راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

غه‌ین له‌شوێنی‌ ڕا
تكریتییه‌كان ده‌ستیان به‌شێوه‌زاره‌ تایبه‌ته‌كه‌ی‌ خۆیانه‌وه‌ گرتووه‌

غه‌زوان حه‌سه‌ن ئەلجبوری
ئه‌گه‌ر دوو كه‌سی به‌ته‌مه‌نی تكریتی‌ پێكه‌وه‌ قسه‌ بكه‌ن، به‌زه‌حمه‌ت تێیان ده‌گه‌یت، خه‌ڵكی‌ ئه‌و شاره‌ به‌شێوه‌زارێكی تایبه‌ت جیاده‌كردێته‌وه‌ كه‌ ره‌نگه‌ نامۆ بن بۆ كه‌سێك كه‌ یه‌كه‌م جار ده‌یانبیستێت.
22.12.2016  |  سه‌ڵاحه‌دین

كۆمه‌ڵێك رۆشنبیری تكریت هه‌وڵی پاراستنی تایبه‌تمه‌ندی ئه‌و شێوه‌زاره‌ ده‌ده‌ن له‌ڕێی ئه‌نجامدانی چه‌ند چالاكییه‌كی رۆشنبیری‌و هونه‌رو ئه‌كادیمی، پشتیش به‌كه‌سه‌ به‌ته‌مه‌نه‌كان له‌خه‌ڵكی شاره‌كه‌ ده‌به‌ستن بۆ درێژه‌دان به‌ فۆنه‌تیكه‌ تایبه‌ته‌كانی (شێوه‌زاری ته‌كغیتی)و به‌ناسنامه‌ داده‌نێن.

 

ریاز ئه‌لجابر نووسه‌رو توێژه‌ی بواری فۆلكلۆرو ده‌رهێنه‌ری ته‌له‌فزیۆنیه‌ له‌كاره‌كانیدا له‌كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن‌و له‌تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی بایه‌خێكی تایبه‌تی به‌شێوه‌زاری تكریتی داوه‌و له‌و باره‌یه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی وت "من باوه‌ڕم به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ كه‌لتوری میللی به‌شێكی گرنگه‌ له‌رۆشنبیری كۆمه‌ڵگه‌و ده‌لاله‌ت‌و ناوه‌رۆكیه‌تی، له‌به‌ر ئه‌وه‌ش كه‌ شێوه‌زاری تكریتی له‌سه‌ر ئاستی شێوه‌زاره‌ ناسراوه‌كانی عێراق تاكه‌، بۆیه‌ چه‌ند ساڵێكه‌ هه‌وڵمداوه‌ ئه‌و شێوه‌زاره‌ به‌دۆكیۆمێنت بكه‌م كه‌ زۆرێك له‌وشه‌كانی خه‌ریكه‌ ده‌پووكێنه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و كرانه‌وه‌و تێكه‌ڵبوونه‌ی تكریت تێیدا ده‌ژی به‌و پێیه‌ی پایته‌ختی پارێزگای سه‌ڵاحه‌دینه‌.

 

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "كارمان له‌و بواره‌دا كردووه‌ له‌ڕێی كتێب‌و ته‌نانه‌ت ئه‌و كورته‌ چیرۆكانه‌ش كه‌ له‌و بواره‌دا نووسیومن یاخود له‌ڕێی ئه‌و هۆنراوانه‌ی به‌و شێوه‌زاره‌ دامناون كه‌ له‌خۆمه‌وه‌ نزیكن، له‌راستیدا زۆرێك له‌عێراقیه‌كان نازانن كه‌ تكریت شێوه‌زاری تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ شێوه‌زاره‌كانی موسڵاوی‌و راوی‌و لوبنانی‌و سوری له‌یه‌ك ده‌چن، به‌رای من ئه‌م شێوه‌زاره‌ تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌پاشماوه‌ی ئه‌و شارستانیه‌ته‌ كۆنانه‌ی سه‌ده‌ مێژووییه‌كانی شاره‌كه‌ی پێدا تێپه‌ڕیوه‌ وه‌كو ئاشووری‌و بابلی‌و رۆمانی‌و ئه‌وانی دیكه‌".

 

شێوه‌زاری تكریتی وشه‌ی زۆری عه‌ره‌بی په‌تی تێدایه‌ كه‌ ماناكانیان وه‌ك خۆیان ماون، به‌ڵام خه‌ڵكه‌كه‌ له‌ هه‌ندێك وشه‌دا پیتی را ده‌كه‌ن به‌غه‌ین له‌گه‌ڵ خواركردنه‌وه‌ی وشه‌كه‌دا بۆ نموونه‌ تكریت كه‌ به‌ (تۆكغیت) ده‌ریده‌بڕن، هه‌روه‌ها سوق كه‌ به‌ (سیق) ده‌ریده‌بڕن، ئه‌م شێوه‌زاره‌ش پڕیه‌تی له‌مۆزیك، هه‌ركه‌سێك یه‌كه‌مجاری بێت گوێی لێبێت به‌قورسی ده‌زانێت، به‌ڵام هه‌رزوو پێی رادێت‌و فێری ده‌بێت، زۆرێكیش له‌عێراقیه‌كان له‌ شاره‌ جیاجیاكانه‌وه‌ كه‌ به‌هۆی كار یاخود خوێندنه‌وه‌ له‌و شاره‌ گیرساونه‌ته‌وه‌، به‌ئاسانی فێری بوون‌و به‌ ره‌وانی قسه‌ی پێده‌كه‌ن.

 

یاسین فه‌ره‌ج یاسین كوڕی به‌ناوبانگترین چیرۆكنووسی شاره‌كه‌ ده‌ڵێت "هه‌ست به‌به‌رپرسیارێتیه‌كی كه‌لتوری ده‌كه‌م به‌رامبه‌ر پارێزگاریكردن له‌فۆلكلۆری شاری تكریت‌و وتنه‌وه‌ی ئه‌و گۆرانیانه‌ به‌شێوه‌زاره‌ ره‌سه‌نه‌كه‌ی خۆیان كه‌ ده‌كرێت له‌ڕێی به‌كارهێنانی تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی به‌رفراوان بڵاوبووببنه‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌نێو گه‌نجانی شاره‌كه‌دا".

 

فاروق سه‌لومی شاعیر كه‌ له‌ تاراوگه‌ له‌ئه‌وروپا دوور له‌عێراقی نیشتمان‌و شاره‌كه‌ی تكریت ده‌ژی، له‌پێشه‌نگی ئه‌وانه‌ بووه‌ كه‌ شیعریان به‌شێوه‌زاری تكریتی ساده‌ نووسیوه‌و به‌ تۆماری ده‌نگی له‌گه‌ڵ دیوانه‌كه‌یدا به‌ناوی (دیوانی تۆكغیتی) بڵاوی كردووه‌ته‌وه‌.

 

سه‌لوم له‌باره‌ی ئه‌و ئه‌زموونه‌یه‌وه‌ به‌وپێیه‌ی خۆشه‌ویستترین ئه‌زموونه‌ له‌لای، قسه‌ی بۆ "نیقاش" كردو وتی "دێرینی شاره‌كه‌و سروشتی خه‌ڵكه‌ ساده‌كه‌ی كه‌ پێكه‌وه‌ گونجاون، ئیلهامی چه‌ندین وێنه‌ی شیعری جوانیان پێبه‌خشیم كه‌ سه‌ره‌تای منداڵیم‌و ئامێزی گه‌رمی دایكم‌و یادی ئه‌و كۆڵانه‌ كۆنانه‌م به‌بیردێننه‌وه‌ كه‌ بۆنی خۆشی عێراقیان لێدێت، له‌گه‌ڵ كه‌ناری دیجله‌ كه‌ عاشقی دیمه‌نه‌ ره‌نگاوڕه‌نگه‌كانیم‌و دڵنیاییم پێده‌به‌خشن له‌وڵاتی زوقم‌و ته‌مدا".

 

له‌ نێو هۆنراوه‌ تكریتیه‌كانیشیدا هۆنراوه‌یه‌ك هه‌یه‌ به‌ناونیشانی (بێت بیوت) تێیدا شاره‌ دێرینه‌كه‌ی ده‌لاوێنێته‌وه‌ كه‌ زه‌مانه‌ خستویه‌تیه‌ نێو رووبارو كۆشه‌كانی سه‌رۆكایه‌تی شوێنیان گرتۆته‌وه‌ كه‌ له‌ ناوه‌ڕاستی نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو دروستكران.

 

حسێن ئه‌لسمێت شاعیرو نووسه‌رو مێژوونووسێكی تكریتیه‌ ته‌مه‌نی له‌هه‌شتا ساڵ تێپه‌ڕیوه‌و كۆمه‌ڵه‌ شیعرێكی گرنگی هه‌یه‌ كه‌ به‌شێوه‌زاری تكریتی نووسیونی‌و له‌دیوانێكدا به‌ناوی (ویلایه‌ وه‌ حه‌نین وه‌ حه‌كی) كۆیكردوونه‌ته‌وه‌ كه‌ ساڵی 2015 چاپی كردووه‌، ئه‌مه‌ش ئه‌و خه‌ونه‌ی بوو كه‌ به‌هۆی داگیركردنی شاری تكریت له‌لایه‌ن داعشه‌وه‌ زۆر دره‌نگ كه‌وت، بۆیه‌ سه‌رله‌نوێ به‌رهه‌مه‌ كۆنه‌كانی كۆكرده‌وه‌و خستنیه‌ ناو دیوانه‌كه‌ی كه‌ ئامانجه‌ شیعریه‌ جیاجیاكانی له‌خۆگرتووه‌.

 

ئه‌لسمێت ده‌ڵێت " شیعری شێوه‌زاری تكریتی شیعرێكی به‌كێش‌و سه‌روایه‌و ده‌چێته‌ ژێرباری مه‌رجه‌ ناسراوه‌كانی شیعره‌وه‌و پشت به‌كێش‌و سه‌روا ده‌به‌ستێت، به‌ڵام ره‌نگه‌ ئه‌و وشانه‌ی له‌شێوه‌زاری تكریتیدا هه‌ن هه‌ندێكجار ببنه‌ رێگر له‌دروستكردنی وێنه‌یه‌كی شیعریدا" یه‌كێك له‌هۆنراوه‌كانی ئه‌م شاعیره‌ كه‌ به‌م دواییانه‌ له‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كاندا سه‌ری هه‌ڵدا هۆنراوه‌ی (یارێت نرجه‌ع سه‌وا) بوو.

 

دكتۆر ئه‌حمه‌د عه‌تیه‌ پسپۆری شێوه‌زاره‌كانی عه‌ره‌ب له‌زانكۆی تكریت به‌"نیقاش"ی وت "یه‌كێك له‌و دیارده‌ زمانه‌وانیانه‌ی شێوه‌زاری تكریتی پێ جیاده‌كرێته‌وه‌ خواركردنه‌وه‌ی ده‌ربڕین‌و ئاڵوگۆڕكردنه‌ وه‌ك گۆڕینی را به‌غه‌ین، هه‌روه‌ها زیاتر به‌لای قورسكردنی فۆنه‌تیك‌و گرانیدا ده‌چێت وه‌كو كۆكردنه‌وه‌ی غه‌ین له‌گه‌ڵ قاف له‌یه‌ك وشه‌دا وه‌ك وشه‌ی (غه‌ڕه‌ق) كه‌ به‌(غه‌غغه‌ق) ده‌رده‌بڕدرێت كه‌ ئه‌مه‌ش خۆشی به‌ گوێگر نابه‌خشێت‌و ده‌ربڕینی گرانه‌ بۆ ئه‌وانه‌ نه‌بێت كه‌ به‌م شێوه‌زاره‌ قسه‌ ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ راهێنانی ده‌نگی زاڵ ده‌بێت به‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی قورسكردن‌و هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی یاسا ده‌نگیه‌كان رێیان پێداوه‌".

 

هه‌روه‌ها ده‌شڵێت "هۆكاری نزیكی ئه‌م شێوه‌زاره‌ له‌گه‌ڵ شێوه‌زاره‌كانی موسڵ‌و شام تێكه‌ڵبوونی راسته‌وخۆی ئه‌و ژینگانه‌یه‌ له‌رێی بازرگانیه‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌رێی رووباری دیجله‌وه‌ به‌درێژایی ساڵ، له‌نموونه‌ی وشه‌كانی ئه‌م شێوه‌زاره‌ش (كفنك) كه‌ مه‌به‌ست لێی  (كیف حالك)ه‌ و (غیح) واته‌ (ئیزهه‌ب) بڕۆو (یه‌غید) و وشه‌ی (غاس) واته‌ (راس)‌و سه‌دان وشه‌ی نامۆی دیكه‌ش".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌