راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

هه‌شت هه‌زار كه‌سی‌ ناردووه‌ته‌ ئه‌وروپا
رزە کێوی.. "پاڵەوانه‌كه‌ی‌ گه‌نجان" بۆ گەیشتن بەئەوروپا

ئاڵا لەتیف
كۆچی‌ به‌لێشاوی‌ گه‌نجان بۆ ئه‌وروپا چه‌ندین ناوی‌ نوێی‌ هێنایه‌ ئاراوه‌، یه‌كێك له‌و كه‌سانه‌ی‌ بووه‌ته‌ پاڵه‌وانی‌ ئه‌و رێگه‌یه‌، رزه‌ كێوییه‌.
28.01.2016  |  سلێمانی

ئێستا "رزه‌ كێوی‌" له‌زۆرێك له‌سه‌ركرده‌و كه‌سایه‌تییه‌ كاریگه‌ره‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان كاریگه‌رتره‌، ته‌نانه‌ت قسه‌ی‌ ئه‌و قاچاغچییه‌ زیاتر له‌قسه‌ی‌ به‌رپرس‌و سه‌ركرده‌كان باوه‌ڕی‌ پێ ده‌كرێت، ئه‌مه‌ش به‌و كۆمێنت‌و بۆچوونانه‌دا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ له‌سه‌ر تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بڵاوده‌كرێنه‌وه‌.

 

هاوینی رابردوو لەدەمی باسوخواستی گەنجان بۆ کۆچ بەرەو ئەوروپاو لەگەرمەی کێشە ئابوری‌و قەیرانە سیاسییەکانی هەرێمدا بۆ گەیشتن بەسازان لەسەر پرسە چارەنوسسازەکان هیچ کەس بەقەدەر "رزە کێوی" جێگەی ئومێدی ئەو گەنجانە نەبوو کە دەیانویست رێگەی کۆچ بەرەو ئەوروپا بگرنە بەر، چونکە رزە کێوی دەیوت "چیتانداوە لەکوردستان، وڵات بۆ بەرپرسەکان بەجێ بێڵن‌و وەرن هەمووتان بەگرەنتییەوە دەگەیەنمە ئەوروپا."

 

"بزانە رزە کێوی چی دەڵێ.. ڤیدیۆی تازەی رزە کێوی ببینە.. پەیامی تازەی رزە کێوی بۆ گەنجان"و چەندان مانشێتی دیکە دەکرانە سەردێڕی ئەو ڤیدیۆیانەی کە لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە بڵاودەکرانەوە، هیچ ڤیدیۆیەکی ئەو نەبوو کە بەهەزاران لایک‌و شێری نەبووبێ، هەر ئەمەش وایکرد ئەوانەی لەسەر رێی چوون بوون بۆ هەندەران لەگەڵ گەیشتنیان بۆ تورکیا بەدوای "رزە کێوی"دا بگەڕێن.

 

دۆزینەوەی "رزەکێوی" زۆر گران نییە، لەیەکێک لەچایخانەکانی ئاکسەرای لەئیستەنبووڵ دەتوانی زۆر بەئاسانی ئەو قاچاغچییە بدۆزیتەوە کە نەخشەرێگای گەیاندنی هەشت هەزار کەس بووە بۆ وڵاتانی ئەوروپا وەک خۆی باسی لێوە دەکات، ئه‌و كه‌ خۆی‌ خه‌ڵكی‌ سلێمانییه‌، ئێستا له‌توركیا نیشته‌جێیه‌و ناتوانێت بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌رێم.

 

رزە نمونەیەکە لە تۆڕی قاچاغچییەکان لەهەرێمی کوردستان، بەڵام نمونەیەک کە گەر بەپێی تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بێ، ئەوا ئەو متمانە پێکراوترین کەسی ناو تۆڕەکان بووە، له‌رێی‌ ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ ته‌له‌فۆنییه‌ی‌ كه‌ په‌یامنێری‌ "نیقاش" به‌ڤایبه‌ر له‌گه‌ڵی‌ گرێدرا ده‌ڵێت "خۆ فش کردنەوە نەبێ هەرچ کەسێک کە دەگاتە لای من رەسمێکم لەگەڵا نەگرێ ناڕوات، چونکە هەموو ئەوانەی لای ئێمە بوون حورمەتێکی زۆرمان لێ گرتوون، کە ئیشەکەمان دەبینن‌و بەدڵیان دەبێ ریکلاممان بۆ دەکەن، چونکە ئەزانێ نەپارەی ئەخۆین‌و نەغەدری لێ ئەکەین‌و نەبەزۆر ئەینێرین، هاوکاریشی دەکەین." ئەو ئاوا دەستی کرد بەقسە کردن لەسەرخۆی.

 

لەناو بازاڕی قاچاغچێتی رەوانەکردنی خەڵکدا ئەو پێگەیەی رزە کێوی هەیەتی جێگەی پرسیارە کە بۆچی لەناو ئەو هەمووەدا هەموو پەنا بۆ ئەو دەبەن؟

 

ئەو زۆر بەسادەیی وەڵامی ئەو پرسیارە ئەداتەوە "چونکە نەدرۆ لەگەڵ خەڵک دەکەین‌و نەپێشەکی لەکەس وەردەگرین‌و پارەی کەس ناخۆین، خەڵکێکی زۆر لەبازاڕدا سەریان لەگەنجەکان‌و ئەوانە شێواندووە کە دەیانەوێت کۆچ بکەن، کە دێنە لای من وا قسەیان بۆ دەکەم کە باوەڕ بەسەلامەتی رێگاکە بکەن هەرچەندە سەختە."

 

لەباسی هۆکاری کۆچی گەنجانیشدا رزە دەڵێ "ئەو خەڵکە هەمووی لەداماوی‌و قوڕبەسەریدا یەت، ئەو خەڵکە سەری لێ شێواوە، ئەو خەڵکە نان نییە بیخوات، تێکچووە، ئێستا کوردستان لەقەیرانێکی گەورەدایەو ناهەقی خەڵکەکە ناگرم کە بێزارەو کوردستان بەجێ دێڵێ، نەفەرم لایە بەخۆی‌و خێزانەکەیەوە هاتووە سوێندو قورئان ئەخوا ئەڵێ چل وەرەقەم پێیە، چی بکات لەکوردستان، مەجبورە بێتە دەرەوە."

 

ئەو نکولی لەوە ناکات کە لەو رێگایەدا کەسانێک دروست بوون بازرگانی بەکۆچی خەڵکەکەوە دەکەن، دەڵێ "هەزار ساختەچی دروست بوون کە پارەی خەڵک ئەخۆن، قاچاخچی هەیە خەڵکەکە هەڵئەخەڵەتێنن بەقەبارەی یەختەکان‌و بەزۆریش خەڵک سەردەخەن، هەربۆیە لەنیوەی رێگادا یەختەکە نوقم ئەبێ‌و ئەو هەمووەی تیا ئەخنکێت، من قەت ئەو کارە ناکەم تائێستا هیچکام لەیەختەکانی من نقوم نەبوون."

 

رزە لەم قسانەی نابێتەوە کە دێتەوە سەر باسی رێگاکانی خۆی بۆ دڵدانەوەی ئەوانەی دەیانەوێ لەرێگەی ئەوەوە سەفەر بکەن دەڵێ "من خۆم لەپێشی نەفەرەکانەوە دەڕۆم، لەماڵەکەی خۆما دایانئەنێم، ئەچم ئەو مەکینەیەی کە نەفەرەکەی پێ دەڕوات پیشانی ئەدەم، ئێمە گیانی نەفەرەکانمان بەلاوە گرنگترەو نەفەرەکان ناگۆڕینەوە بۆ ١٠٠ دۆلارێک."

 

دەشڵێ "قاچاخچی هەیە بەس بیر لەگیرفانی دەکاتەوە، من هەشت هەزار نەفەرم نارد، هەموو دنیا دەزانێت بەس یەک خانووم هەیە لەسلێمانیدا، پێویستیشم بەوە نییە ریکلام بۆ خۆم بکەم، خەڵک هەیە پێی سەیرە، ئەڵێ تۆ ئەو هەموو نەفەرەت نارد کوا پارەکەت، بەس من ئەوەم بۆ گرنگە بەس نییە پیاوانە ناوم دەرکردووە."

 

رزە بەشانازییەوە باس لەمامەڵەکانی خۆی دەکات لەگەڵ کەسانێک کە پێویستییان پێی هەبووە، ئەو پێیوایە ئەوەی کردویەتی تەنانەت حکومەتی هەرێمیش بۆ خەڵکەکەی خۆیی نەکردووە بەتایبەتی لەگەڵ کەمئەندامان‌و نەخۆش‌و ژن‌و مناڵدا.

 

دەڵێ "چەندین کەسم هەر بەبەلاش بردووە، لەو باوەڕەدام قەت حکومەتی هەرێم بەقەدەر من یارمەتی کەمئەندامی نەیاوە، قەت پارەیان لێ وەرناگرم، نەخۆش بەهەمان شێوەو حسابی تایبەتیش بۆ ژن‌و مناڵ دەکەم، بە یەختی باش‌و رێگەی سەلامەتیشدا دەیانبەم."

 

ئێستا نەخشەرێگاکەی رزە هەمووی یەختەو بەرەو دورگه‌كانی‌ یۆنان دەڕوات، چونکە لەوێوە پۆلیس هاتنەناوەوەیان بۆ دەکات‌و ئیتر خەڵکەکە دەتوانێت بەشه‌مه‌نده‌فه‌ر بەرەو ئەڵمانیا بڕوات، لەمەشدا دوو هەزار دۆلار لەهەر کەسێک وەردەگیرێ کە بەقسەی رزە کێوی بێ تەنها دوو سەد بۆ سێ سەد دۆلاری دەچێتە گیرفانی ئەوەوە، چونکە پارەکەی تری بۆ کرێی یەخت‌و سەیارەو هاتوچۆی تر دەڕوات ئەمە جگە لەوەی لەهەندێک لەوەجبەکاندا رێدەکەوێ چەند کەسێ بەبەلاش دەڕوا.

 

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ له‌ناوخۆی‌ كوردستان جه‌ماوه‌رێكی‌ زۆری‌ هه‌یه‌، به‌ڵام چیرۆكه‌كانی‌ ئه‌ودیو سنور شتێكی‌ تر له‌سه‌ر رزه‌ ده‌ڵێن، سەرگوزەشتەی گەشتەکانی ئەوان لەگەڵ رزە چیرۆکی رادەستکردنیان بەرێبەری جیاواز، چەقۆبەدەست‌و تلیاک کێشی تێدایە کە نزیکیان دەکاتەوە لەمه‌ترسی‌ مردن.

 

ئاریا عەلی هاوینی رابردوو وا بڕیار دەبێ کە بەیەکێک لەیەختەکانی رزە کێوی بگەیەنرێتە بولغاریا بەرامبەر بەهەشت هەزار دۆلار، بەڵام لەبەردەم یەختەکەدا هەموو پلانی گەشتەکەی ئاریا هەڵدەوەشێتەوە، کاتێ دەبینێ یەختێکی بچوک زیاتر لەحەفتا نەفەری هەڵگرتووە.

 

ئاریا دەڵێ "پێیوتبووم کەشتییەکە زۆر گەورەیەو تەنها ٤٠ نەفەریش هەڵدەگرین، بەڵام کەچووم وانەبوو، هەموو شت زۆر مەترسیدار بوو، ویستیان بەزۆر بمخەنە ناوی، بەڵام دەستم کرد بەگریان‌و رامکرد لەدەستیان."

 

ئەوەی لەگەڵ ئاریا رویداوە لەگەڵ کەیوان ئەنوەری بیست ساڵانیشدا رویداوە، کەچی ئەو گەشتەکەی خۆی تەواو دەکات، بەڵام بەرێگای وشکانیدا بەرەو بولغاریاو لەوێشەوە بەرەو ئەڵمانیا.

 

کەیوان دەڵێت "لەژوورەکەیا دانیشتبوین سوێن‌و تەڵاقی خوارد، ئەیوت بەشەرەفی خوشك‌و دایکم رێگەکە پێنچ سەعاتە، کەچی واش نەبوو، چل بۆ پەنجا سەعات بەپێ رۆشتین بەبێ نان‌و ئاو، نەک هەر هی رزە کێوی بگرە هی هەموو قاچاخچییەکان زەمانیان سەدا سفرە، قاچاخچییەکان تەنیا قسەن، ئەگینا هیچ ئەمانیان نییە."

 

لەکۆتایی مانگی تەمموزی رابردوو کەیوان کوردستانی بەجێهێشتووە دوای چوار رۆژ مانەوە لەتورکیاو پێنچ رۆژیش رۆشتن بەپێ‌و بەبێ وەستان‌و خەو دەگاتە ئەڵمانیا، بەڵام ئەو ماوەیە نەهامەتیەکەی هەروا بەئاسانی ناگێڕدرێتەوە.

 

کەیوان دەڵێ "لەرێگەکان دەستاو دەست دەکراین، ئیتر لەهەر شارەو دەدراینە دەست رێبەرێک، ئیتر رێبەری ئەفغانی‌و بولغاری‌‌و هەنگاری‌و نەمسایی‌و هەمووی باندی مافیا بوون، هەموو رێبەرەکان تلیاک خۆر بوون، هەموویان دەمانچەو چەقۆیان پێبوو، ئێمە ئەدراینە دەست ئەو رێبەرانە."

 

دەشڵێ " ئەوەی ئەوان دەیکەن بازرگانییە بەگیانی خەڵکەوە، نەک هەر قاچاخچین بەڵکو ئەوانە هەمووی گروپی مافیایین. لەژوورەوە دانیشتبوین وا باسی رێگەکەی ئەکرد هەر زۆر بەسیتی کردبوو، چەند رۆژ بە قسەی خۆش بەس درۆی بۆ ئەکردین، کە چوومە واقعەکەوە ئەو هەموو هەورازو نشێوی‌و هیلاکییەم بینی کەنزیک بووین لەمردن ئەو کاتە زانیم هەموو ئەو قسانەی کردی درۆ بوو."

 

بەڵام چیرۆکی ئەوان هەرچۆنێ بێ، زۆرێك له‌گه‌نجان تاكه‌ ئاواتیان بووه‌ته‌ ئه‌وه‌ی‌ بگه‌ن به"‌رزه‌ كێوی"‌‌و له‌وێوه‌ به‌ئه‌وروپا، تەنانەت‌ له‌ناو ئه‌م هه‌موو نه‌هامه‌تییه‌ی‌ كوردستاندا هێشتا رزه‌ بووه‌ته‌ كه‌ره‌سته‌یه‌كی‌ خۆ خاڵیكردنه‌وه‌و به‌ناوی‌ ئه‌وه‌وه‌ نوكته‌ ده‌كرێت.

 

"پەیامێک لە رزە کێوییەوە، هەر پەرلەمانتارێک دەیەوێت بڕواتەوە بۆ هەولێر بەگرەنتیەوە بەسێ هەزار دۆلار ئاودیوی دێگەڵەی دەکەم."  لەگەرمەی گرژییەکانی نێوانی هێزە سیاسییەکان‌و رێگە گرتن لەپەرلەمنتارانی بزوتنەوەی گۆڕان بۆ گەڕانەوە بۆ هەولێر هیچ نوکتەیەک بەقەدەر ئەوەیان کاریگەر نەبوو کە بەناوی رزە کێویەوە دروستکرا.

 

لەم دەمەشدا کە هێشتا هێزە سیاسییەکان بەدوای رێگایەکدا دەگەڕێن هەتا لێیەوە بگەنە سازان، زۆرینەی پۆستەکانی فەیسبووک هەر بەناوی رزە کێوییەوە رەخنە لەدەسەڵاتدارانی هەرێم دەگرن‌و دەڵێن "هەتا ئەمان دەگەنە سازان، رزە کێوی لایەکی تری کوردستان دەگەیەنێتە یۆنان."

 

رزە خۆشی بەو نوکتانە پێدەکەنێ، بەڵام لەتورکیای دراوسێوە پەیتا پەیتا هاوڵاتیانی هەرێمێک رەوانەی وڵاتانی ئەوروپا دەکات کە ئیتر بۆی نییە بۆی بگەڕێتەوە، دەڵێ "حکومەتەکەی جەنابت، حکومەتی هەرێم کە من بەحکومەتی خۆمی نازانم ناهێڵێ من بێمەوە بۆ کوردستان، گوایە من کەسانێکم رەوانە کردووە کە لەدەستی حکومەت قاچاخ بووە، گوایە خەڵک هەبووە موشکیلەی هەبووەو هاتۆتە ناو نەفەرەکانی منەوەو من رەوانەم کردووە."

 

رزە خۆی بەس ئیقامەی ساڵانەی تورکیای هەیە، بیریشی لەوە نەکردۆتەوە خۆشی کۆچ بکات بۆ یەکێک لەو وڵاتانەی خەڵکەکە رووی تێدەکەن، دەڵێ "تورکیام بەسە، پێویستیم بەرۆشتن بۆ هیچ وڵاتێک نییەو ناشڕۆم."

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌