راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ئاواره‌یی‌ ده‌رفه‌تێكی‌ تری‌ ره‌خساندا
به‌ده‌یان گه‌نجی‌ كورد كچانی‌ ئاواره‌ی‌ ناو كامپه‌كان ده‌خوازن

که‌مال عه‌یاش
ئاواره‌یی‌ بووه‌ ده‌رفه‌تێك بۆ ژماره‌یه‌كی‌ زۆر له‌كوڕانی‌ كوردو كچانی‌ عه‌ره‌ب، به‌و هۆیه‌وه‌ له‌دوو ساڵی‌ رابردوودا به‌ده‌یان خێزان به‌یه‌ك گه‌یشتوون.
9.03.2017  |  ئه‌نبار
ئاهەنگێکی عێراقی ( :وێنه ماركو دي لورو)
ئاهەنگێکی عێراقی ( :وێنه ماركو دي لورو)

ئاواره‌یی‌ بووه‌ ده‌رفه‌تێك بۆ ژماره‌یه‌كی‌ زۆر له‌كوڕانی‌ كوردو كچانی‌ عه‌ره‌ب، به‌و هۆیه‌وه‌ به‌ده‌یان خێزان به‌یه‌ك گه‌یشتوون.

 

گه‌ڕایه‌وه‌ ماڵه‌وه‌‌و له‌دوای خۆی ئه‌و كچه‌ی به‌جێهێشت كه‌ له‌ئاواره‌ییدا شووی كرد‌و هێشتا شانزه‌ ساڵی ته‌مه‌نی ته‌واو نه‌كردبوو، یاریه‌ بچووكه‌كانی‌و جانتا بچووكه‌كه‌ی قوتابخانه‌ی‌و ژماره‌یه‌ك كتێبی قۆناغی ناوه‌ندی بینیه‌وه‌ كه‌ هێشتا ته‌واوی نه‌كردبوو، ره‌نگه‌ ئه‌و دیمه‌نه‌ وه‌ك مۆته‌كه‌یه‌ك بێت بۆ زۆرینه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌ئاواره‌ییدا كچه‌كانیان به‌شووداوه‌.

 

ئه‌حمه‌د مه‌رسومی (61 ساڵ) كه‌ نیشته‌جێی قه‌زای كه‌رمه‌یه‌ (9 كم له‌ خۆرهه‌ڵاتی شاری فه‌لوجه‌) ده‌ڵێت "رازی بووم كچه‌كه‌م بده‌م به‌شوو به‌گه‌نجێكی كورد سه‌ره‌ڕای ناڕه‌زایی خێزانه‌كه‌م‌و ترسی پێكه‌وه‌نه‌گونجان‌و لێك نه‌گه‌یشتنیان به‌تایبه‌تی كه‌ زمانیان جیاوازبوو، هه‌موو ئه‌و ترسانه‌ش دوای دووه‌م ساڵی هاوسه‌رگیرییه‌كه‌ ره‌وینه‌وه‌، هه‌ردوو خێزانه‌كه‌ توانای په‌یوه‌ندیان هه‌یه‌ له‌ڕێی هه‌ندێك وشه‌وه‌ كه‌ هه‌ردوولا له‌كاتی ئاواره‌ییدا فێری بوون، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌هه‌وڵی هه‌ردوو هاوسه‌ره‌كه‌ كه‌ فێری زمانی یه‌كتر بوون‌و یارمه‌تیده‌ربوون بۆ زیادبوونی ده‌رفه‌تی په‌یوه‌ندی".

 

هه‌روه‌ها ده‌شڵێت "له‌چه‌ند رۆژی داهاتوودا دوای گه‌ڕانه‌وه‌مان بۆ زێدی خۆمان، بۆ یه‌كه‌مجار پێشوازی له‌زاواكه‌مان‌و خێزانه‌كه‌ی ده‌كه‌ین‌و هه‌مووانیش چاوه‌ڕوانی ئه‌و كچه‌مان ده‌كه‌ین كه‌ به‌رله‌وه‌ی شانزه‌ ساڵ ته‌واو بكات شووی كرد‌و چووه‌ ژینگه‌یه‌كه‌ی نامۆ به‌ئێمه‌، شانازی ده‌كه‌م‌و به‌تاسه‌وه‌م بۆئه‌وه‌ی به‌رهه‌می ئه‌و بڕیاره‌م ببینم كه‌ هه‌مووانم ناچاركرد قبوڵی بكه‌ن".

 

عه‌بدولڕه‌حمان هیوا كه‌ گه‌نجێكی كورده‌‌و ده‌یه‌ی چواره‌می ته‌مه‌نی تێنه‌په‌ڕاندووه‌، به‌ "نیقاش"ی وت "ئه‌و تێچوونه‌ زۆره‌ی داب‌و نه‌ریت له‌هه‌رێمی كوردستان ده‌یسه‌پێنێت به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌چێته‌ پێشه‌وه‌ بۆ ماره‌كردنی كچێكی كورد، زۆر كه‌سی هانداوه‌ هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ خێزانه‌ عه‌ره‌به‌كان بكه‌ن به‌تایبه‌تی ئه‌و خێزانانه‌ی له‌ساڵی 2014وه‌ ئاواره‌ی هه‌رێم بوون، چونكه‌ بووه‌ته‌ نه‌ریتێكی ناسراو‌و قبوڵكراو كه‌ پیاوێكی كورد ژنێكی عه‌ره‌ب بخوازێت بۆ پێكهێنانی ژیانێكی خێزانی خاڵی له‌و ئاڵۆزیه‌ داراییه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی ده‌یسه‌پێنێت".

 

هه‌روه‌ها وتیشی "جوانی ته‌نیا لای ژنانی كورد نیه‌ وه‌ك من پێموابوو، چونكه‌ له‌ژنانی عه‌ره‌بدا جوانی‌و داناییه‌كم بینی هاوتای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ژنانی كورد هه‌یانه‌، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌بایه‌خدانیان به‌پیاوان‌و خۆنه‌ویستیان، ئه‌مانه‌ش وایان لێده‌كات زۆر له‌ژنانی دیكه‌ جیاواز بن".

 

هیوا دووپاتی ده‌كاته‌وه‌ "به‌م دواییانه‌ توانیم له‌گه‌ڵ كچێكی عه‌ره‌بدا هاوسه‌رگیری بكه‌م كه‌ ته‌مه‌نی شانزه‌ ساڵی تێنه‌په‌ڕاندووه‌، ئه‌و هاوسه‌رگیریه‌ش بڕه‌ پاره‌یه‌كی زۆری نه‌ویست، چونكه‌ (5000) دۆلاری ئه‌مریكیم خه‌رج كرد، به‌تێچوونی ژنهێنان‌و كرێی خوله‌كانی فێربوونی زمانی كوردی‌و زمانی عه‌ره‌بی كه‌ یارمه‌تی داین بۆ له‌یه‌كگه‌یشتن‌و پلاندانان بۆ ژیانمان به‌زمانێكی هاوبه‌ش، له‌به‌رامبه‌ریشدا هێنده‌ یاخود دوو هێنده‌ی ئه‌و پاره‌یه‌ ناتوانێت ئه‌و خشڵ‌و زێڕه‌ دابین بكات كه‌ خێزانێكی كورد بۆ به‌شوودانی كچه‌كه‌یان داوای ده‌كه‌ن".

 

وادیاره‌ رێسای (پێویستی رێگه‌ به‌ قه‌ده‌غه‌كراوه‌كان ده‌دات) بووه‌ته‌ رێسایه‌كی زێڕین، نه‌ك ته‌نیا بۆ ئه‌وانه‌ی بڕیاریان داوه‌ له‌هاوسه‌رگیری خێزانه‌ كورده‌كان دووربكه‌ونه‌وه‌، به‌ڵكو بۆ ئه‌و خێزانه‌ عه‌ره‌بانه‌ش كه‌ پێیان وایه‌ به‌شوودانی كچه‌كانیان ئه‌گه‌ر منداڵیش بن، شێوازێكی نموونه‌ییه‌ بۆ پاراستنیان له‌مه‌ترسی ژینگه‌ی كامپه‌كان له‌لایه‌ك‌و رزگاربوون له‌به‌رپرسیارێتیان له‌لایه‌كی تره‌وه‌.

 

ئیبراهیم عوبه‌دی (53 ساڵ) ده‌ڵێت "له‌توندترین به‌رهه‌ڵستكارانی هاوسه‌رگیری كچانی منداڵ بووم، به‌ڵام ئه‌و حاڵه‌ته‌ی پێیدا تێپه‌ڕ ده‌بین‌و سه‌ختی ژیان، وای لێكردم زۆر بیر له‌وه‌ بكه‌مه‌وه‌، كاتێك به‌ به‌ر چاومه‌وه‌ كچه‌كانم گه‌وره‌ ده‌بوون‌و ئێمه‌ش له‌كامپی ئاوه‌راییدا ده‌ژیاین، بۆیه‌ له‌به‌ر ترسم له‌هه‌راسانكردنیان‌و حاڵه‌ته‌كانی تێكه‌ڵاوبوون كه‌ له‌ناو كامپه‌كاندا بووه‌ته‌ شتێكی ئاسایی، بڕیارمدا هه‌رسێ كچه‌كه‌م به‌شوو بده‌م به‌بێ گرنگیدان به‌ته‌مه‌ن‌و ئاینده‌یان، ته‌نیا بیرم له‌پاراستنیان كرده‌وه‌".

 

عوبه‌یدی هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "په‌یداكردنی زاوا له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیدا خاڵی ئه‌رێنی زۆری هه‌یه‌، ره‌نگه‌ گرنگترینیان ئه‌وه‌ بێت كه‌ جێپێیه‌كم له‌هه‌رێمی كوردستان بۆ خێزانه‌كه‌م مسۆگه‌ر كرد له‌ڕێی ئه‌و ژن‌و ژنخوازیه‌ی له‌نێوان من‌و خێزانه‌ كورده‌كاندا روویدا كه‌ ئه‌وانیش به‌داب‌و نه‌ریته‌ خۆرهه‌ڵاتییه‌كانیانه‌وه‌ زۆر له‌كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ له‌ ئه‌نبار جیاواز نین، ئه‌و ماوه‌یه‌ش كه‌ له‌پارێزگاكانی هه‌رێم بووین وایكرد كورد‌و عه‌ره‌ب له‌ڕووی كه‌لتوری‌و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌پێكه‌وه‌ بگونجێن".

 

یه‌كترناسینی نێوان كچانی ئاواره‌‌و كۆمه‌ڵگه‌ی خانه‌خوێ پێش هاوسه‌رگیری به‌شێوازی جیاواز ده‌بێت، هه‌ندێكیان بێ به‌رنامه‌ ده‌بن وه‌ك ئه‌وه‌ی كاتێك كچه‌ ئاواره‌كه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سوكاری ده‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌ یاخود كاتێك سواری تاكسیه‌ك ده‌بێت بۆ بازاڕ، هه‌ندێكی دیكه‌شیان له‌ڕێی یه‌كترناسینی خێزانیه‌وه‌ هاوسه‌رگیری ده‌كه‌ن.

 

رزگار حازم (35 ساڵ) كه‌ گه‌نجێكی كوردی نیشته‌جێی شاری شه‌قڵاوه‌ی باكووری هه‌ولێره‌ له‌وباره‌یه‌وه‌ به‌ "نیقاش"ی وت "به‌ختم هه‌بوو، چونكه‌ ئه‌و عه‌ره‌بیه‌ی قسه‌ی پێده‌كه‌م قبوڵكراوه‌ ئه‌وه‌ش یارمه‌تی دام بۆ هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ كچه‌ عه‌ره‌بێك كه‌ یه‌ك دووجار له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌یدا بینیم كاتێك له‌بازاڕێكی میللی شاری هه‌ولێردا ده‌گه‌ڕان‌و توانیم ناونیشانی نیشته‌جێبوونیان بزانم، كارێكی قورسیش نیه‌ بۆ گه‌نجێكی كورد كه‌ هه‌ندێك زانیاری له‌باره‌ی خێزانێكه‌وه‌ بزانێت كه‌ له‌شاره‌كه‌یدا نیشته‌جێن، بۆ خۆشبه‌ختیش خێزانه‌كه‌ی شوقه‌یه‌كیان به‌كرێ گرتبوو كه‌ خاوه‌نه‌كه‌ی هاوڕێمان بوو، بۆیه‌ توانیم بیناسم‌و قسه‌ی له‌گه‌ڵ بكه‌م‌و پاشان به‌شێوه‌یه‌كی ره‌سمی چوومه‌ ناو ئه‌و خێزانه‌وه‌‌و رێزیان لێگرتم به‌رازیبوونیان به‌هاوسه‌رگیریه‌كه‌‌و ئه‌مڕۆش ئێمه‌ خێزانێكی زۆر به‌خته‌وه‌رین".

 

رزگار ده‌شڵێت "دوای ئه‌وه‌ی بوومه‌ یه‌كێك له‌و خێزانه‌، پێكه‌وه‌ به‌شداربووین له‌نه‌هێشتنی ئه‌و به‌ربه‌ستانه‌ی دێنه‌ رێی پرۆژه‌ هاوشێوه‌كانی هاوسه‌رگیری‌و بووینه‌ خاڵی هاوبه‌ش‌و رۆڵی نێوه‌ندگیر ده‌گێڕین‌و هه‌وڵی نزیككردنه‌وه‌ی دووری نێوان ئه‌و خێزانه‌ عه‌ره‌ب‌و كوردانه‌ ده‌ده‌ین كه‌ هه‌وڵی په‌یوه‌ندی ده‌ده‌ن له‌ڕێی پرۆژه‌ی هاوسه‌رگیری نێوان گه‌نجێكی كورد‌و كچێكی عه‌ره‌به‌وه‌ له‌ڕێی به‌ئه‌نجام گه‌یاندنی چه‌ند دیدارێك‌و هه‌ندێك جاریش رۆڵی وه‌رگێڕ له‌نێوان ئه‌و خێزانانه‌دا ده‌بینین".

 

ئازاد عوبێد (36 ساڵ) كه‌ خاوه‌نی یه‌كێك له‌دوكانه‌كانی زێڕنگه‌ری‌و فرۆشتنی خشڵه‌ له‌ پارێزگای هه‌ولێر زۆر چاوه‌ڕوانی نه‌كرد له‌كاتێكدا رۆژانه‌ زۆری له‌باره‌ی حاڵه‌ته‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانی هاوسه‌رگیری نێوان گه‌نجانی كورد‌و كچانی عه‌ره‌به‌وه‌ ده‌بیست‌و ده‌بینی، بۆیه‌ خۆی یه‌كلاكرده‌وه‌‌و بڕیاریدا ژنێكی عه‌ره‌ب بهێنێت، به‌ڵام ئه‌م جاره‌ به‌گوێره‌ی ئه‌و داب‌و نه‌ریته‌ كوردیه‌ی به‌سه‌ر خۆی‌و ژنه‌ عه‌ره‌به‌كه‌یدا سه‌پاند.

 

عوبێد قسه‌ی بۆ "نیقاش" كرد‌و وتی "رۆژانه‌ ده‌یان ژنم ده‌بینی ئه‌گه‌رچی زۆربه‌یان ژنی كورد بوون، به‌ڵام ژنانی عه‌ره‌ب پرشنگێكی تایبه‌تیان هه‌بوو، ئه‌وه‌ی كه‌ زیاتر رایكێشام بۆ لایان ئه‌وه‌ بوو كه‌ ئه‌وان ئه‌ركیان نه‌ده‌خسته‌ سه‌ر مێرده‌كه‌ یاخود مه‌رج‌و خه‌رجیان به‌سه‌ردا نه‌ده‌سه‌پاند له‌میانی مامه‌ڵه‌مان له‌گه‌ڵ ئه‌و خێزانانه‌ له‌كاتی ئاماده‌كردنی كوڕ‌و كچه‌كانیان بۆ هاوسه‌رگیری وه‌ك ژنانی كورد".

 

هه‌روه‌ها ده‌شڵێت "كچێكی عه‌ره‌بم خۆشویست كه‌ جارێكیان له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌یدا سه‌ردانی دوكانه‌كه‌ی كردین بۆ كڕینی چه‌ند پارچه‌ زێڕێك بۆ هاوسه‌رگیری خوشكه‌كه‌ی‌و له‌ڕێی خێزانی ئه‌و گه‌نجه‌ كورده‌وه‌ په‌یوه‌ندیم كرد به‌هه‌مان خێزان‌و پاشان بڕیارمدا كچیان لێ بخوازم هیچیشم له‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ نه‌هێشته‌وه‌ كه‌ بۆ خه‌رجی ژنهێنانم ته‌رخان كردبوو، كچه‌كه‌م كرده‌ یه‌كپارچه‌ له‌خشڵ‌و زێڕ وه‌ك ئه‌وه‌ی ژنانی كورد شانازی پێوه‌ ده‌كه‌ن".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌