راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

زمان‌و جیاوازی‌ پرۆگرام ئاسته‌نگی‌ سه‌ره‌كین
پەنابەرە سوریەکان تێكه‌ڵ به‌خوێندنگا كوردییه‌كان ده‌كرێن

ئاڵا لەتیف
له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی‌ وه‌رزی‌ نوێی‌ خوێندن، خوێندنگا كوردییه‌كان ده‌رفه‌ت به‌منداڵه‌ په‌نابه‌ره‌كانی‌ سوریا ده‌ده‌ن، له‌گه‌ڵ خوێندندا تێ‌ هه‌ڵبچنه‌وه‌و وه‌ك ساڵانی‌ رابردوو بێبه‌ش نه‌بن.
17.09.2015  |  سلێمانی
چه‌ند منداڵێك له‌خوێندنگا ( :وێنه Bnar Sardar / Metrography)
چه‌ند منداڵێك له‌خوێندنگا ( :وێنه Bnar Sardar / Metrography)

سێشه‌ممه‌ی‌ رابردوو (15ی‌ ئه‌یلول) وه‌رزی‌ نوێی‌ خوێندن له‌سه‌رجه‌م خوێندنگاكانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ده‌ستی‌ پێكرد، به‌ڵام جیاوازی‌ خوێننی‌ ئه‌مساڵ بۆ خوێندكاره‌ كورده‌كان ئه‌وه‌یه‌ بۆ یه‌كه‌مجار له‌گه‌ڵ منداڵێكدا هاوپۆل ده‌بن، كه‌ ئه‌گه‌ر شه‌ڕو نه‌هامه‌تی‌ نه‌بوایه‌ زه‌حمه‌ت بوو كورسییه‌ك له‌گه‌ڵ منداڵێكی‌ سورییدا كۆیان بكاته‌وه‌.

 

به‌پێی‌ بڕیارێكی‌ نوێ‌، له‌رۆژی‌ 1ی‌ تشرینی‌ یه‌كه‌می‌ داهاتووه‌وه‌، سه‌رجه‌م منداڵانی‌ په‌نابه‌ره‌ سورییه‌كان كه‌ ته‌مه‌نیان له‌نێوان شه‌ش بۆ 10 ساڵدایه‌، ده‌توانن له‌خوێندنگا كوردییه‌كان ده‌ست به‌خوێندن بكه‌ن‌و هه‌مان مافی‌ خوێندكاره‌ كورده‌كانیان پێده‌بڕێت.

 

هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م پرۆسه‌یه‌ بێ‌ گرفت نییه‌ به‌هۆی‌ جیاوازی‌ زمان‌و پرۆگرامه‌كانی‌ خوێندنه‌وه‌، به‌ڵام ده‌رفه‌تێكی‌ گرنگ ده‌بێت بۆ ئه‌و خوێندكارانه‌ی‌ چه‌ند ساڵێكه‌ له‌خوێندن دابڕاون.

 

دەستەبەرکردنی هەلی خوێندن بۆ پەنابەرە سوریەکان پڕۆژەیەکی نوێی UNHCRە کە بەهاوکاری پێنچ رێکخراوی دیکەی جیهانی‌و ناوخۆیی بەڕێوە دەبرێت لەژێر ناوی "گەڕانەوە بۆ خوێندنگە".

 

بەپێی پڕۆژەکە هەموو ئەو پەنابەرە سوریانەی له‌و ته‌مه‌نه‌ دیاریكراوه‌دان، دەتوانن ناوی خۆیان لەنزیکترین خوێندنگەی گەڕەکەکەیان تۆمار بکەن، ئەمەش لەکاتێکدایە کە ساڵانی رابردوو ئەم هەلە بەردەست نەبوو، ئەوان تەنها دەیانتوانی لەخوێندنگەکانی ناو کەمپەکاندا یان لەو خوێندنگە تایبەتیانە بخوێنن کە لەسنوری پارێزگاکاندا بۆیان کراوەتەوە.

 

لەگەڵ گەیشتنی سوریەکان بۆ ناو هەرێم، خوێندنگەی تایبەت لەناو کەمپەکان کرایەوە، بۆ ئەوانەش کە لەدەرەوەی کەمپەکان دەژین وەک چارەسەرێکی کاتی چەند خوێندنگەیەکی تایبەت بەخوێندنی ئەوان لەپارێزگاکانی هەرێمدا کرانەوە.

 

بەڵام بەشی زۆری مناڵان لەدوو ساڵی رابردودا هەلی خوێندنیان لەدەستدا بەو هۆیەی کە ئێستا لە ٩٣%ی ئاوارەکان لەدەرەوەی کەمپەکان دەژین‌و خوێندنگا تایبه‌ته‌كانیش ناتوانن کورسی پێویست بۆ خوێندنی ئەو ژمارە زۆرە دابین بکەن کە لەبەر خوێندندان.

 

بەپێی گرافیکێکی ئاژانسی پەنابەرانی UN هەتا مانگی ئایاری ئەمساڵ ٢٤٨ هەزارو ٢٠٣ پەنابەری سوری رویانکردۆتە عێراق، لەو رێژەیەش ٢٤٠ هەزارو ٢٧٤ کەسیان لەپارێزگاکانی هەولێرو سلێمانی‌و دهۆکدا نیشتەجێن.

 

لەهەموو سنوری شاری سلێمانی تەنها چوار خوێندنگەی تایبەت بەخوێندنی ئاوارە سوریەکان هەیە له‌كاتێكدا ٢٩ هەزارو ٨٥٩ پەنابەری سوری لەو پارێزگایەدا دەژین.

 

عەبدۆ ئیسماعیل (٣١ ساڵ) دوو ساڵ‌و نیوە شاری‌ حەسەکەی سوریای‌ بەجێهێشتوە، ئەو تەنها ماوەیەکی کەم لەکەمپدا ماوەتەوەو دواتر لەیەکێک لەگەڕەکەکانی شاری سلێمانی خانوی به‌كرێ‌ گرتوە.

 

سێ مناڵەکەی عەبدۆ بەهۆی ئەم بڕیارەوە ئەمساڵ دەتوانن بخوێنن، لەکاتێکدا ساڵی رابردوو بەهۆی دووری ماڵەکەیان لەخوێندنگە تایبەتیەکەوە نەیتوانیوە بەمناڵەکانی بخوێنێ.

 

عەبدۆ بۆ "نیقاش" وتی‌ "بە کرێکاری مانگانە ٥٠٠ هەزار دینارم دەست دەکەوێت، ٢٧٥ هەزاری بۆ کرێی خانوو دەڕوات، ئەوەی دەمێنێتەوە هەر بەشی خواردنەکەمان دەکات، بۆیە نەمدەتوانی مانگانە ٥٠ هەزار بۆ هاتوچۆی مناڵەکانم بدەم بۆئەوەی لەو خوێندنگە تایبەتیە بخوێنن کە لەوسەری شارە."

 

ئێستا عەبدۆ ناوی هەرسێ مناڵەکەی لەقوتابخانەیەکی کوردی گەڕەکەکەی خۆیان تۆمار کردوە، دەشڵێت "با بخوێنن، نازانم ئەم ئاوارەییە هەتا چەند ساڵی دیکە بەردەوام دەبێت، ناکرێت مناڵەکانم نەخوێندەوار دەرچن."

 

بەپێچەوانەی عەبدۆوە هەندێک لەپەنابەرە سوریەکان بەگەڕانەوە بۆ لایەنە نەتەوایەتیەکە، بڕیاردان لەو بارەیەوە بەقورس دەزانن کە مناڵەکانیان بنێرنە قوتابخانەیەکی کوردی.

 

 لۆئەی حاتەم (٣٨ ساڵ) کە هاوڵاتییه‌كی‌ عه‌ره‌بی‌ خەڵکی شاری‌ دەیرزورە ئێستا لە ناوچەی بازیانی (40كم خۆرئاوای‌ سلێمانی) نیشتەجێیە کە زۆرێک لەپەنابەرە سوریەکانی ئەم پارێزگایەی لێ کۆبۆتەوە، دوو مناڵەکەی لۆئەی بەهۆی ئەم بڕیارەوە دەتوانن بخوێنن، بەڵام ئەو ئامادە نییە مناڵەکانی بنێرێتە خوێندنگایه‌كی‌ کوردی.

 

لوئەی بۆ "نیقاش" وتی‌ " خوێندن بەزمانی کوردی بەسڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەیم دەزانم، دەشزانم کە ناکرێت مناڵەکانم هەروا بەنەخوێندەواری بمێننەوە، بەڵام دەبوو لەجیاتی ئەو بڕیارە بیر لەزۆرکردنی خوێندنگە تایبەتیە سوریەکان بکرایەتەوە یان گرفتەکانی هاتوچۆ بۆ ئەو خوێندنگە تایبەتیە چارەسەر بکرایە کە زۆر دوورە لەشوێنی نیشتەجێبونمانەوە."

 

بەڕێوەبەرانی پڕۆژەکە ئەم جۆرە بیرکردنەوانە بەیەکێک لەئاستەنگەکانی بەردەم پڕۆژەکە دەبینن، ئەوان کە لەسەرەتای ئابەوە دەستیانداوەتە ئاگادارکردنەوەی خێزانە سوریەکان بۆئەوەی ناوی مناڵەکانیان بۆ خوێندن تۆمار بکەن، پێیانوایە ژمارەی ئەو خێزانانە کەم نین کە وەک لوئەی بیر دەکەنەوە.

 

مەسعود حسێن لەسەنتەری تۆمارکردنی زانیاری دەربارەی ئاوارەکان -سەر بەرێکخراوی پاڵپشتی نێودەوڵەتی میدیایە- کە ئەوانیش بەشدارن لەبەڕێوەبردنی پڕۆژەکە، بۆ "نیقاش" باسی لەوە دەکرد کە لەماوەی رابردودا روبەڕوی زۆر خێزان بونەتەوە لەوانەی کە بەهۆی بیری نەتەوایەتیەوە ئامادەنین مناڵەکانیان بنێرنە خوێندنگەیەکی کوردی.

 

دەیوت "هەندێکیان دوای گفتوگۆیەکی دورودرێژ قەناعەتیان کردوە، بەڵام هێشتا هەندێک ماون کە یان هەر رازی نەبوون یان لەوانەیە پەشیمان ببنەوە لەناردنی مناڵەکانیان بۆ خوێندنگەیەکی کوردی."

 

مەسعود باس لەوەش دەکات کە سەنتەرەکەی ئەوان لەو ماوەیەدا راپرسییەکی لەناوچەکانی پێنجوێن‌و بازیان‌و سەیدسادق‌و زەڕایەندا کردوە، بەمەبەستی ئاشنابون بە رای پەنابەرە سوریەکان دەربارەی ئەو بڕیارە، دەرئەنجام بۆیان دەرکەوتوە کە ٧٥%ی ئەو پەنابەرانە رازین بەوەی مناڵەکانیان لەخوێندنگەیەکی کوردی بخوێنێت.

 

ئەوانەش کە رازی نین جگە لەهۆکارە نەتەوەییەکە پێیانوایە لەکاتی گەڕانەوەیان بۆ سوریا ئەم خوێندنە هیچ سودێکی نابێت بۆ مناڵەکانیان، جگەلەوەی ترسیان هەیە لەحەساسیەتی مناڵە کوردەکان بەرامبەر بەمناڵەکانیان.

 

وتی "بەشێک لەو خێزانانەی کە ساڵی رابردوو توانیویانە مناڵەکانیان لەخوێندنگە کوردیەکان تۆمار بکەن راشکاوانە دەڵێن مناڵەکانمان دوای دوو مانگ خوێندن وازیان هێناوە، چونکە بەعەرەب‌و ئاوارە بانگکراون لەلایەن هاوتەمەنەکانیان لەناو خوێندنگەکاندا." وتیشی "خێزانیش هەیە کە باسی خوێندنی لەگەڵ ئەکەیت ئەڵێ من نان نیە بیخۆم، خوێندنی چی؟"

 

بەشێک لەئامانجەکانی پڕۆژەکە تێکەڵکردنی پەنابەرەکانە بەکۆمەڵگەی کوردی‌و دابڕاندنیانە لەهەستکردن بەئاوارەیی، هەروەک بۆ سڕینەوەی ئەو حەساسیەتە نەتەوەییەشە کە لەنێوان کوردو عەرەبدا هەیە، بەتایبەتی کە نازانرێت بارودۆخی شەڕو ئاوارەیی ئەوان چەندی تر درێژە دەکێشێ.

 

خۆگر خالید، بەڕێوەبەری پلاندانان لەبەڕێوەبەرایەتی گشتی پەروەردەی پارێزگای سلێمانی، بۆ "نیقاش" باس لەوە دەکات کە ئەم بڕیارە سودی دەبێت بۆ کەمکردنەوەی ئەو پاڵەپەستۆیەی لەسەر خوێندنگە عەرەبیەکان هەیە، چونکە جگە لەپەنابەرە سوریەکان، ٦١ هەزار خوێندکاری ئاوارەی ناوخۆ لەسلێمانی هەن کە ئەوان ٦٠ خوێندنگەیان بۆ کراوەتەوەو راستەوخۆ لەلایەن حکومەتی عێراقیەوە خەرجیان بۆ دابین دەکرێت.

 

وتی "نوسراومان بۆ هەموو خوێندنگەکان کردوە هەموو ئەو مناڵانە وەربگرن کە پەنابەری سورین، پار ساڵیش تەنانەت بەبێ بونی ئەم بڕیارەش ٤٠٠ مناڵمان لەمەکتەبەکانی خۆمان وەرگرتووە."

 

هەرچەندە پڕۆژەکەی UNHCR بەدیاریکراوی بۆئەوانەیە کە تەمەنیان لەنێوان ٦-١٠ ساڵاندایە، بەڵام وەک خۆگر دەڵێت ئەوانەش کە لەسەرو ئەو تەمەنەوەن وەریاندەگرین، بەڵام دوای ئەوەی لیژنەیەک هەڵسەنگاندن بۆ دیاریکردنی ئاستی خوێندنیان دەکات، چونکە ئەوان هیچ بڕوانامەیەکیان پێ نیە کە بیسەلمێنێت لە چ قۆناغێکی خوێندن بون کاتێک ئاوارە بوون.

 

ئەو بەڕێوەبەرە باس لەوەش دەکات کە گرفتە سەرەکیەکەیان جیاوازی زمانەو دەڵێت "لەمڕوە نەتەوەییەوە ناتوانین زمان بەکەس بگۆڕین، هەربۆیە دەبێت دایک‌و باوکەکان لەرێگەی پڕکردنەوەی پەیماننامەیەکەوە رەزامەندی پیشان بدەن لەسەر ئەوەی کێشەیان نیە مناڵەکەیان بەکوردی بخوێنێت."

 

هەتا ئێستا دیار نیە کە بەهۆی ئەم بڕیارەوە چەند مناڵی سوری ناویان بۆ خوێندن لە خوێندنگە کوردیەکان تۆمارکراوە، خۆگر وتی "هێشتا پڕۆسەکە بەردەوامە، بەڵام ئاگادارین لەوەی رۆژانە پەیوەندی بەخوێندنگەکانەوە دەکەن."

 

بەپێی ئەو زانیاریانەی کە لەبەردەستی خۆگردایە ئێستا ٢٥٠٠ پەنابەری سوری لەکوردستاندا دەخوێنن، ئەو دڵنیایە ئەگەر هەلی زیاتری خوێندن بخرێتە بەردەم ئەو پەنابەرانە ئەوا رێژەکە بەرز دەبێتەوە بۆ زیاتر لە ٤٠٠٠ بەوپێیەی کە بەپێی روپێویەکان ٧%ی ئاوارەکان مناڵن‌و لەتەمەنی خوێندندان.

 

بۆ ئەمساڵ حکومەتی هەرێم بەهاوکاری رێکخراوە نێودەوڵەتیەکان تارادەیه‌ک ئاستەنگیەکانی وەک دابینکردنی خوێندنگەو مامۆستاو خەرجی خوێندن کەمکراوەتەوە، ئەوەی ماوەتەوە بکرێت کاڵکردنەوەی حەساسیەتە نەتەوایەتیەکە کە وەک خۆگر دەڵێت "یەکەم شت کە دەبێت بکرێت ئەوەیە کە دەبێت خوێندکارە کوردەکان رابهێنرێن ئەوان وەک پەنابەر سەیر نەکەن، بۆئەمەش هەڵمەتێک هەیە بۆ بڵاوکردنەوەی وشیاری لەناو خوێندنگەکاندا."

 

ئه‌زموونی‌ تێكه‌ڵكردنی‌ په‌نابه‌ره‌ سورییه‌كان به‌خوێندنگا كوردییه‌كان له‌به‌رده‌م تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی‌ قورسدایه‌، چونكه‌ سه‌ره‌ڕای‌ كێشه‌ی‌ زمان‌و پرۆگرام، خوێندنگا كوردییه‌كان پێش ئه‌م پرۆسه‌یه‌ بۆ خۆشیان شوێنیان كه‌مه‌و به‌باشی‌ شوێنی‌ خوێندكارانیان تیا نابێته‌وه‌، چ جای‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌سه‌دان خوێندكاری‌ تریش له‌خۆ بگرن.

 

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌