راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ته‌نیا سه‌ركه‌وتن ده‌گوازنه‌وه‌
شه‌ڕی موسڵ له‌میدیاكاندا.. به‌هۆی‌ داعشه‌وه‌ هه‌موو نه‌یاره‌كان بوونه‌ یه‌ك

موسته‌فا حه‌بیب
له‌وه‌ته‌ی هه‌ڵمه‌تی سه‌ربازی بۆ كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی موسڵ ده‌ستی‌ پێكردووه‌، میدیا عێراقییه‌كان پڕبوون له‌گۆرانی نیشتمانی‌و هه‌واڵنامه‌و فیلمی دۆكیۆمێنتاری، ئه‌م شه‌ڕه‌ هه‌موو عێراقییه‌كانی سه‌رقاڵكردووه‌.
20.10.2016  |  به‌غدا
چه‌ند گرته‌یه‌ك له‌كه‌ناڵه‌ كوردی‌‌و عێراقییه‌كانه‌وه‌
چه‌ند گرته‌یه‌ك له‌كه‌ناڵه‌ كوردی‌‌و عێراقییه‌كانه‌وه‌

هه‌ر له‌سه‌عاته‌كانی یه‌كه‌می ده‌ستپێكردنی شه‌ڕی موسڵ له‌به‌ره‌به‌یانی دووشه‌ممه‌ی رابردووه‌وه‌ رێچكه‌ی كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندنی عێراق گۆڕاو به‌رنامه‌ رۆشنبیری‌و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانیان دیار نه‌مان‌و هه‌موویان گۆڕان به‌ره‌و شه‌ڕه‌كه‌ی موسڵ، ئه‌مه‌ یه‌كه‌مجاره‌ كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندنی عێراق به‌جیاوازی ئینتیمایانه‌وه‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌یه‌ك كۆببنه‌وه‌.

                    

ده‌یان كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی‌و رۆژنامه‌و گۆڤارو رادیۆی ناوخۆیی به‌چڕی به‌شداریان له‌رووماڵكردنی گرنگترین رووداو به‌لای عێراقییه‌كانه‌وه‌ كرد، چونكه‌ شه‌ڕی موسڵ به‌هایه‌كی ره‌مزی هه‌یه‌ بۆ هه‌موو عێراقییه‌كان به‌سوننه‌و شیعه‌و كورده‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی باش ده‌زانن ئه‌گه‌ر توندڕه‌وه‌كان له‌شاره‌كه‌ ده‌ربكرێن ئه‌وه‌ مانای ئاهه‌نگگێڕانه‌ به‌بۆنه‌ی كۆتاییهاتنی داعش كه‌ سێیه‌كی رووبه‌ری وڵاته‌كه‌ی به‌درێژایی دووساڵ داگیركردو له‌دوای خۆی به‌هه‌زاران قوربانی له‌كوژراوو بریندارو راگوێزراو به‌جێهێشت.

 

كه‌ناڵه‌كانی ته‌له‌فزیۆن پشكی هه‌ره‌ گه‌وره‌یان له‌رووماڵی شه‌ڕه‌كه‌ به‌ركه‌وت له‌ڕێی ئاماده‌كردنی هه‌واڵنامه‌ی به‌رده‌وام، هه‌روه‌ها رووماڵی نائاسایی‌و دوورودرێژیان بۆ ته‌رخان كردووه‌ كه‌ چه‌ند سه‌عاتێكی رۆژانه‌ درێژه‌ ده‌كێشێت‌و دوا هه‌واڵی شه‌ڕه‌كه‌و گفتوگۆكردن له‌باره‌یه‌وه‌ له‌گه‌ڵ په‌رله‌مانتاران‌و شرۆڤه‌كارو سیاسییه‌كان له‌خۆده‌گرێت، هه‌روه‌ها له‌ڕێی په‌یامنێرانیانه‌وه‌ كه‌ یاوه‌ری هێزه‌ ئه‌منیه‌كان ده‌كه‌ن له‌هێڵه‌كانی پێشه‌وه‌ی شه‌ڕه‌كه‌.

 

گۆرانی نیشتمانی‌و هۆنراوه‌ به‌خێرایی له‌كه‌ناڵ‌و رادیۆكاندا بڵاوبوونه‌وه‌، ته‌نانه‌ت ناوبڕه‌ كورته‌كانیش كه‌ چه‌ند چركه‌یه‌ك ده‌خایه‌نن، بۆ شه‌ڕه‌كه‌ی موسڵ ته‌رخان كران له‌ڕێی ئامار یاخود گرته‌ی سه‌ربازه‌ عێراقییه‌كان له‌شه‌ڕه‌كه‌داو ته‌نانه‌ت گرته‌ی كۆمیدیی پێكه‌نیناویش كه‌ ره‌خنه‌ له‌توندڕه‌وه‌كان ده‌گرن.

 

ژماره‌یه‌ك رۆژنامه‌نووس‌و میدیاكارو هونه‌رمه‌ند گرته‌ی ڤیدیۆیی كۆمیدیان سه‌باره‌ت به‌شه‌ڕه‌كه‌ی موسڵ له‌په‌یجه‌كانیان دابه‌زاندووه‌، یه‌كێك له‌وانه‌ رۆژنامه‌نووس ئه‌حمه‌د وه‌حیده‌ كه‌ لاسایی كه‌سایه‌تی ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی سه‌ركرده‌ی رێكخراوی "داعش" ده‌كاته‌وه‌ له‌كاتی پێشكه‌شكردنی وتارێكی ئاینیدا، هاوكات دوو هونه‌رمه‌ندی تر جلوبه‌رگی توندڕه‌وه‌كانیان له‌به‌ر كردووه‌و گفتوگۆیه‌كی كۆمیدی ده‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌نزیكبوونه‌وه‌ی هێزه‌كانی سوپای عێراق له‌موسڵ.

 

هه‌موو بابه‌تی به‌رنامه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌و رۆشنبیرییه‌كان له‌كه‌ناڵ‌و رادیۆكاندا له‌سه‌ر موسڵن، له‌كاتێكدا ده‌یان په‌یامنێر له‌شه‌قامه‌كاندا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌نجامدانی چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ هاوڵاتیان‌و گواستنه‌وه‌ی بۆچوونیان له‌باره‌ی شه‌ڕه‌كه‌وه‌، هاوكات رادیۆكانیش ژماره‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانیان بۆ گواستنه‌وه‌ی هه‌ست‌و سۆزی عێراقییه‌كان ته‌رخان كردووه‌.

 

زمانی بێژه‌رانی هه‌واڵ‌و پێشكه‌شكارانی به‌رنامه‌كان گۆڕاوه‌و وشه‌ی حه‌ماسی‌و بانگه‌شه‌ بۆ پشتیوانی شه‌ڕه‌كه‌ له‌خۆده‌گرێت، له‌كاتێكدا هه‌ندێكیان جلوبه‌رگی سه‌ربازیان له‌به‌ر كردووه‌و بوونه‌ته‌ به‌شێك له‌كێشه‌كه‌و میوانداری ئه‌و سیاسی‌و په‌رله‌مانتارانه‌ ده‌كه‌ن كه‌ پشتیوانی بۆچوونه‌كانیان ده‌كه‌ن‌و هه‌مان تێڕوانین‌و هه‌ستی حه‌ماسیان هه‌یه‌.

 

جیاوازیه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندنی عێراقی كه‌ سه‌ر به‌حكومه‌ت یان حزبه‌ شیعه‌و سوننه‌و كوردیه‌كانن یاخود ئه‌وانی دیكه‌ كه‌ سه‌ربه‌خۆن، زۆرجار دژ به‌یه‌كیان تێدا به‌دیده‌كرا له‌رووماڵكردنی میدیایی رووداوه‌ سیاسی‌و ئه‌منییه‌كانی رابردوودا، به‌ڵام ئه‌مڕۆ روومالًَه‌كانیان یه‌كگرتوو بێ ناكۆكی دیاره‌.

 

تۆڕی راگه‌یاندنی عێراقی كه‌ دامه‌زراوه‌یه‌كی سه‌ر به‌حكومه‌ته‌و خاوه‌نی سێ كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی‌و رۆژنامه‌و گۆڤارێك‌و چه‌ندین رادیۆیه‌، له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی شه‌ڕه‌كه‌دا پێكهێنانی "هاوپه‌یمانی راگه‌یاندنی نیشتمانی" راگه‌یاند كه‌ چه‌ند كه‌ناڵێكی راگه‌یاندنی عێراقیش له‌خۆده‌گرێت بۆ رووماڵی شه‌ڕه‌كه‌ی موسڵ‌و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی پڕوپاگه‌نده‌كان.

 

هاوپه‌یمانیه‌ میدیایه‌كه‌ به‌شداریكردنی نزیكه‌ی (500) رۆژنامه‌نووسی ناوخۆیی له‌رووماڵكردنی شه‌ڕه‌كاندا راگه‌یاند ئه‌ویش پاش ئه‌وه‌ی سوپای عێراق رێوشوێنی ده‌ركردووه‌ بۆ وه‌رگرتنی داواكاری كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندنی سه‌باره‌ت به‌په‌یامنێرانیان بۆ ئه‌وه‌ی كه‌لوپه‌لی پێویستیان پێبدرێت‌و به‌فڕۆكه‌ بگوازرێنه‌وه‌ بۆ مه‌یدانی شه‌ڕه‌كه‌، ئه‌و كه‌ناڵانه‌ش كه‌ په‌یامنێریان نانێرن بۆ شه‌ڕه‌كه‌ ده‌بنه‌ جێگه‌ی ره‌خنه‌ی هه‌مووان.

 

 چه‌ندین رێكخراوی تایبه‌ت به‌كاروباری رۆژنامه‌وانی وۆركشۆپی به‌په‌له‌یان بۆ رۆژنامه‌نووسان رێكخست سه‌باره‌ت به‌چۆنێتی رووماڵكردنی رووداوه‌كان له‌میانی شه‌ڕه‌كه‌و ئاماده‌كردنیان بۆ ئه‌وه‌ی ببنه‌ په‌یامنێری جه‌نگ، هه‌روه‌ك پێداویستی خۆپارێزیشیان بۆ دابینكردن له‌گولله‌نه‌بڕو خوده‌و چۆنێتی خۆپاراستنیان له‌پێكدادانه‌ چه‌كدارییه‌كان له‌هێڵه‌كانی پێشه‌وه‌.

 

هه‌رچی سه‌ندیكای رۆژنامه‌نووسانی عێراقیشه‌ كه‌ دامه‌زراوه‌ی به‌رپرسه‌ له‌كاروباری رۆژنامه‌نووسانی عێراق، ئه‌وا داوای له‌كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن كرد گوتاری راگه‌یاندنیان یه‌كبخه‌ن، له‌وباره‌یه‌شه‌وه‌ موئه‌یه‌د لامی نه‌قیبی‌ سه‌ندیكاكه‌ له‌راگه‌یه‌ندراوێكدا وتی "پێویسته‌ رۆژنامه‌نووسان له‌وڵاتدا هه‌ڵوێست‌و گوتارێكی یه‌كگرتوو پشتگیریكار له‌شه‌ڕی ئازادكردنی موسڵ بگرنه‌به‌ر".

 

ده‌سته‌ی راگه‌یاندن‌و په‌یوه‌ندییه‌كانیش كه‌ به‌رپرسه‌ له‌چاودێریكردن‌و رێكخستنی كاری كه‌ناڵه‌ ته‌له‌فزیۆنییه‌كان له‌عێراق، هه‌مان شتی كرد، هه‌روه‌ك چه‌ند سیاسی‌و په‌رله‌مانتارێكیش راگه‌یه‌ندراوی هاوشێوه‌یان ده‌ركرد له‌پێناو یه‌كخستنی گوتاری راگه‌یاندن له‌كاتی شه‌ڕه‌كه‌دا.

 

به‌كرداریش رووماڵی كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن‌و رۆژنامه‌‌و رادیۆكان له‌یه‌ك ده‌چن‌و هه‌موویان ئه‌و هه‌واڵانه‌ ده‌گوازنه‌ كه‌ سوپای عێراق‌و وه‌زاره‌تی به‌رگری‌و ناوخۆ بڵاوی ده‌كه‌نه‌وه‌‌و ته‌نیا هه‌واڵی ئه‌رێنین‌و باس له‌كوشتنی ده‌یان توندڕه‌وو كۆنترۆڵكردنی ده‌یان گوند له‌ده‌وروبه‌ری موسڵ ده‌كه‌ن به‌بێ وێنه‌و گرته‌یه‌كی ڤیدیۆیی سه‌لمێنه‌ر.

 

په‌یامنێری كه‌ناڵێكی ته‌له‌فزیۆنی ناوخۆیی كه‌ له‌به‌ر هۆكاری ئه‌منی داوایكرد ناوی ئاشكرا نه‌كرێت، به‌"نیقاش"ی وت "له‌راستیدا رۆژنامه‌نووسان له‌به‌ره‌كانی شه‌ڕ به‌ئازادی جموجوڵ ناكه‌ن، هێزه‌ ئه‌منییه‌كان ده‌مانبه‌نه‌ شوێنی سه‌ربازی دیاریكراوو هه‌مووانیش ته‌نیا باس له‌ وره‌به‌رزی سه‌ربازه‌كان ده‌كه‌ن".

 

ده‌شڵێت "له‌م كه‌شوهه‌وایه‌دا زه‌حمه‌ته‌ رووداوی نه‌رێنی بگوازیته‌وه‌، بۆ نموونه‌ ناتوانین هه‌واڵ له‌باره‌ی پاشه‌كشێی سوپای عێراق یان ئه‌و هێرشانه‌ی توندڕه‌وه‌كان ده‌یانكه‌نه‌ سه‌ر سه‌ربازه‌كان بڵاوبكه‌ینه‌وه‌ ئه‌گه‌رچی ئه‌و هه‌واڵانه‌ش ده‌بیستین، له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌ر رۆژنامه‌نووسێك ئه‌و كاره‌ بكات به‌ناپاكی نیشتمان داده‌نرێت".

 

ئێستا ده‌یان په‌یامنێرو رۆژنامه‌نووس له‌بنكه‌ی سه‌بازی گه‌یاره‌دان له‌باشووری موسڵ كه‌ بووه‌ته‌ سه‌نته‌رێكی راگه‌یاندن بۆ ئه‌نجامدانی كۆنفرانسی رۆژنامه‌نووسی‌و پێشوازیكردن له‌په‌یامنێران، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌سه‌نته‌رێكی رۆژنامه‌وانی دیكه‌ له‌شاری هه‌ولێر كه‌ وته‌بێژه‌ رێگه‌پێدراوه‌كانی سوپاو پێشمه‌رگه‌ رۆژانه‌ كۆنگره‌ی رۆژنامه‌وانی تێدا ده‌به‌ستن.

 

چه‌ند رۆژنامه‌نووس‌و په‌یامنێرێكی ناوخۆیی دیكه‌ ره‌خنه‌یان له‌نووسینگه‌كانی راگه‌یاندنی هێزه‌كانی سوپا گرت به‌هۆی جیاوازی مامه‌ڵه‌كردنیان له‌گه‌ڵ كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندنی ناوخۆیی‌و بیانی، له‌وباره‌یه‌شه‌وه‌ عه‌ممار حه‌مید كه‌ په‌یامنێری یه‌كێك له‌كه‌ناڵه‌ ناوخۆییه‌كانه‌ به‌"نیقاش"ی وت "په‌یامنێره‌ بیانییه‌كان له‌ئێمه‌ زیاتر كارئاسانیان بۆ ده‌كرێت، ئه‌وان ده‌توانن بگه‌نه‌ سه‌نگه‌ره‌كانی پێشه‌وه‌ی سوپا، به‌ڵام ئێمه‌ ناتوانین".

 

"تیمی راگه‌یاندنی جه‌نگی" سه‌ر به‌ده‌سته‌ی حه‌شدی شه‌عبی به‌شداریكردنی له‌رووماڵی میدیایی شه‌ڕه‌كه‌ راگه‌یاندو چه‌ند گرته‌یه‌كی ڤیدیۆیی بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ تێیدا یاوه‌ری رۆژنامه‌نووسه‌ بیانییه‌كان ده‌كات، هه‌روه‌ها حه‌شدی شه‌عبی له‌په‌یجی خۆی له‌تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی فه‌یسبووك گرته‌یه‌كی ڤیدیۆیی دوو رۆژنامه‌نووسی بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ ستایشی هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی عێراق ده‌كه‌ن‌و هیوا ده‌خوازن توندڕه‌وه‌كان له‌ناوببه‌ن.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌