راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

له‌سه‌ماو گۆرانییه‌وه‌ بۆ ده‌رۆزه‌كردن
قه‌ره‌جه‌كانی‌ دیوانییه‌ گیرۆده‌ی‌ ده‌ستی‌ كۆمه‌ڵگاو هێزه‌ ئه‌منییه‌كان بوون

مه‌نار ئه‌لزوبه‌یدی‌
قه‌ره‌جه‌كانی‌ دیوانییه‌ وه‌ك خۆیان ده‌ڵێن گیرۆده‌ی‌ جیاكاری‌‌و توندوتیژی‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان بوونه‌ته‌وه‌‌و نه‌ ده‌توانن كاره‌كه‌ی‌ خۆیان بكه‌ن‌و نه‌ كارێكی‌ تریان پێ‌ ده‌كرێ‌.
1.10.2015  |  دیوانیه
گوندی‌ زهور
گوندی‌ زهور

هه‌موو رۆژێك پۆلیس له‌گوندی‌ زه‌هرای‌ دیوانییه‌ رووبه‌رووی‌ ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌بێته‌وه‌ كه‌ ده‌چنه‌ گونده‌كه‌ یان لێوه‌ی‌ دێنه‌ ده‌ره‌وه‌، كێشه‌كه‌ش ئه‌وه‌یه‌ دانیشتوانی‌ ئه‌و گونده‌ له‌گه‌ڕیده‌كانن، یان ئه‌وانه‌ی‌ پێیان ده‌وترێ‌ قه‌ره‌ج.

 

له‌پاش ساڵی‌ 2003وه‌ كه‌ رێگای‌ گۆرانی‌‌و سه‌ماو كاركردن له‌قه‌ره‌جه‌كانی‌ خواروو ناوه‌ڕاستی‌ عێراق گیرا، ئیتر ناچاربوون په‌نا ببه‌نه‌ به‌ر سواڵكردن، ته‌نانه‌ت وه‌ك هێزه‌ ئه‌منییه‌كان ده‌ڵێن به‌شێك له‌ژنه‌كانیان كه‌وتوونه‌ته‌ داوی‌ تۆڕه‌كانی‌ له‌شفرۆشییه‌وه‌.

 

كه‌ریمه‌ موحسین كه‌ بێوه‌ژنێكی‌ قه‌ره‌جه‌ (40 ساڵ) ئێستاش خه‌فه‌ت بۆ ساڵانی‌ زێڕینی‌ خۆیان ده‌خوات له‌پێش ساڵی‌ 2003وه‌، چونكه‌ له‌و ده‌مه‌دا به‌دڵی‌ خۆی‌ سه‌مای‌ كردووه‌و گۆرانی‌ وتووه‌، ئه‌م كاره‌شی‌ له‌دایكیه‌وه‌ بۆ ماوه‌ته‌وه‌.

 

كه‌ریمه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "كاتێك سه‌مام ده‌كرد هه‌ستم به‌مرۆڤبوون‌و سه‌ربه‌ستی‌ خۆم ده‌كرد، كچه‌كانیشم فێری‌ گۆرانی‌‌و سه‌ما ده‌كرد، به‌ڵام ئێستا هه‌موو ئه‌وانه‌مان لێ‌ قه‌ده‌غه‌ كراوه‌، به‌هۆی‌ هه‌ڵكشانی‌ ته‌مه‌نه‌وه‌ له‌ماڵه‌وه‌ كه‌تووم‌و هیچ كارێكم له‌ده‌ست نایه‌ت".

 

ده‌شڵێت "له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانم له‌خراپترین گوزه‌راندا ده‌ژین، له‌هه‌موو مافێك بێبه‌شین، نه‌ له‌رووی‌ ته‌ندروستییه‌وه‌ گرنگیمان پێده‌درێت‌و نه‌ موچه‌یه‌كمان هه‌یه‌، به‌ته‌واوی‌ له‌م ژیانه‌ سه‌خته‌ بێزار بووین".

 

به‌ر له‌ساڵی‌ 2003 ژیانی‌ قه‌ره‌جه‌كان نموونه‌یی‌ نه‌بوو، به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ رێگه‌ی‌ دابوون سه‌ما بكه‌ن‌و گۆرانی‌ خۆیان بڵێن له‌ناوچه‌ دوور له‌شاره‌كان، هه‌ندێجاریش به‌شداری‌ ئاهه‌نگی‌ بووك‌و بۆنه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانیان ده‌كرد.

 

گوندی‌ زهور (20كم خۆرهه‌ڵاتی‌ باشووری‌ دیوانیه‌) نزیكه‌ی‌ سێسه‌د خانووی‌ تێدایه‌ كه‌ به‌شی‌ هه‌ره‌ زۆریان چۆڵن، هه‌رچی‌ شه‌قامه‌كانیشی‌ هه‌یه‌ خۆڵ‌و خاشاك دایپۆشیوه‌.

 

عه‌بدوڵا موعین یه‌كێكه‌ له‌قه‌ره‌جه‌كانی‌ نیشته‌جێی‌ زهور ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ بازنه‌یه‌كی‌ ئه‌منی‌ له‌ده‌وری‌ گونده‌كه‌یان دروستكراوه‌و ئه‌مه‌ش گوزه‌رانی‌ خراپكردوون، له‌مڕووه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "هه‌ندێ‌ له‌پۆلیسه‌كان به‌ئاره‌زووی‌ خۆیان مامه‌ڵه‌مان له‌گه‌ڵدا ده‌كه‌ن، جاری‌ وا هه‌یه‌ ناهێڵن بچینه‌وه‌ بۆ ناو ماڵ‌و حاڵی‌ خۆمان یان ناهێڵن ناسیاوو كه‌سوكاره‌كه‌مان سه‌ردانمان بكه‌ن".

 

سه‌ره‌ڕای‌ گه‌مارۆدانی‌ گونده‌كه‌، كه‌چی‌ لیوا عه‌بدولجه‌لیل ئه‌سه‌دی‌ فه‌رمانده‌ی‌ پۆلیسی‌ دیوانیه‌ جه‌خت له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ قه‌ره‌جه‌كان كه‌سانێكی‌ ئاشتی‌ خوازن‌و نه‌ تاوان ده‌كه‌ن‌و نه‌ له‌تیرۆره‌وه‌ گلاون‌و هیچ تاوانێكی‌ دزی‌‌و كوشتن له‌سه‌ریان تۆمار نه‌كراوه‌.

 

لیوا عه‌بدولجه‌لیل هۆكاری‌ ئه‌و گه‌مارۆیه‌ ده‌گێڕته‌وه‌ بۆ بڕیارێكی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ دیوانیه‌ كه‌ به‌بیانوی‌ ئه‌خلاقی‌ بڕیاری‌ گه‌مارۆدانی‌ گونده‌كه‌یان داوه‌و ده‌ڵێت "بابه‌ته‌كه‌ په‌یوه‌ندی‌ نییه‌ به‌تاوانه‌وه‌، چونكه‌ هه‌ندێ‌ ناوچه‌ی‌ تری‌ دیوانیه‌ تاوانیان زۆر زیاتر تیا ده‌كرێت وه‌ك له‌گوندی‌ زهور".

 

گوندی‌ زهور به‌ته‌واوی‌ بێبه‌شكراوه‌ له‌هه‌موو خزمه‌تگوزاییه‌ك، نه‌ ئاوی‌ تیایه‌ نه‌ نه‌خۆشخانه‌و نه‌ خوێندنگا، ته‌نها هه‌فته‌ی‌ یه‌ك جار ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ پارێزگاكه‌ ئاوی‌ خواردنه‌وه‌یان بۆ ده‌نێرن.

 

عه‌بدوڵا موعین هۆكاری‌ ئه‌وه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ بۆ كه‌مته‌رخه‌می‌ شاره‌وانی‌‌و ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ خۆڵ‌و خاشاك له‌سه‌قفی‌ ماڵه‌كانیان به‌رزتر بووه‌ته‌وه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ له‌بێكارییه‌كی‌ كوشنده‌دا ده‌ژین.

 

له‌مڕووه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "به‌پێی‌ به‌ڵگه‌نامه‌و پێناسه‌كانمان بێت ئێمه‌ عێراقین‌و به‌شداری‌ له‌هه‌ڵبژاردندا ده‌كه‌ین، به‌ڵام بۆمان نییه‌ هیچ كارێك له‌حكومه‌ت وه‌ربگرین ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر كارمه‌ندی‌ پاككردنه‌وه‌ یان پاسه‌وانیش بێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ له‌ره‌گه‌زنامه‌كانمان نوسراوه‌ تایبه‌تمه‌ند كه‌ به‌مانای‌ قه‌ره‌ج دێت".

 

پاش ساڵی‌ 2003 له‌سه‌ر ره‌گه‌زنامه‌ی‌ عێراقی‌ وشه‌ی‌ (قه‌ره‌ج) گۆڕدرا بۆ (تایبه‌تمه‌ند) به‌ڵام ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ له‌هه‌موو شوێنێك قه‌ره‌جه‌كانی‌ پێ ده‌ناسرێنه‌وه‌.

 

له‌وه‌ته‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ عێراقی‌ دامه‌زراوه‌ له‌ساڵانی‌ بیسته‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردووه‌وه‌، قه‌ره‌جه‌كان بۆیان نه‌بووه‌ بچنه‌ سوپا یان پۆلیسه‌وه‌، تا ئه‌و كاته‌ی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ سه‌دام حسێن فه‌رمانیدا په‌یوه‌ندی‌ بكه‌ن به‌سوپاوه‌ له‌شه‌ڕی‌ ئێراندا.

 

له‌مباره‌یه‌وه‌ عه‌بدوڵا ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ به‌شێك له‌گه‌نجه‌كانیان له‌سێداره‌ دراون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و ده‌مه‌ ئاماده‌ نه‌بوون بچنه‌ سوپاوه‌، كه‌چی‌ له‌دوای‌ ساڵی‌ 2003وه‌ هیچ قه‌ره‌بوویه‌كی‌ ئه‌وانه‌ نه‌كراوه‌ته‌وه‌و دانیان پیا نه‌نراوه‌.

 

به‌شێك له‌توێژه‌ران پێیان وایه‌ ره‌چه‌ڵه‌كی‌ قه‌ره‌جه‌كان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ نیمچه‌ دورگه‌ی‌ هیندی‌‌و ئێستا له‌عێراقدا كه‌مایه‌تییه‌ك پێكده‌هێنن كه‌ ژماره‌یان له‌سه‌رو په‌نجا هه‌زار كه‌سه‌وه‌یه‌.

 

غالب كه‌عبی‌ توێژه‌ری‌ مێژوویی‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ له‌مڕووه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "مێژووی‌ نیشته‌جێبوونی‌ یه‌كه‌مین خێزانی‌ قه‌ره‌ج له‌دیوانیه‌ بۆ سه‌ره‌تای‌ سه‌ده‌ی‌ بیسته‌م ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، دوای‌ ئه‌وه‌ به‌ناوچه‌كانی‌ كه‌مالیه‌و ئیسحاقی‌‌و به‌سره‌دا بڵابوونه‌ته‌وه‌".

 

ساڵانی‌ په‌نجاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو هه‌وڵێك هه‌بوو له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ عێراقییه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ قه‌ره‌جه‌كان تێكه‌ڵی‌ كۆمه‌ڵگای‌ عێراقی‌ بكرێن‌و له‌ساڵی‌ 1964 له‌گوندی‌ زهور یه‌كه‌م خوێندنگای‌ سه‌ره‌تاییان بۆ كراوه‌ته‌وه‌ كه‌ ئه‌وكات ناوی‌ گوندی‌ (فه‌وار) بووه‌، به‌هۆی‌ هه‌ژارییه‌وه‌ زیاتر له‌رێی‌ سه‌ماو گۆرانییه‌وه‌ بژێوی‌ ژیانیان دابین كردووه‌.

 

كه‌عبی‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ به‌شێك له‌پیاوماقوڵانی‌ ناوچه‌كه‌ چه‌ند ژنێكی‌ قه‌ره‌جیان هێناوه‌‌و دواتر به‌شێك له‌منداڵی‌ ئه‌وانه‌ بوونه‌ته‌ به‌رپرسی‌ ده‌وڵه‌ت، به‌ڵام دان به‌رابردووی‌ خۆیاندا نانێن.

 

له‌دوای‌ ساڵی‌ 2004 به‌شێك له‌گوندو ماڵ‌و حاڵی‌ قه‌ره‌جه‌كان له‌به‌غداو دیوانییه‌و چه‌ند ناوچه‌یه‌كی‌ تر رووبه‌رووی‌ خاپوركردن بوونه‌وه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی‌ گروپه‌ ئاینییه‌ توندڕه‌وه‌كان.

 

ئه‌بو نه‌شوان به‌غه‌مبارییه‌وه‌ ته‌ماشای‌ خانووه‌ رووخاوه‌كانی‌ گونده‌كه‌یان ده‌كات‌و به‌"نیقاش"ی‌ وت "ئێمه‌ قوربانی‌ ده‌ستی‌ میلیشیاكانین كه‌ به‌موشه‌ك‌و هاوه‌ن ماڵه‌كانیان وێران كردین، كاتێكیش چووین بۆ ده‌نگدان له‌گوندی‌ ئال محه‌مه‌د له‌لایه‌ن لایه‌نگرانی‌ حیزبه‌كانه‌وه‌ له‌ژنه‌كانمان درا، جارێكیش رێگه‌ گیرا له‌وه‌ی‌ گه‌نجه‌كانمان به‌شداری‌ كێبڕكێیه‌كی‌ تۆپی‌ پێ بكه‌ن".

 

ئه‌بو نه‌شوان پێی‌ وایه‌ ره‌تكردنه‌وه‌یان له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگاوه‌ زۆر سه‌ختتره‌ له‌و گه‌مارۆ ئه‌منییه‌ی‌ له‌سه‌ریانه‌‌و ده‌ڵێت "ته‌نانه‌ت ناوی‌ قه‌ره‌ج بووه‌ته‌ مایه‌ی‌ شه‌رم، هه‌مووانیش ده‌زانن توانایه‌كی‌ بێسنورمان هه‌یه‌ له‌هونه‌ری‌ سه‌ماو گۆرانی‌، به‌ڵام رێمان پێ نادرێت".

 

هه‌موو تكاو هاواری‌ قه‌ره‌جه‌كان له‌لایه‌ن لیژنه‌ی‌ مافی‌ مرۆڤی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ دیوانییه‌وه‌ گوێی‌ پێنادرێت‌و ره‌ت ده‌كرێته‌وه‌، له‌م رووه‌وه‌ حه‌سه‌ن جبوری‌ سه‌رۆكی‌ لیژنه‌كه‌ ده‌ڵێت "گه‌مارۆ ئه‌منییه‌كه‌ پێویسته‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵگا تووشی‌ كردای‌ به‌دره‌وشتی‌ نه‌بێت له‌گه‌ڵ قه‌ره‌جه‌كان".

 

حه‌سه‌ن به‌"نیقاش"ی‌ وت "ئێمه‌ رێزیان ده‌گرین‌و مافی‌ خۆیانه‌ وه‌ك هه‌موو مرۆڤێك مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا بكرێت، به‌ڵام دژی‌ ئه‌وه‌ین كۆت‌و به‌ندی‌ ئه‌منییان له‌سه‌ر هه‌ڵبگیرێت‌و تێكه‌ڵی‌ كۆمه‌ڵگای‌ دیوانییه‌ ببن، له‌به‌ر ئه‌و ناوو ناوبانگه‌ خراپه‌ی‌ هه‌یانه‌".

 

بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌و گۆشه‌گیری‌‌و په‌راوێزخستنه‌ بێنه‌ ده‌ره‌وه‌، زۆرێك له‌گه‌نجانی‌ قه‌ره‌جه‌كان چوونه‌ته‌ ناو فه‌وجه‌كانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبییه‌وه‌‌و تیایاندایه‌ گیانی‌ له‌ده‌ستداوه‌، كه‌چی‌ ئه‌وه‌ش هیچی‌ له‌ژیانی‌ ئه‌وان‌و تێڕوانینی‌ كۆمه‌ڵگا نه‌گۆڕیوه‌.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌