راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

مامانی لەموسڵ سەرهەڵدەداتەوە
بەهۆی داعشەوە منداڵبوونیش وەك جاران نەماوە

تایبه‌ت
پیشەی مامانی كە چەند ساڵێكە باوی نەماوە، ئێستا سەرلەنوێ گەڕاوەتەوە بۆ موسڵ‌و ركابەری نەخۆشخانەكانی منداڵبوون دەكات، هۆكارەكانی ئەم دیاردەیەش پەیوەندییان بەدەسەڵاتەكەی داعشەوە هەیە.
14.09.2016  |  موسڵ
نەخۆشخانەی خەنسای فێركاری
نەخۆشخانەی خەنسای فێركاری

لەسەر قەرەوێڵەیەكی ئاسنی چەسپاو بەدیواری ژوورێكەوە، ریم بەناڕەحەتییەكی زۆر چوارەمین منداڵی بوو، ئەو ژوورە كت‌و مت لەبەندیخانە دەچوو، چونكە پەنجەرەكانی قایم‌و داپۆشراوبوون تا رێ لەبینین‌و چوونە دەرەوەی هاوار بگرێت لەو گەڕەكە میللیەی كەوتووەتە ناوەڕاستی موسڵەوە.

 

ریم (25 ساڵ) ئەمجارە پێی باشبوو منداڵەكەی بەدەستی مامان لەدایك بێت، لەوەشدا هەندێك لەژنانی خزمی هانیان دا كە پێشتر ئەزموونەكەیان تاقی كردبووەوە، هەرچەندە ئەم شێوازە منداڵبوونە بۆ ژنە گەنجەكانی ئێستا نوێ‌و بەكارنەهاتووە.

 

ریم لەو كاتەی بەتەلەفۆن قسەی لەگەڵ پەیامنێری "نیقاش" كرد دەنگی تێكەڵاوی هاواری ساواكەی دەبوو، وتی "رۆژێك لەرۆژان پلانی ئەوەم دانەنابوو بەم شێوەیە منداڵم ببێت، بەڵام ناچاربووم، چونكە كاتێك هەستم بە ژانی منداڵبوون كرد، دووجار چوومە نەخۆشخانەی (بەتول) كە سێ منداڵەكەی ترم لەوێ بووە، بەڵام پزیشكەكان رازی نەبوون پێشوازیم لێ بكەن بەبیانووی ئەوەی هێشتا كاتی منداڵبوونەكەم نەهاتووە".

 

هەروەها وتی "تەنیا ئەو ژنانە روو لەم چارەسەرە ناكەن كە ناچارن، بەڵكو ژنانی تریش هەن مامان بووەتە یەكەم بژاردەیان".

 

خزمەتگوزارییەكان لەنەخۆشخانەكانی منداڵبوون لەموسڵ پاشەكشەیەكی زۆریان كردووە، چونكە بەهۆی ئاوارەبوون‌و راگواستن لەسەر دەستی چەكدارە توندڕەوەكانی داعش، كەموكوڕییەكی ئاشكرا هەیە لەژمارەی پزیشكە ژنە پسپۆرەكان‌و كارمەندانی تەندروستی.

 

ئەو ئامارە رەسمییەی لەبەڕێوەبەرایەتی تەندروستی نەینەوا دەرچووە، ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە نزیكەی 30%ی پزیشك‌و پەرستاران لەشەش مانگی یەكەمی كۆنترۆڵكردنی شارەكە لەلایەن داعشەوە، ئاوارە بوون، دیارە دواتریش رێژەكە بەرزتربووەتەوە.

 

زوحا مەحمود ناوی خوازراوی یەكێك لەناودارترین ژنە پزیشكەكانی موسڵە كە پسپۆرن لەمنداڵبووندا، بە"نیقاش"ی وت "دیارترین 15 پزیشكی ژن‌و پیاو لەپسپۆری نەخۆشییەكانی ژنان‌و منداڵبووندا شارەكەیان بەجێهێشتووە، جگەلەوەی كۆمەڵێك لەپزیشكانی سڕكردن‌و یاریدەدەرانیان‌و زۆربەی ئەو پەرستارانەی لەنەخۆشخانەكانی منداڵبوونیش كاریان دەكرد، لەلایەن داعشەوە راگوێزراون لەبەرئەوەی مەسیحی بوون یاخود لەپێكهاتەی شەبەك (شیعە) بوون".

 

ئەوەی كێشەكەی ئاڵۆزتر كردووە، ئەوەیە وەزارەتی خوێندنی باڵاو ئەنجومەنی عێراقی بۆ پسپۆرییە پزیشكییەكان سەنتەرەكانی راهێنانیان لەموسڵ داخستووەو موقیم ئەقدەمە راهێنراوەكانیان گواستۆتەوە بۆ سەنتەرەكانی راهێنان لەهەرێمی كوردستان یاخود ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی حكومەتی فیدراڵی، كە ئەوەش بوەتە هۆی كەمبوونەیەكی زۆر لەژمارەی پزیشكانی پسپۆردا، هەروەها نەخۆشخانەو بنكە تەندروستییەكانیش لەمانگی حوزەیرانی ساڵی 2014وە پزیشكی نوێیان بۆ نەهاتووە بەهۆی راوەستانی خوێندن لەكۆلێژە پزیشكییەكانی پارێزگاكەدا.

 

سەرەڕای ئەوەش كە موسڵ حەوت نەخۆشخانەی تێدایە دووانیان تایبەتن بەمناڵبوون‌و نەخۆشییەكانی ژنان، بەڵام نەخۆشەكان لەتوانای كادرانی پزیشكی زیاترن، چونكە ئێستا ژمارەی دانیشتووانی شارەكە زیاتر لە 1.5 ملیۆن كەسەو بەپێی داتاكانی تەندروستی نەینەوا، رێژەی منداڵبوون لەنێویاندا بەرزەو ژمارەكان ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە سەرەڕای ئەو بارودۆخە نائاساییە، رێژەكە دانەبەزیوە و "رۆژانە زیاتر لە 200 حاڵەتی منداڵبوون هەیە كە 50 یان بەنەشتەرگەری قەیسەری دەكرێن".

 

بۆ خۆشبەختی، منداڵبوونەكەی ریم ئاساییە، بۆیە جانتایەكی بچووكی پڕ لەجلوبەرگی منداڵە چاوەڕوانكراوەكەی هەڵگرت‌و لەدوای مێردەكەیەوە لەژێر نیقابە رەشەكەی داعشەوە سست رێی دەكرد¬¬¬‌و سكە فووتێكراوەكەشی وەك میزەڵدانیك دەركەوتبوو، دایكیشی لەدوایەوە دەڕۆیشت، بەئۆتۆمبێلەكەیان گەیشتنە ماڵێكی ئاسایی لەناوەڕاستی گەڕەكی زەنجەلی.

 

هەردووكیان چوونە ئەو ژوورە بچووكەی بریتی بوو لەدوكانێكی ئاسایی‌و لەوێ ئوم عەلی كە ژنێكە لەچلەكانی تەمەنیدا بەزەردەخەنەیەكی گەورەوە لەپێشوازییاندا بوو، سەیری ریمی كرد كە روخساری لەبەر زۆری ئازارەكەی رەش داگیرسابوو دەستی لەسەر سكی دانابوو، وتی "لەسەر سیسەمەكە پاڵكەوەو مەترسە كارەكە ئاسان دەبێت، لێرە دەیان ژن منداڵیان بووە، تا ماوەیەكی نزیكیش دایك‌و نەنكانمان لەماڵاندا منداڵیان دەبوو".

 

مێردەكەی سووربوو لەسەر ئەوەی لەبەردەم پەنجەرەی داخراوی ژوورەكەدا دابنێشێت‌و ئامادەبێت بۆ هەر شتێك كە  رووبدات، چونكە ئەوە یەكەم ئەزموونیان بوو لەگەڵ ماماندا.

 

كاتێك دەنگی هاواری ریم لەپەنجەرەكەوە چووە دەرەوەو مێردەكەی‌و دراوسێكان گوێیان لێی بوو، هەمووان پەشۆكان، تەنیا ئوم عەلی نەبێت كە گوێی پێ نەداو بەهێمنی لەژوورەكە هاتە دەرەوەو چووە لای مێردە پەككەوتەكەی كە تاو نا تاوێك پێویستی بەیارمەتیدانی دەبوو.

 

ئوم عەلی بژێوی خێزانێكی شەش كەسی پەیدا دەكات، مێردەكەی پەككەوتەیەو كوڕەكانیشی بێ كارن، خۆیشی فەرمانبەرە لەنەخۆشخانەی بەتول بۆ منداڵبوون‌و هەفتانە دوو رۆژ كاردەكات لەبەرامبەر مووچەیەكی كەمدا كە لە 50 دۆلار تێناپەڕێت‌و لەپارەی خودی نەخۆشخانەكە پێی دەدرێت، بۆیە ناچارە پیشەكە لەماڵەكەی خۆیدا بكات.

 

نموونەی ئەم ژنە زۆرن كە بۆئەوەی بژین، بوونەتە مامان، پاش ئەوەی حكومەتی فیدراڵی لەمانگی حوزەیرانی ساڵی 2014وە مووچەی هەموو فەرمانبەرانی موسڵی بڕی بەتایبەتی كە ئێستا چاودێری یاخود مەرجی رێگر نییە بۆ ئەو كارە.

 

وادیارە مێژوو خۆی دووبارە دەكاتەوە، چونكە موسڵییەكان كە ماوەی 26 مانگە لەشارەكەیاندا گەمارۆ دراون، بەبیریان دێ دوایین جار پیشەی مامانی لەكاتی ئەو گەمارۆ ئابوورییەدا بوژایەوە كە كۆمەڵی نێودەوڵەتی ساڵی 1991بەسەر عێراقیدا سەپاندو ماوەی 13 ساڵ بەردەوام بوو، ئەویش بەهۆی خراپبوونی خزمەتگوزرایە تەندروستییەكان لەو كاتەدا، ئەمڕۆش ئەوە دووبارە دەبێتەوە.

 

زوحا مەحمودی پزیشك هۆشداری دەدات لەمنداڵبوون لەسەر دەستی مامانەكان لەبەرئەوەی نازانن چۆن مامەڵە بكەن لەگەڵ هەر خواربوونێكی رێڕەوی منداڵبوون یاخود ئەو نیشانانەی لەگەڵ منداڵبووندا دروست دەبن وەك بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن یان خوێنبەربوون.

 

ئەو واقیعەی لەموسڵدا هەیە بەتوندی باڵی بەسەر دانیشتووانەكەیدا كێشاوە، تێچوونی چارەسەر لەنەخۆشخانە حكومییەكاندا تا رادەیەك نزمە، چونكە منداڵبوونی ئاسایی تەنیا بە 10 دۆلارەو نەشتەرگەری قەیسەریش بە 60 دۆلارە كە ئەوەش نرخێكی گونجاوە بەراورد بەعیادە تایبەتەكان كە تێچوونی نەشتەرگەرییەكە تێیاندا دەگاتە 300 دۆلار، لەبەرئەوە خەڵك بەزۆری روو لەنەخۆشخانە حكومییەكان دەكەن كە ئەویش لەتوانای كارمەندانی ئەو نەخۆشخانانە زیاترە، ئەمەش رەنگدانەوەی خراپی لەسەر ئاستی چاودێریكردن‌و بایەخدان بە ژنانی نەخۆش دەبێت.

 

كاتێك دوا قۆناغی ژانگرتن دەستیپێكردو هاوارەكانی ریم توندتر بوون، ئوم عەلی پارچەیەك پەڕۆی خستە دەمیەوەو داوای لێكرد بەتوندی گازی لێبگرێت بۆئەوەی دەنگەكەی كپ بكات كە گەڕەكەكەی پڕ كردبوو.

 

دوای دوو سەعات ریم بێدەنگ بوو هاواری منداڵە لەدایكبووەكە دەستی پێكرد، دواجار مێردەكە كە لەشوێنی خۆی لەبەردەم پەنجەرەكەدا نەجووڵا بوو، هەناسەی هەڵكێشا.

 

ئوم عەلی بۆ هەر منداڵبوونێك 20 دۆلار وەردەگرێت، بەڵام لەبەر ئەوەی مێردەكەی ریم بێ كارەو بژێوی خێزانەكەشیان خراپە بە15 دۆلار رازی بوو پارەكەی خستنیە گیرفانیەوە. كاتێك ئەو ئۆتۆمبیلەی ریم‌و منداڵە لەدایكبووەكەی هەڵگرتبوو، كەوتە جوڵەو دیار نەما، هێشتا چاوەكانی ئوم عەلی لەچاوەڕوانی هاتنی میوانێكی تردا، هەر چاودێریان دەكرد.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌