راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

له‌ئاواره‌وه‌ بۆ ئاواره‌
چوار كچ ده‌نگی‌ ئاواره‌كانی‌ سوریاو عێراق ده‌گه‌یه‌نن

سەلام هانەدنی
چوار كچی‌ ئاواره‌ی‌ سوریاو عێراق له‌هه‌رێمی‌ كوردستان په‌خشێكی‌ تایبه‌تی‌ رادیۆیی‌ به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن‌و رۆژانه‌ له‌و رێگه‌یه‌وه‌ ده‌نگی‌ ئاواره‌كان ده‌گه‌یه‌نن به‌خودی‌ ئاواره‌كان.
5.05.2016  |  هه‌ڵه‌بجه‌
كچه‌ ئاواره‌كان له‌م ستۆدیۆیه‌وه‌ ده‌نگی‌ ئاواره‌كان ده‌گه‌یه‌نن به‌ئاواره‌كان ( :وێنه سلام  هاندني )
كچه‌ ئاواره‌كان له‌م ستۆدیۆیه‌وه‌ ده‌نگی‌ ئاواره‌كان ده‌گه‌یه‌نن به‌ئاواره‌كان ( :وێنه سلام هاندني )

رادیۆی‌ "ده‌نگی‌ نوێ‌" له‌ساڵی‌ 2005 له‌شاری‌ هه‌ڵه‌بجه‌ وه‌ك رادیۆیه‌كی‌ سه‌ربه‌خۆ له‌لایه‌ن كۆمه‌لێك له‌گه‌نجانی‌ شاره‌كه‌وه‌ دامه‌زراوه‌و زیاتر له‌بواری‌ بابه‌ته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان‌و هۆشیاری‌ ژنان كاری‌ كردووه‌، هه‌موو رۆژێك له‌كاتژمێر 8ی‌ به‌یانییه‌وه‌ تا 5ی‌ ئێواره‌ په‌خشی‌ هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وا ماوه‌ی‌ شه‌ش مانگه‌ هه‌موو رۆژێك نیوه‌ی‌ په‌خشه‌كه‌ (8ی‌ به‌یانی‌ تا 12ی‌ نیوه‌ڕۆ) ته‌رخانكراوه‌ بۆ ئاواره‌كان‌و ئه‌و ماوه‌یه‌ی‌ په‌خشه‌كه‌ ناونراوه‌ "له‌ئاواره‌وه‌ بۆ ئاواره‌".

 

له‌ئاواره‌وه‌ بۆ ئاواره‌، به‌رهه‌مێكی‌ خۆماڵی‌ ئه‌و ئاوارانه‌یه‌ كه‌ له‌ده‌ست نائارامی‌ سوریا هه‌ڵهاتوون‌و بڕیاریانداوه‌ هاوشارو هاونیشتیمانییه‌كانی‌ خۆیان بێبه‌ش نه‌كه‌ن له‌نوێترین هه‌واڵ‌و گۆڕانكاریی‌ وڵاته‌كه‌ی‌ خۆیان.

 

ئه‌م رادیۆیه‌ له‌لایه‌ن چواری‌ كچی‌ ئاواره‌ی‌ سوریاو عێراقه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌برێت كه‌ سه‌رجه‌میان چه‌ند ساڵێكه‌ ئاواره‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بوون‌و ئێستا له‌پارێزگای‌ هه‌ڵه‌بجه‌ نیشته‌جێن، ئه‌وان له‌ماوه‌ی‌ په‌خشه‌كه‌دا به‌شێوه‌زاری‌ كرمانجی‌‌و عه‌ره‌بی‌ هه‌واڵ‌و به‌رنامه‌و زانیاری‌ هه‌مه‌جۆر بۆ ئاواره‌كان ده‌گوازنه‌وه‌، هه‌ر خۆشیان سه‌رجه‌م كاره‌ هونه‌رییه‌كانی‌ په‌خشه‌كه‌یان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن.

 

بواری‌ په‌خشی‌ ئه‌م رادیۆیه‌ هه‌موو پارێزگای‌ هه‌ڵه‌بجه‌ ده‌گرێته‌وه‌و ده‌گاته‌ چه‌ند ناوچه‌یه‌كی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌‌و ئیداره‌ی‌ گه‌رمیانیش.

 

له‌هه‌ڵه‌بجه‌ 1800 خێزانی‌ ئاواره‌ی‌ سوری‌‌و عێراقی‌ نیشته‌جێن كه‌ له‌شه‌ش هه‌زار كه‌س پێكهاتوون‌و به‌سه‌ر ناحیه‌و ناوچه‌ جیاجیاكانیدا دابه‌شبوون.

 

هێڤی‌ محه‌مه‌د یه‌كێكه‌ له‌و كچانه‌ی‌ كه‌ خه‌ڵكی‌ شاری‌ كۆبانیه‌و كارمه‌ندی‌ رادیۆكه‌یه‌، هێڤی‌ ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر هاتووه‌ته‌ هه‌ڵه‌بجه‌و له‌گه‌ڵ‌ گه‌یشتنی‌ به‌شاره‌كه‌ نه‌یویستووه‌ بێكار بێت، بۆیه‌ به‌شداری‌ خولێكی‌ درومانی‌ كردووه‌، دواتر زانیوێتی‌ كه‌ ژماره‌یه‌ك له‌هاورێكانی‌ به‌نیازن رادیۆیه‌كی‌ له‌و شێوه‌یه‌ به‌ڕێوه‌ ببه‌ن، بۆیه‌ ئه‌ویش به‌شداربووه‌ له‌گه‌ڵیانداو ئێستا له‌وێ‌ پێشكه‌شكاری‌ هه‌واڵه‌كانه‌ به‌شێوه‌زاری‌ كرمانجی‌.

 

هێڤی‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "لێره‌ به‌رنامه‌كانمان تایبه‌تن به‌ئاواره‌كان‌و هه‌موو سه‌ری‌ سه‌عاتێك گه‌شتی‌ هه‌واڵمان هه‌یه‌ كه‌ جارێك به‌كرمانجی‌‌و جاره‌كه‌ی‌ تر به‌عه‌ره‌بییه‌، به‌رنامه‌كانی‌ تریشمان پێكدێن له‌به‌رنامه‌ی‌ تایبه‌ت به‌گوزه‌رانی‌ ئاواره‌كان‌و بارو دۆخی‌ شاره‌كانی‌ عێراق‌و سوریاو میوانی‌ به‌رنامه‌كانیش هه‌ر له‌خودی‌ ئاواره‌كان پێكدێن، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ له‌رێی‌ په‌یوه‌ندی‌ ته‌له‌فۆنییه‌وه‌و به‌به‌رنامه‌ی‌ راسته‌وخۆ به‌رده‌وام ده‌نگی‌ ئاواره‌كان ده‌گه‌یه‌نین".

 

یه‌كێكی‌ تر  له‌و كچانه‌ی‌ هه‌واڵ‌و به‌رنامه‌ی‌ عه‌ره‌بی‌ پێشكه‌ش ده‌كات (حه‌مین حه‌سه‌ن)ه‌، ئه‌و خه‌ڵكی‌ شاری‌ فه‌لوجه‌یه‌و دوو ساڵ‌و نیوه‌ ئاواره‌ی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ بووه‌، جگه‌ له‌بێژه‌ری‌ به‌شێك له‌كاره‌ هونه‌رییه‌كانی‌ رادیۆكه‌ش به‌ڕێوه‌ ده‌بات.

 

حه‌مین ته‌واو ئاسووده‌یه‌ به‌كاره‌كه‌ی‌ خۆی‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ وه‌ك ده‌ڵێت ده‌نگ‌و ده‌رده‌سه‌ری‌ ئاواره‌كان ده‌گه‌یه‌نێت‌و داخوازییان بۆ لایه‌نه‌ به‌رپرسه‌كان ده‌گوێزێته‌وه‌، له‌مباره‌یه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "ئه‌و ئاواره‌ عه‌ره‌به‌نه‌ی‌ له‌هه‌ڵه‌بجه‌ نیشته‌جێن، زۆربه‌ی‌ كات به‌خۆم ده‌لێن یان له‌رێگه‌ی‌ هاورێكانمه‌وه‌ ده‌ست خۆشیم لێ‌ ده‌كه‌ن‌و داواكاری‌‌و پێشنیار ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‌ باس له‌بابه‌تێك بكه‌م له‌به‌رنامه‌كاندا كه‌ ئه‌وان مه‌به‌ستیانه‌، به‌وه‌دا ده‌زانم په‌خشه‌كه‌مان گوێگری‌ زۆره‌".

 

به‌ر له‌وه‌ی‌ ئاواره‌ ببن هیچ یه‌كێك له‌كارمه‌نده‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌ ئه‌م په‌خشه‌ میدیاكار نه‌بوون، به‌ڵام ئه‌م ئه‌زموونه‌ وایكردووه‌ بڕیار بده‌ن خۆیان بۆ ئه‌و بواره‌ یه‌كلابكه‌نه‌وه‌، ئه‌وه‌تا حه‌مین بڕیاری‌ داوه‌ كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ فه‌لوجه‌ش رادیۆیه‌ك بدۆزێته‌وه‌و كاری‌ تیا بكات، هه‌رچه‌نده‌ به‌لایه‌وه‌ زه‌حمه‌ته‌ نه‌ له‌ئێستاو نه‌ له‌ئاینده‌دا كاری‌ راگه‌یاندن بژێوی‌ ژیانی‌ ئه‌و دابین بكات، چونكه‌ ئێستا مانگانه‌ له‌به‌رامبه‌ر كاره‌كه‌ی‌ له‌و رادیۆیه‌ ته‌نها 100 دۆلار وه‌رده‌گرێت.

 

ئه‌ركی‌ تێچوونی‌ رادیۆكه‌ له‌سه‌ر شانی‌ به‌ڕێوه‌به‌رانیه‌تی‌ به‌و پاره‌ كه‌مه‌ی‌ له‌ریكلامه‌وه‌ په‌یدای‌ ده‌كه‌ن، رێكخراوی‌ (وادی‌) ئه‌ڵمانیش بڕێك سوته‌مه‌نی‌‌و چه‌ند پێداویستییه‌كی‌ رۆژانه‌یان ده‌داتێ‌ له‌گه‌ڵ موچه‌ی‌ مانگانه‌ی‌ سه‌د دۆلار بۆ هه‌ر كارمه‌ندێك، ئه‌م چوار كارمه‌نده‌ كچه‌ ته‌نها چه‌ند رۆژێك خولی‌ پێشكه‌شكاری‌‌و ته‌كنیكیان له‌رادیۆكه‌ بینیوه‌و دوای‌ ئه‌وه‌ یه‌كسه‌ر ده‌ستیان به‌په‌خش كردووه‌.

 

كارمه‌ندان‌و به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ ئه‌م رادیۆیه‌ له‌شوێن‌و جوگرافیای‌ جیاوازه‌وه‌ هاتوون، به‌ڵام هه‌موویان یه‌ك خه‌م كۆی‌ كردوونه‌ته‌وه‌ كه‌ خه‌می‌ ئاواره‌بوون‌و گه‌یاندنی‌ ده‌نگی‌ ئاواره‌كانه‌.

 

سۆزان یه‌حیا یه‌كێكی‌ تره‌ له‌كچه‌ كارمه‌نده‌كانی‌ رادیۆكه‌ كه‌ له‌شاری‌ حه‌سه‌كه‌ی‌ سوریاوه‌ ماوه‌ی‌ سێ‌ ساڵه‌ ئاواره‌ی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ بووه‌، خێزانه‌كه‌ی‌ سۆزان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ دووهه‌م خێزان بوون كه‌ گه‌یشتوونه‌ته‌ هه‌ڵه‌بجه‌، بڕیاریانداوه‌ نه‌چنه‌ كامپه‌كانه‌وه‌و له‌ناو شاره‌كه‌دا خانوویه‌كی‌ هه‌رزان به‌كرێ‌ بگرن، ئێستا ئه‌وه‌نده‌ تێكه‌ڵی‌ ژیانی‌ شاره‌كه‌ بوون كه‌ خۆیان به‌ئاواره‌ نازانن.

 

سۆزان به‌"نیقاش"ی‌ وت "له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌كان خۆیان ئاواره‌ییان زۆر چه‌شتووه‌، بۆیه‌ قه‌دری‌ ئاواره‌كان ده‌زانن، بۆیه‌ ئێمه‌ لێره‌ كارمان ئاسان به‌ڕێوه‌ ده‌چێت".

 

رادیۆی‌ "ده‌نگی‌ نوێ‌" له‌ناو هه‌ڵه‌بجه‌دا گوێگرێكی‌ ئێجگار زۆری‌ هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌و ماوه‌ی‌ په‌خشه‌ی‌ تایبه‌ته‌ به‌ئاواره‌كان زیاتر خودی‌ ئاواره‌كان گوێی‌ لێده‌گرن، چونكه‌ كه‌متر خه‌ڵكی‌ شاره‌كه‌ شاره‌زاییان له‌شێوه‌زاری‌ كرمانجی‌‌و زمانی‌ عه‌ره‌بیدا هه‌یه‌.

 

هه‌ر له‌حه‌سه‌كه‌وه‌ كچێكی‌ تر رۆژانه‌ ده‌چێته‌ ناو كامپی‌ ئاواره‌كان له‌ناحیه‌ی‌ عه‌ربه‌ت (خۆرهه‌ڵاتی‌ سلێمانی‌) كه‌ نزیكه‌ی‌ 2500 ماڵه‌ ئاواره‌ی‌ تێدایه‌و له‌وێ‌ راپۆرت بۆ رادیۆكه‌ ئاماده‌ ده‌كات، ئه‌و كچه‌ش له‌یلا محه‌مه‌ده‌.

 

له‌یلا باسی‌ له‌وه‌ كرد كێشه‌ی‌ سه‌ره‌كی‌ ئاواره‌كان به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی‌ ناو كه‌مپه‌كان كه‌می‌ ئاو سوته‌مه‌نی‌‌و خراپی‌‌و قوڕو چڵپاوی‌ ناو كه‌مپه‌كانه‌، له‌مڕووه‌وه‌ ده‌ڵێت "كاری‌ سه‌ره‌كی‌ من له‌وه‌ پێكدێت مه‌ینه‌تی‌‌و كێشه‌ی‌ ئه‌و ئاوارانه‌ بگه‌یه‌نم بۆ ئه‌وه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ بزانن له‌ چ ژیانێكدا ده‌ژین‌و خۆیشیان بزانن جێیه‌ك هه‌یه‌ ده‌نگیان ده‌گه‌یه‌نێت".

 

له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ ئاواره‌ سوری‌‌و عێراقییه‌كانی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ نه‌چوونه‌ته‌ ناو كامپه‌كانه‌وه‌و له‌كوچه‌و كۆڵانه‌كانی‌ ئه‌و شاره‌دا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌، بۆیه‌ ئاسانتر بووه‌ كه‌ خه‌ڵكی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ زوو له‌گرفته‌كانیان تێبگه‌ین‌و پشتیوانیان بكه‌ن، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ به‌ڕێوه‌به‌رانی‌ ئه‌و رادیۆ لۆكاڵییه‌ بڕیاریانداوه‌ بێ‌ به‌رامبه‌ر چوار سه‌عاتی‌ په‌خشه‌كه‌یان به‌ئاواره‌كان بده‌ن.

 

ره‌نگین سه‌لام به‌رێوه‌به‌ری‌ رادیۆی‌ ده‌نگی‌ نوێ‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "ئه‌و چوار كچه‌ی‌ په‌خشی‌ ئاواره‌كان له‌رادیۆكه‌ماندا به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن ته‌واو سه‌رپشك كراون رۆژانه‌ چ هه‌واڵ‌و به‌رنامه‌یه‌ك پێشكه‌ش ده‌كه‌ن‌و خۆشیان میوان بانگ ده‌كه‌ن بۆ به‌رنامه‌كانیان تایبه‌ته‌ به‌بارودۆخی‌ سوریاو عێراق‌و ئاواره‌كان له‌كوردستان".

 

ره‌نگین پێی‌ وایه‌ ئه‌م كاره‌ی‌ ئه‌وان ئه‌وه‌نده‌ی‌ تر گیانی‌ پێكه‌وه‌ ژیان له‌ناو هه‌ڵه‌بجه‌دا به‌هێز ده‌كات، ئه‌و پارێزگایه‌ی‌ دوو ساڵه‌ له‌لایه‌ن په‌رله‌مانی‌ كوردستانه‌وه‌ وه‌ك پایته‌ختی‌ ئاشتی‌‌و پێكه‌وه‌ ژیان ناسێنراوه‌.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌