‌یه‌ك چاوه‌ڕوان بكه‌ین كه‌ نازانین چه‌نده‌ درێژه‌ ده‌كێشێت، تا كێشه‌كان هێمن ده‌بنه‌وه‌‌و ئاشتبوونه‌وه‌ ده‌كه‌وێته‌ نێوان لایه‌نه‌كان‌و  رزگارت ده‌بێت ئه‌ی عێراق".

 

گه‌نجان‌و هه‌رزه‌كارانیش شێوازی خۆیان هه‌یه‌ بۆ گوزارشتكردن له‌ هه‌ست‌و بیركردنه‌وه‌یان، شێوازه‌كانیش بریتین له‌هه‌ڵواسینی كۆمێنت‌و پۆسته‌ری ئاماده‌ كه‌ ده‌لكێندرێن به‌ ئۆتۆمبیل یاخود پایسكیله‌كانیانه‌وه‌‌و تایبه‌تن به‌ یانه‌كانی ریال مه‌درید یان به‌رشه‌لۆنه‌ یاخود یانه‌ی ئه‌وروپی دیكه‌ یان یانه‌كانی خولی عێراق‌و ناوی یاریزانه‌ ناوداره‌كان‌و وێنه‌كانیان.

 

"هه‌موو كچان سایپان ته‌نیا تۆ دۆجیت" ده‌سته‌واژه‌یه‌كه‌ گه‌نجێك له‌سه‌ر ئۆتۆمبیله‌كه‌ی نووسیویه‌تی كه‌ له‌جۆری "saipa"ی ئێرانیه‌، ره‌نگه‌ مه‌به‌ستی بووبێت به‌های ئۆتۆمبیله‌ هه‌رزانبه‌هاكه‌ی پێ به‌رز بكاته‌وه‌ یاخود دڵداری له‌گه‌ڵ كچی خه‌ونه‌كانی بكات كه‌ به‌ ئۆتۆمبیلێكی باشی ده‌شوبهێنێت.

 

حه‌لیم ریاز توێژه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی گشتی خواستێك له‌لای خه‌ڵك هه‌یه‌ بۆ ناونانی شته‌ تایبه‌ته‌كانیان‌و دانانی نیشانه‌ یان نووسین بۆ جیاكردنه‌وه‌یان له‌وانی دیكه‌، له‌وه‌شدا هه‌ستكردن به‌ شانازی یاخود خۆپاراستن به‌ هێزێكی نادیار له‌ مه‌ترسی‌و خراپه‌كان یان گوزارشتكردن له‌ حاڵه‌تێكی دیاریكراو یان مه‌به‌ستێكی تایبه‌ت یاخود ته‌نیا بۆ گاڵته‌كردن به‌گوێره‌ی ته‌مه‌نه‌كان‌و ئاستی هۆشیارییان

.

هه‌روه‌ها بۆ "نیقاش"ی روونكرده‌وه‌ "زۆرێك له‌ ئۆتۆمبێله‌ بارهه‌ڵگره‌كان نووسین یاخود متومورویان پێوه‌یه‌، شۆفێریش هه‌ن ده‌چنه‌ لای خۆشنووسی لێهاتوو، یان پیتی ئاماده‌ یاخود بۆیاخی په‌مپ به‌كارده‌هێنن، بۆیه‌ شوفێران له‌ شوێنی وه‌ستانی ئۆتۆمبێله‌كان یه‌كتری ده‌بینن‌و په‌تای نووسینه‌كان له‌نێویاندا ده‌گوازنه‌وه‌‌و هه‌ندێك جار ده‌گاته‌ راده‌ی كێبرٍكێ به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌وه‌ی ئه‌و ده‌سته‌واژانه‌ زه‌وقی گشتی تێكده‌ده‌ن، پێناچێت كه‌سیش رێگه‌یان لێبگرێت.

 

تێبینی ئه‌وه‌ش ده‌كرێت كه‌ ئۆتۆمبیلی رێگا ده‌ره‌كییه‌كان به‌زۆری ده‌سته‌واژه‌ی دوعا‌و پیرۆزكردن‌و ئایه‌تی قورئانی له‌دژی مه‌ترسیه‌كانی رێگا یاخود دروشمی نیشتمانیان پێوه‌یه‌، یان ده‌سته‌واژه‌یه‌كی ساده‌ی وه‌ك "دوام مه‌كه‌وه‌ ده‌ستگیراندارم" یان "هه‌یهات مننا لزیله‌" بۆ گوزارشتكردن له‌ حاڵه‌تێكی ئاینی، به‌م دواییانه‌ش هه‌ندێك له‌ شوفێران په‌نا بۆ جیاكردنه‌وه‌ی ئۆتۆمبیله‌كان ده‌به‌ن به‌ پۆسته‌رێكی تایبه‌ت وه‌ك سێوێكی قه‌پلێگیرا‌و یان كه‌سێكی له‌سێداره‌دراو یان كه‌سێك كه‌ میز ده‌كات، ئه‌ویش بۆئه‌وه‌ی له‌ حاڵه‌تی دزرانیدا به‌ ئاسانی بدۆزرێته‌وه‌.

 

له‌سه‌ر رێگه‌ی عه‌ششار پاسێكی هیلاكی كۆنی جۆری "كۆسته‌ر" به‌ هیواشی ده‌ڕوات‌و له‌سه‌ر جامی دواوه‌ی نووسراوه‌ "ژنهێنان كوشنده‌یه‌" كه‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌كی تراجیدیه‌ ئه‌و پاسه‌ هیلاكه‌ی ساڵانی هه‌شتا جیاده‌كاته‌وه‌، كازم مه‌یاحی (40 ساڵ) شۆفێری پاسه‌كه‌ ده‌ڵێت ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌ شكستهێنانی هاوسه‌رگیرییه‌كه‌مم‌و كێشه‌ مه‌ترسیداره‌كانیم به‌بیر دێنێته‌وه‌ تا به‌ جیابوونه‌وه‌ كۆتاییهات.

 

ئه‌و به‌م شێوه‌یه‌ باسی رووداوه‌كه‌ ده‌كات‌و ده‌ڵێت: " به‌هۆی كێشه‌‌و سكاڵای دادگاكان ته‌ندروستی‌و پاره‌كانم له‌ده‌ستدا، تووشی نه‌خۆشی شه‌كر‌و په‌ستانی خوێن بووم‌و هه‌موو ماندووبوونی ژیانم به‌باچوو، هێنده‌شی نه‌مابوو ژیانم له‌ده‌ست بده‌م دوای ئه‌وه‌ی یه‌كێك له‌ خزمه‌كانی هاوسه‌ره‌كه‌م كه‌ بازرگانێكی باڵاده‌سته‌‌و په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ حزبیه‌كاندا هه‌یه‌، هه‌وڵی كوشتنی دام، دواتر بۆم ده‌ركه‌وت كه‌ خۆشه‌ویسته‌ كۆنه‌كه‌یه‌تی‌و هێشتا هه‌ر خۆشی ده‌وێت، نه‌مده‌توانی رووبه‌ڕووی ببمه‌وه‌، بۆیه‌ ته‌ڵاقم دا بۆئه‌وه‌ی خۆم رزگار بكه‌م، چه‌ند ساڵێكیشه‌ ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌م نووسیوه‌‌و هه‌ر كه‌ ره‌نگه‌كه‌ی لێده‌بێته‌وه‌ بۆیاخی ده‌كه‌مه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی به‌بیرهێنانه‌وه‌‌و تا جارێكی دیكه‌ توخنی ژنهێنان نه‌كه‌م".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌