راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

نموونه‌ییترین گوندی‌ عێراق
لێره‌ جگه‌ره‌كێشان‌و خواردنه‌وه‌ی‌ گازی‌‌و گفتوگۆی‌ سیاسی‌ قه‌ده‌غه‌یه‌

مه‌نار ئه‌لزوبه‌یدی‌
دوای‌ چه‌ندین‌ ساڵ ئه‌ندازیارێكی‌ عێراقی‌ خه‌ریكه‌ خه‌ونه‌كه‌ی‌ ده‌هێنێته‌ دی‌ بۆ دروستكردنی‌ گوندێكی‌ نموونه‌یی‌ له‌وڵاتێكدا كه‌ شه‌ڕ دایڕزاندووه‌.
26.05.2016  |  دیوانیه‌
 ( :وێنه Manar al-Zubaidi)
( :وێنه Manar al-Zubaidi)

كازم جه‌بر حه‌سونی‌ (47 ساڵ) كه‌ ئه‌ندازیاری‌ گه‌یاندنه‌ ورده‌ ورده‌ ده‌ستی‌ كردووه‌ به‌جێبه‌جێكردنی‌ بیرۆكه‌كانی‌ بۆ بنیادنانی‌ گوندێكی‌ نموونه‌یی‌ له‌گوندی‌ (ئه‌لبوناهز) له‌دیوانییه‌ كه‌ سه‌لامه‌تی‌ گشتی‌‌و وه‌رزش‌و گرنگیدان به‌مرۆڤ‌و ژینگه‌ بووه‌ته‌ پێوه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌.

 

حه‌سونی‌ سوودی‌ له‌ناوبانگی‌ خێزانه‌كه‌ی‌ وه‌رگرتووه‌ بۆ بڕواهێنان به‌دانیشتوانی‌ گونده‌كه‌، له‌م رووه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "ساڵی‌ 1947 باوكم میوانخانه‌یه‌كی‌ هه‌بووه‌و رێگای‌ دیبلۆماسی‌ به‌كارهێناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ خه‌ڵك گوێی‌ لێبگرن، منیش هه‌مان كارم دووباره‌ كرده‌وه‌".

 

یه‌كه‌م هه‌نگاوی‌ بیرۆكه‌كه‌ی‌ حه‌سونی‌ ساڵی‌ 2010 ده‌ستی‌ پێكردووه‌و دوو ساڵ دواتر چووه‌ته‌ بواری‌ جێبه‌جێكردنه‌وه‌، به‌ڵام به‌هۆی‌ گه‌شتكردنه‌وه‌ دوور كه‌وتووه‌ته‌وه‌ تا ئه‌و كاته‌ی‌ ساڵی‌ 2014 ته‌واو خۆی‌ بۆ یه‌كلایی‌ كردووه‌ته‌وه‌و یه‌كه‌م پرۆژه‌ش ئه‌نجامدانی‌ پێشبڕكێی‌ راكردن بووه‌ به‌ناوی‌ "نا بۆ جگه‌ره‌كێشان" كه‌ سێ‌ هه‌زار گه‌نج له‌گونده‌كانی‌ ئه‌و ده‌وروبه‌ره‌ به‌شداریان تیاكردووه‌‌و دواتر بووه‌ته‌ فیستیڤاڵێكی‌ ساڵانه‌، به‌هۆی‌ كاره‌كه‌شیه‌وه‌ كه‌ وڵاتانی‌ ئه‌وروپی‌ گه‌ڕاوه‌و له‌دوبه‌ی‌ كاری‌ كردووه‌، سه‌رسام بووه‌ به‌سیسته‌می‌ شارو سروشتی‌ گونده‌كانی‌ ئیسپانیا.

 

حه‌سونی‌ ده‌ڵێت "گه‌نجه‌كان زۆر به‌گوڕوتین بوون بۆ پرۆژه‌كه‌، ئه‌مه‌ش هانیدان شه‌رمیان نه‌بێت‌و به‌رگی‌ وه‌رزشی‌ له‌به‌ر بكه‌ن‌و له‌شوێنه‌ گشتییه‌كاندا رابكه‌ن، ئه‌مه‌ش دووری‌ خستنه‌وه‌ له‌هه‌ڵسوكه‌وتی‌ خراپ، یه‌كێك له‌به‌شداربووه‌كان ناوی‌ موسته‌فا جابر بوو، دواتر چه‌ند پاڵه‌وانێتییه‌كی‌ له‌سه‌ر ئاستی‌ عێراق به‌ده‌ستهێنا".

 

گوندی‌ (ئه‌لبو ناهز) ده‌كه‌وێته‌ ناوچه‌یه‌كی‌ باراناوی‌ سه‌ر رووباری‌ دیوانیه‌، دانیشتوانه‌كه‌ی‌ له‌ (750) كه‌س پێكهاتوون‌و (30كم) له‌ناوه‌ندی‌ پارێزگای‌ دیوانیه‌وه‌ دووره‌، زۆربه‌ی‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌ سه‌رقاڵی‌ كشتوكاڵن‌و ژماره‌یه‌كی‌ كه‌میان له‌بواری‌ جیاجیادا فه‌رمانبه‌رن.

 

حه‌سونی‌ وه‌ك خۆی‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات په‌رۆشی‌ خه‌ڵكی‌ گونده‌كه‌ زۆر یارمه‌تی‌ داوه‌، بۆیه‌ سه‌ره‌تا (350) نه‌مامیان له‌سه‌ر رێگای‌ سه‌ره‌كی‌ گونده‌كه‌ چاندووه‌و خه‌ڵكی‌ هاندراوه‌ بۆ به‌كارهێنانی‌ پایسكیل.

 

هه‌روه‌ها له‌شوێنه‌ گشتییه‌كانی‌ گونده‌كه‌ چه‌ندین لافیته‌ داندراوه‌ بۆ رونكردنه‌وه‌ی‌ یاساو رێنماییه‌كان، وه‌ك قه‌ده‌غه‌كردنی‌ جگه‌ره‌كێشان‌و قه‌ده‌غه‌ی‌ لێدانی‌ هۆڕین، له‌گه‌ڵ دانانی‌ هێمای‌ هاتوچۆو ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ پاككردنه‌وه‌ كۆتایی‌ هه‌موو هه‌فته‌یه‌، یه‌كێكی‌ تریش له‌هه‌نگاوه‌كان هه‌وڵدانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ خۆڵ‌و خاشاكی‌ گونده‌كه‌ بكرێته‌ په‌یین، به‌قسه‌ی‌ حه‌سونی‌ گونده‌كه‌ باشترین سه‌رچاوه‌ی‌ ئاوی‌ خاوێنه‌ بۆ سه‌رجه‌م ئه‌و ناوچه‌یه‌.

 

هه‌وڵه‌كانی‌ حه‌سونی‌ به‌وه‌وه‌ نه‌وه‌ستاوه‌، به‌ڵكو به‌پشتیوانی‌ خه‌ڵكی‌ گونده‌كه‌ "ماڵی‌ رۆشنبیری‌" دروستكردووه‌ كه‌ كتێبخانه‌و شوێنی‌ خوێندنه‌وه‌و وێنه‌و فێربوونی‌ میوزیكی‌ بۆ هه‌ردوو ره‌گه‌ز له‌خۆگرتووه‌، له‌گه‌ڵ نمایشی‌ سینه‌ما.

 

هه‌رچه‌نده‌ نمایشی‌ سینه‌ما زۆر كه‌س لێی‌ ناڕازیی‌ بوون، به‌ڵام حه‌سونی‌ توانی بڕوایان پێبهێنێت  كه‌ سودی‌ گه‌وره‌ی‌ بۆ لایه‌نی‌ رۆشنبیری‌ هه‌یه‌‌و ته‌نانه‌ت نه‌یاره‌كانیش ئاماده‌ی‌ نمایشه‌كان ده‌بن.

 

به‌ته‌مه‌نه‌كانی‌ گونده‌كه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ی‌ رێیان به‌سینه‌ماو فیلم داوه‌، به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك گفتوگۆی‌ سیاسی‌‌و ئاینیان قه‌ده‌غه‌ كردووه‌، حاجی‌ شوكرییه‌ حه‌مه‌د ده‌ڵێت "ئه‌و جۆره‌ بابه‌تانه‌ كۆمه‌ڵگا وێران ده‌كه‌ن، ده‌مانه‌وێ‌ ئاگامان له‌ته‌ندروستیمان بێت، چونكه‌ ئه‌و گفتوگۆیانه‌ فشاری‌ خوێن به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌و نه‌خۆشی‌ دروست ده‌كه‌ن، باشترین بڕیار كه‌ دراوه‌ ئه‌وه‌یه‌ قه‌ده‌غه‌ كراون، هه‌رچۆن خواردنه‌وه‌ گازییه‌كانیش قه‌ده‌غه‌ن".

 

بۆ جێبه‌جێكردنی‌ ئه‌م یاساو رێنماییانه‌ 25 كه‌س له‌پیاوماقوڵانی‌ گونده‌كه‌ "به‌ڵێننامه‌ی‌ شه‌ره‌ف"یان ئیمزا كردووه‌، به‌قسه‌ی‌ ساڵح عه‌وده‌ یه‌كێك له‌وانه‌ی‌ ئیمزای‌ كردووه‌، به‌ڵێنی‌ شه‌ره‌ف پێویستی‌ به‌ده‌سه‌ڵات‌و چاودێری‌ نییه‌و وتی‌ "ئه‌وه‌ به‌ڵێنێكی‌ ئه‌خلاقی‌‌و مرۆییه‌، ئه‌گه‌ر یه‌كێك ناچاربوو جگه‌ره‌ بكێشێت، با له‌ماڵه‌كه‌ی‌ خیدا بیكێشێت، ئه‌گه‌ر باسوخواسی‌ سیاسی‌‌و ئاینیش كرایه‌وه‌، ئه‌وا پیاو ماقوڵان وه‌ك ناڕه‌زایی‌ له‌دانیشتنه‌كان ده‌كشێنه‌وه‌".

 

هه‌ر له‌گونده‌كه‌ "كتێبخانه‌ی‌ سه‌وز" كراوه‌ته‌وه‌ كه‌ كتێبخانه‌یه‌كی‌ گه‌ڕۆكه‌و چه‌ندین كتێبی‌ چیرۆكی‌ منداڵانی‌ له‌خۆگرتووه‌، ئه‌مه‌ش پێشنیاری‌ د. شه‌بعاد جه‌بار بووه‌ كه‌ له‌سوید نیشته‌جێیه‌و پسپۆڕی‌ بواری‌ زانستی‌ ژینگه‌یه‌.

 

د. شه‌بعاد ده‌ڵێت "به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ خوێنه‌ری‌ عه‌ره‌بی‌ ساڵانه‌ یه‌ك كتێب ده‌خوێنێته‌وه‌، كاتێك بیرۆكه‌ی‌ ئه‌م گونده‌م بیست، قسه‌م له‌گه‌ڵ كازم حه‌سونی‌ كرد‌و باسی‌ ئه‌و كتێبخانه‌یه‌مان كردو هاوكاربوون له‌بنیادنانیدا".

 

كتێبخانه‌كه‌ به‌هۆی‌ ماتۆڕسكیله‌وه‌ ده‌گه‌ڕێت‌و له‌تۆمارێكدا ناوی‌ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌نوسێت كه‌ كتێب وه‌رده‌گرن، ماڵ به‌ماڵ ده‌گه‌ڕێت‌و ده‌بێت كه‌سه‌كه‌ به‌هه‌فته‌یه‌ك كتێبه‌كه‌ بخوێنێته‌وه‌.

 

د. شه‌بعاد به‌نیازه‌ سه‌ردانی‌ گونده‌كه‌ بكات‌و چه‌ندین بیرۆكه‌ی‌ تر له‌گه‌ڵ خۆیدا ببات، وه‌ك باخچه‌ی‌ فێركاریی‌ سه‌وز.

 

بۆ ته‌واوكردنی‌ پرۆژه‌كه‌ی‌ حه‌سونی‌ پرۆژه‌ی‌ "هۆشیاركردنه‌وه‌ی‌ ژنان"ی‌ راگه‌یاندووه‌و سه‌ره‌تاش له‌كه‌سه‌ نزیكه‌كانی‌ خۆیه‌وه‌ ده‌ستی‌ پێكردووه‌‌و ناوه‌ندێكی‌ تایبه‌تی‌ بۆ كردوونه‌ته‌وه‌.

 

سوعاد عه‌بدولئه‌میر كه‌ ژنی‌ ماڵه‌وه‌یه‌ ده‌ڵێت "ژنان ئێستا له‌گونده‌كه‌ ده‌چنه‌ ده‌ره‌وه‌و به‌شداری‌ كۆڕوكۆبوونه‌وه‌و دانیشتنه‌كان ده‌كه‌ن".

 

مانگی‌ حوزه‌یرانی‌ ئه‌مساڵ گوندی‌ (ئه‌لبو ناهز) به‌بۆنه‌ی‌ رۆژی‌ ژینگه‌وه‌ ئاهه‌نگێك رێكده‌خات‌و حه‌سونی‌ بۆ ئه‌وه‌ش چه‌ند بیرۆكه‌یه‌كی‌ هه‌یه‌، وه‌ك خۆی‌ ده‌ڵێت "ئۆتۆمبێلێك دروست ده‌كه‌ین كه‌ به‌كاره‌با كاربكات‌و دۆستی‌ ژینگه‌ بێت، ئه‌مه‌ش یه‌كه‌م ئه‌زموون ده‌بێت له‌سه‌ر ئاستی‌ عێراق".

 

حه‌سونی‌ ئاماده‌نییه‌ نهێنی‌ دروستكردنی‌ ئۆتۆمبێله‌ كاره‌باییه‌كه‌ ئاشكرا بكات، به‌ڵام وه‌ك ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات به‌پاره‌ی‌ خۆی‌ چه‌ند به‌شێكی‌ كڕیوه‌و ده‌ڵێت "نه‌خشه‌ی‌ بنه‌ڕه‌تیم بۆ داناوه‌، ئۆتۆمبێلێكه‌ دۆستی‌ ژینگه‌یه‌و شوێنی‌ دوو كه‌س ده‌گرێت، چه‌ند گه‌نجێك هاوكاریم ده‌كه‌ن‌و ده‌بێته‌ به‌رهه‌می‌ ده‌سته‌جه‌معی‌".

 

بۆ ئه‌م كاره‌ حه‌سوونی‌ سوود له‌ئه‌زموونی‌ به‌رفراوانی‌ خۆی‌ ده‌بینێت له‌كاركردن له‌كارگه‌كانی‌ ئۆتۆمبێل‌و ئامێری‌ ئه‌لكترۆنی‌، ته‌نانه‌ت به‌شداریكردووه‌ له‌دروستكردنی‌ ئامێرێك بۆ كۆمپانیایه‌كی‌ ئیسپانی‌ كه‌ كاری‌ دۆزینه‌وه‌ی‌ كێشه‌ی‌ باڵه‌خانه‌ به‌رزه‌كانی‌ دوبه‌یه‌.

 

بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م هه‌نگاوانه‌ رووبه‌رووی‌ كێشه‌ی‌ یاسایی‌ نه‌بێته‌وه‌، رێكخراوێكیان پێكهێناوه‌ به‌ناوی‌ "رێی‌ گه‌شه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و ژینگه‌یی‌"، حه‌سونی‌ ده‌ڵێت "ئێمه‌ سوود له‌په‌یوه‌ندییه‌ ده‌ره‌كییه‌كان وه‌رده‌گرین بۆ خزمه‌تی‌ گونده‌كه‌، رێكخراوێكی‌ دانیماركی‌ سه‌ردانی‌ كردووین‌و به‌ڵێنی‌ دروستكردنی‌ خوێندنگایه‌كی‌ وه‌رزشی‌ داوه‌".

 

گوندی‌ (ئه‌لبوناهز) یه‌كێكه‌ له‌و زنجیره‌ گونده‌ی‌ له‌سه‌ر رووباری‌ دیوانییه‌ن، ئه‌م هه‌نگاوه‌ی‌ ئه‌مان ده‌ستیان پێكردووه‌ ورده‌ ورده‌ بۆ گونده‌كانی‌ تریش ده‌په‌ڕێته‌وه‌، وه‌ك حه‌سونی‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات له‌چه‌ند گوندێكی‌ تره‌وه‌ داوای هاوكارییان لێكراوه‌و له‌هه‌ندێ‌ گوند هێمای‌ هاتوچۆ بۆ شه‌قامه‌كان داندراوه‌و نه‌مان چێندراوه‌، گوندێكی‌ تریش جگه‌ره‌كێشانی‌ قه‌ده‌غه‌ كردووه‌.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌