راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

پیاوی‌ مینه‌كه‌
شه‌ڕێكی‌ بێوچان له‌گه‌ڵ پاشماوه‌كانی‌ مین‌و ته‌قه‌مه‌نیدا‌

سەلام هانەدنی
پیاوێك به‌ته‌نها ململانێیه‌كی‌ سه‌ختی‌ له‌گه‌ڵ مین‌و ته‌قه‌مه‌نیدا ده‌ست پێكردووه‌، سه‌ره‌ڕای‌ له‌ده‌ستدانی‌ هه‌ردوو قای‌، به‌ڵام هه‌ر خۆی‌ تیایدا براوه‌ بووه‌.
7.04.2016  |  هه‌ڵه‌بجه
چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌ك زیاتره‌ هۆشیار خه‌ریكی‌ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مینه‌، پانزه‌ ساڵ پێش حكومه‌تیش له‌سه‌ر تابلۆی‌ ئۆتۆمبێله‌كه‌ی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ی‌ كرده‌ پارێزگا ( :وێنه Salam Hanadni)
چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌ك زیاتره‌ هۆشیار خه‌ریكی‌ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مینه‌، پانزه‌ ساڵ پێش حكومه‌تیش له‌سه‌ر تابلۆی‌ ئۆتۆمبێله‌كه‌ی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ی‌ كرده‌ پارێزگا ( :وێنه Salam Hanadni)

له‌پڕ ده‌نگێكی‌ به‌رز ده‌یبات به‌ئاسمانداو پاش كه‌مێك تاسان ده‌بینێ‌ به‌هۆی‌ مینه‌وه‌ قاچی‌ راستی‌ له‌ده‌ستداوه‌، ئیتر له‌و رووداوه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ تر هۆشیار شه‌ڕه‌كه‌ی‌ له‌گه‌ڵ میندا درێژه‌ پێده‌دات.

 

هۆشیار عه‌لی‌ له‌ساڵی‌ 1989 له‌ناوچه‌ی‌ به‌مۆی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ سلێمانی‌ له‌و كاته‌ی‌ خه‌ریكی‌ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مین بووه‌، له‌ناكاو ته‌قینه‌وه‌ی‌ مینێك ده‌بێته‌ هۆكاری‌ له‌ده‌ستدانی‌ قاچی‌ راستی‌، ئیتر له‌وێوه‌ بڕیار ده‌دات خۆی‌ ته‌رخان بكات بۆ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مین.

 

هۆشیاری‌ ته‌مه‌ن (53 ساڵ) كه‌ نیشته‌جێی‌ پارێزگای‌ هه‌ڵه‌بجه‌یه‌، له‌لای‌ زۆرێك له‌خه‌ڵكی‌ كوردستان به‌"هۆشیاری‌ مین" ده‌ناسرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌هۆی‌ ئه‌و مێژووه‌ دوور درێژه‌ی‌ له‌گه‌ڵ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مینو ته‌قه‌مه‌نیدا به‌سه‌ری‌ بردووه‌.

 

له‌ساڵانی‌ هه‌شتاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو هۆشیار پێشمه‌رگه‌ بووه‌و له‌شاخ به‌رده‌وام خه‌ریكی‌ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ ئه‌و مینانه‌ بووه‌ كه‌ له‌ماوه‌ی‌ هه‌شت ساڵی‌ شه‌ڕی‌ ئێران عێراق به‌شێوه‌یه‌كی‌ چڕوپڕ له‌ناوچه‌ سنورییه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان داندراون.

 

به‌پێی‌ ئاماری‌ ده‌زگای‌ گشتی‌ كاروباری‌ مین له‌دوای‌ شه‌ڕی‌ ئێران عێراقه‌وه‌ (3149) كێڵگه‌ی‌ مین له‌هه‌رێمی‌ كوردستاندا جێماون‌و مه‌زه‌نده‌ ده‌كرێت نزیكه‌ی‌ ده‌ ملیۆن مین له‌ناوچه‌ جیاجیاكانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان هه‌بن (هه‌رچه‌نده‌ به‌ڵگه‌ی‌ ته‌واو بۆ ئه‌م ژماره‌یه‌ له‌به‌ر ده‌ستدا نییه‌)،  سه‌دان كارمه‌ندی‌ ده‌زگای‌ كاروباری‌ مین سه‌رقاڵی‌ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ ئه‌و مینانه‌ن، هۆشیاریش له‌ملاوه‌ به‌ته‌نها بۆخۆی‌ خه‌ریكی‌ خوێنكردنه‌وه‌ی‌ ناوچه‌ مین رێژكراوه‌كانه‌.

 

چه‌ند ساڵێك دوای‌ له‌ده‌ستدانی‌ قاچی‌، به‌دیاریكراوی‌ له‌ساڵی‌ (1994) جارێكی‌ تر له‌ناوچه‌ی‌ پێنجوێن مین به‌هۆشیاردا ده‌ته‌قێته‌وه‌و قاچی‌ چه‌پی‌ له‌ده‌ست ده‌دات‌و دوای‌ ئه‌وه‌ش به‌چه‌ند رووداوێكی‌ تر پارچه‌ی‌ مین‌و ته‌قه‌مه‌نی‌ به‌رجه‌سته‌یه‌وه‌ جێ‌ ده‌مێنێ‌، به‌ڵام كۆڵنادات‌و هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت له‌كاره‌كه‌ی‌، به‌جۆرێك له‌ماوه‌ی‌ 27 ساڵ گه‌ڕان به‌شوێن میندا وه‌ك خۆی‌ ده‌ڵێت زیاتر له‌دوو ملیۆن مین‌و پارچه‌ ته‌قه‌مه‌نی‌ جۆراوجۆری‌ هه‌ڵگرتووه‌ته‌وه‌ (ئه‌م ژماره‌یه‌ ساغ نه‌كراوه‌ته‌وه‌).

 

ئه‌حمه‌د فه‌تاح به‌رێوه‌به‌ری‌ راگه‌یاندنی‌ كاروباری‌ مین له‌سلێمانی‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "له‌لای‌ ئێمه‌ ئه‌و ژماره‌یه‌ی‌ هۆشیار باسی‌ ده‌كات باوه‌ڕپێكراوه‌، چونكه‌ بیست ساڵ زیاتره‌ رۆژانه‌ خه‌ریكی‌ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مینه‌".

 

هه‌روه‌ها وتیشی‌ "هۆشیار زۆربه‌ی‌ مینه‌كانی‌ له‌ناوچه‌كانی‌ پێنجوێن‌و هه‌ڵه‌بجه‌و سه‌یدسادق‌و گه‌رمیان هه‌ڵگرتووه‌ته‌وه‌، ئه‌وانه‌ش پیسترین ناوچه‌كانی‌ كوردستانن له‌رووی‌ مینه‌وه‌".

 

هۆشیار عه‌لی‌ كه‌ ئێستاش له‌هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مین نه‌وه‌ستاوه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "له‌هه‌ر شوێنێكی‌ كوردستان مین هه‌بوبێت من بۆی‌ چووم، شانازی‌ ده‌كه‌م بوومه‌ته‌ هۆكاری‌ پاككردنه‌وه‌ی‌ چه‌ندین گوندو پاراستنی‌ گیانی‌ سه‌دان كه‌س".

 

هۆشیار ئێستا ئۆتۆمبێلێكی‌ تایبه‌تی‌ پێیه‌و پڕی‌ كردووه‌ له‌و مین‌و ته‌قه‌مه‌نیانه‌ی‌ هه‌ڵیگرتووه‌ته‌وه‌، له‌سه‌ر پشتی‌ ئۆتۆمبێله‌كه‌شی‌ وێنه‌ی‌ چه‌ند مینێكی‌ كێشاوه‌و نوسیویه‌تی‌ "ئاماده‌م له‌هه‌ر كوێ‌ بیت له‌ناو به‌رم"، ته‌نانه‌ت حه‌ڤده‌ ساڵه‌ ژماره‌ی‌ ئۆتۆمبێله‌كه‌ی‌ گۆڕیوه‌ بۆ (هه‌ڵه‌بجه‌ - 1) به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ هیچ ئۆتۆمبێلێكی‌ تر له‌كوردستاندا هه‌بێت له‌شوێنی‌ پارێزگاكه‌ی‌ ناوی‌ (هه‌ڵه‌بجه‌) نوسرابێت.

 

سه‌ره‌تا ته‌نها له‌خولێكی‌ سه‌رده‌می‌ پێشمه‌رگایه‌تیدا فێری‌ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مین بووه‌و دواتر درێژه‌ی‌ به‌كاره‌كه‌ی‌ داوه‌، هه‌ر به‌هۆی‌ ئه‌و كاره‌شه‌وه‌ به‌شداری‌ چه‌ندین پێشانگاو پێشبڕكێی‌ جۆراوجۆری‌ كردووه‌و چه‌ندین گوندو قوتابخانه‌و مزگه‌وت‌و شه‌قام له‌ناوچه‌ جیاجیاكانی‌ كوردستان به‌ناویه‌وه‌ ناونراون.

 

زۆربه‌ی‌ ئه‌و مین‌و ته‌قه‌مه‌نیانه‌ی‌ هه‌ڵیگرتوونه‌ته‌وه‌ پاش پوچه‌ڵكردنه‌وه‌یان له‌ماڵه‌كه‌ی‌ خۆی‌ هه‌ڵگیرتوون، به‌جۆرێك ئێستا هه‌ژده‌ ته‌ن مین‌و ته‌قه‌مه‌نی‌ هه‌یه‌و بڕیاری‌ داوه‌ ماڵه‌كه‌ی‌ خۆی‌ له‌گوندی‌ "بیاوێڵه‌" له‌ناوچه‌ی‌ هه‌ورامان بكاته‌ مۆزه‌خانه‌یه‌ك بۆ سه‌رجه‌م ئه‌و جۆرانه‌ی‌ مین‌و ته‌قه‌مه‌نی‌ كه‌ له‌كوردستاندا داندراون.

 

هۆشیار ده‌ڵێت "جۆری‌ وه‌های‌ مینم له‌لایه‌ هیچ كه‌سێك پێشتر له‌كوردستان هه‌ڵینه‌گرتووه‌ته‌وه‌، ته‌نانه‌ت له‌لای‌ ده‌زگای‌ مینیش ده‌ست ناكه‌ون".

 

ئێستا هۆشیار له‌سه‌ر ماڵه‌كه‌ی‌ خۆی‌ ئاڵایه‌كی‌ یابانی‌ هه‌ڵكردووه‌ وه‌ك سوپاسێك بۆ حكومه‌تی‌ ئه‌و وڵاته‌ كه‌ له‌سه‌ر ئه‌ركی‌ خۆیان بردویانه‌ته‌ یابان‌و دوو قاچی‌ ده‌ستكردیان بۆ دروستكردووه‌.

 

هۆشیار ده‌ڵێت "من تاكو له‌ ژیاندا مابم به‌رده‌وام ده‌بم له‌ كاره‌كه‌م و له‌ هه‌رشوێنێك مین هه‌بێت من وه‌ك دژی‌ له‌وێ‌ ئاماده‌م‌و پوچه‌ڵی‌ ده‌كه‌مه‌وه‌، كارت‌و ژماره‌ی‌ موبایل‌و ناونیشانم له‌هه‌موو شوێنه‌كان داناوه‌و به‌ده‌زگا ئه‌منیه‌كانی‌ شاره‌كانی‌ كوردستان داوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌كاتی‌ بونی‌ مین‌و ته‌قه‌مه‌نی‌ له‌هه‌ر شوێنێك ئاگادارم بكه‌نه‌وه‌ بۆ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌".

 

له‌ماوه‌ی‌ دوو ساڵی‌ رابردووداو له‌به‌ره‌كانی‌ شه‌ڕی‌ پێشمه‌رگه‌ له‌گه‌ڵ داعش، هۆشیار چالاكانه‌ خه‌ریكی‌ كاركردن بووه‌و به‌سه‌دان مین‌و ته‌قه‌مه‌نی‌ جۆراوجۆری‌ پوچه‌ڵكردووه‌ته‌وه‌.

 

له‌م رووه‌وه‌ ده‌ڵێت "له‌وه‌ته‌ی‌ شه‌ڕی‌ پێشمه‌رگه‌و داعش هه‌یه‌ من خه‌ریكی‌ پوچه‌ڵكردنه‌وه‌ی‌ مینم له‌به‌ره‌كانی‌ جه‌نگ، ئه‌و مینانه‌ی‌ كه‌ ئێستا داعش دای‌ ده‌نێن زۆر جیاوازترن له‌وانه‌ی‌ كه‌ پێشتر سه‌دام به‌كاری‌ ده‌هێنان ئه‌مانه‌ی‌ ئێستا زۆر به‌هێزن، ته‌نانه‌ت چه‌ند مینێك‌و ئامێرێكی‌ دۆزینه‌وه‌ی‌ ته‌قه‌مه‌نی‌ داعشم ده‌ستكه‌وتووه‌و هێناومه‌ته‌وه‌ بۆ ماڵه‌كه‌ی‌ خۆم.

 

ره‌نگه‌ به‌هۆی‌ ئاڵۆزی‌‌و قورسی‌ جۆری‌ مین‌و ته‌قه‌مه‌نییه‌كانه‌وه‌، مه‌ترسییه‌كانی‌ سه‌ر گیانی‌ هۆشیار له‌دوو ساڵی‌ رابردوودا زۆر زیاتر بووبێت، ته‌نانه‌ت به‌پێی‌ ئامارێكی‌ ده‌زگای‌ گشتی‌ مین، له‌ماوه‌ی‌ دوو ساڵی‌ رابردووی‌ شه‌ڕی‌ داعشدا له‌كاتی‌ لابردن‌و كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ كاریگه‌رییه‌كانی‌ مین‌و ته‌قه‌مه‌نی‌‌و پاشماوه‌كانی‌ شه‌ڕ 131 فه‌رمانبه‌رو كارمه‌ندی‌ ده‌زگای‌ مین‌و رێكخراوو كۆمپانیاكان بوونه‌ته‌ قوربانی‌ له‌نێوان كوژراوو بریندارو په‌ككه‌وته‌دا.

 

ئاماری‌ ئه‌و ده‌زگایه‌ ئه‌وه‌ش ئاشكرا ده‌كات كه‌ ساڵی‌ رابردوو 16 هه‌زار مین‌و ته‌قه‌مه‌نی‌ پوچه‌ڵكراونه‌ته‌وه‌و نزیكه‌ی‌ 18 ملیۆن مه‌تر دوجا زه‌وی‌ ناوچه‌ جیاجیاكان پاككراونه‌ته‌وه‌.

 

هۆشیار به‌جیا له‌تیمه‌كانی‌ ده‌زگای‌ مین خه‌ریكی‌ كاری‌ خۆیه‌تی‌ به‌رده‌وام ناوچه‌ جیاجیاكان ده‌گه‌ڕێت، ئه‌و كه‌ به‌پله‌ی‌ لیوا خانه‌نشینكراوه‌ رازی‌ نییه‌ به‌وه‌ی‌ سیفه‌تی‌ خانه‌نشینی‌ بخرێته‌ پاڵ‌و ده‌ڵێت "من خۆم نه‌ به‌خاوه‌ن پێداویستی‌ تایبه‌ت ده‌زانم نه‌ به‌خانه‌نشین، چونكه‌ خانه‌نشین كه‌سێكه‌ ئیتر كارناكات، به‌ڵام من به‌رده‌وام له‌به‌ره‌كانی‌ پێشه‌وه‌ی‌ شه‌ڕ یان له‌كێڵگه‌كانی‌ میندام".

 

پیاوی‌ مینه‌كه‌ ته‌نها به‌هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مین‌و ته‌قه‌مه‌نییه‌وه‌ نه‌وه‌ستاوه‌، به‌ڵكو گه‌ڕانێكی‌ بێ وه‌ستانی‌ ده‌ست پێكردووه‌ بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ هۆشیاری‌ له‌ناو خه‌ڵكدا سه‌باره‌ت به‌مین، ساڵی‌ پار 137 خوێندنگای‌ سنوری‌ پارێزگای‌ هه‌ڵه‌بجه‌ گه‌ڕاوه‌و وانه‌ی‌ هۆشیاریی‌ مینی‌ به‌خوێندكاران وتووه‌ته‌وه‌، ئێستاش هه‌مان هه‌ڵمه‌تی‌ له‌قوتابخانه‌كانی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ ده‌ست پێكردووه‌.

 

هۆشیار ئێستا ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ی‌ ده‌وێت حكومه‌تی‌ هه‌رێم هاوكاری‌ بكات بۆ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی‌ مین‌و ته‌قه‌مه‌نی‌ زیاترو ده‌ڵێت "تا رۆژێكم مابێت له‌ژیاندا له‌سه‌ر ئه‌م كاره‌ به‌رده‌وام ده‌بم، من ده‌مه‌وێ به‌م هۆیه‌وه‌ مێژوو بۆ نه‌وه‌كانی‌ داهاتوو بنوسمه‌وه‌".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌