راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ئه‌مجاره‌ش قاوه‌خانه‌كانی‌ به‌غدا سه‌لامه‌ت ده‌رنه‌چوون

حه‌یده‌ر نه‌جم
بڕیار داخستنی‌ هه‌ندێ‌ له‌قاوه‌خانه‌كانی‌ به‌غدا توڕه‌یی‌ زۆری‌ رۆشبیرانی‌ عێراقی‌ به‌دوای‌ خۆیدا هێناو ئه‌وان پێیان وایه‌…
25.07.2013  |  به‌غدا
One of the signs posted by cafes in Karada, Baghdad.
One of the signs posted by cafes in Karada, Baghdad.

كاتێك دوو هه‌فته‌ له‌مه‌وبه‌ر ژماره‌یه‌ك كه‌س هه‌ڵیانكوتایه‌ سه‌ر چه‌ند قاوه‌خانه‌یه‌كی‌ مۆدێرنی‌ ناوچه‌ی‌ كه‌راده‌ له‌به‌غدا، حكومه‌تیش یه‌كسه‌ر پاش ئه‌وان هه‌ندێكی‌ تریانی‌ داخست به‌و بیانووه‌ی‌ كچانی‌ خوار ته‌مه‌نی‌ یاساییان بۆ كاركردن به‌كارهێناوه‌.

ئه‌و هه‌ڵمه‌ته‌ی‌ حكومه‌ت له‌لای‌ هه‌ندێ‌ كه‌سه‌وه‌ به‌هێرشی‌ بێ بیانوو ناوهێنراو ئاماژه‌یان به‌وه‌ كرد له‌بری‌ ئه‌وه‌ی‌ حكومه‌ت ئازادی‌ خه‌ڵكی‌ بپارێزێت، كه‌چی‌ به‌شدار ده‌بێت له‌پێشێلكردنیدا.

یه‌كێك له‌و رۆشنبیره‌ توڕانه‌ مشرق عه‌باسی‌ نوسه‌ر كه‌ پێی‌ وایه‌ ئه‌م رووداوه‌ خاڵی‌ وه‌رچه‌رخانه‌ له‌وه‌ی‌ "ئاخۆ عێراق ده‌بێته‌ كۆپیه‌كی‌ ئێران‌و ئه‌فگانستان، یان ده‌وڵه‌تێكی‌ هاوچه‌رخی‌ لێ‌ ده‌رده‌چێت".

له‌وتارێكدا كه‌ به‌مدواییه‌ بڵاوی‌ كردووه‌ته‌وه‌ عه‌باس ره‌خنه‌ی‌ له‌"هێرشی‌ ئاینی‌ بۆ سه‌ر ئازادی‌ تاكه‌ كه‌س" گرتووه‌و سه‌رسوڕمانی‌ خۆی‌ ده‌ربڕیوه‌ له‌وه‌ی‌ چۆن "لایه‌نی‌ به‌رپرس له‌جێبه‌جێكردنی‌ ده‌ستور، وه‌ك هێزه‌ ئه‌منییه‌كان‌و حكومه‌ت به‌شدار بوون له‌م پێشێلكارییه‌".

رووداوی‌ داخستنی‌ قاوه‌خانه‌كان یان ئه‌وه‌ی‌ هه‌ندێ‌ كه‌س به‌"ده‌ستدرێژی‌" ناوده‌به‌ن هۆكاری‌ تری‌ له‌پشته‌وه‌یه‌.

چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ جیاواز ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ داخستنیان په‌یوه‌ندی‌ نییه‌ به‌پێشێلكردنی‌ رێنماییه‌كانی‌ مانگی‌ ره‌مه‌زان به‌وه‌ی‌ ده‌بێت له‌پاش به‌ربانگه‌وه‌ كار بكه‌ن، به‌ڵكو هۆكاره‌كه‌ی‌ به‌هۆی‌ سكاڵای‌ چه‌ند كه‌سایه‌تییه‌كی‌ ناوچه‌ی‌ كه‌راده‌ بووه‌ له‌دژی‌ ئه‌و قاوه‌خانانه‌ی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌ربڵاو له‌و ناوچه‌یه‌ بڵاوبوونه‌ته‌وه‌و پێیان وابووه‌ "بازرگانی‌ ماده‌ی‌ هۆشبه‌ریان تیا ده‌كرێت‌و تێكه‌ڵبوونی‌ ناشه‌رعی‌ نێوان ژن‌و پیاوان رووده‌دات".

هه‌ڵمه‌تی‌ حكومه‌ت‌و عه‌شیره‌ته‌كان پاش ئه‌وه‌ هات كه‌ هه‌ندێ‌ له‌دانیشتوانی‌ ناوچه‌كه‌ لافیته‌یان هه‌ڵواسی‌‌و له‌سه‌ریان نوسیبوو "كاركردنی‌ كچان له‌قاوه‌خانه‌ی‌ كوڕان دژی‌ ئادابی‌ گشتی‌‌و ئاینه‌".

سه‌رچاوه‌یه‌ك له‌بنكه‌ی‌ پۆلیسی‌ "مه‌سبه‌ح" ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ كرد كه‌ خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ پێیان وابوو هه‌ندێ‌ له‌و كۆفی‌ شۆپانه‌ی‌ داخراون "كاری‌ نا ئه‌خلاقیان تیا كراوه‌".

مه‌به‌ستی‌ له‌وه‌ بوو هه‌ندێ‌ له‌و كچانه‌ی‌ وه‌ك خزمه‌تكار له‌وێ‌ كارده‌كه‌ن "كڕیار راده‌كێشن‌و به‌شوێن سێكسدا ده‌گه‌ڕێن‌و به‌و هۆیه‌وه‌ تۆڕێكی‌ له‌شفرۆشیان دروست كردووه‌".

سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ ئه‌منی‌ كه‌ پێی‌ باش نه‌بوو ناوی‌ بهێنرێت به‌"نیقاش"ی‌ وت "ته‌نانه‌ت پێش ئه‌م رووداوه‌ هه‌ندێ‌ له‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ گومانی‌ كاری‌ له‌شفرۆشیان له‌سه‌ر بووه‌و له‌قاوه‌خانه‌و چێشتخانه‌كان كاریان كردووه‌ كوژراون". باسی‌ له‌وه‌ش كرد كه‌ هه‌ندێ‌ له‌و كچانه‌ی‌ له‌لێكۆڵینه‌وه‌كاندا ناویان هێنراوه‌ ئێستا شوێنی‌ نیشته‌جێبونیان دیار نییه‌.

به‌پێی‌ ئه‌و راپۆرتانه‌ی‌ به‌م دواییه‌ هه‌ندێ‌ له‌میدیا عێراقییه‌كان بڵاویان كرده‌وه‌، هه‌ندێ‌ له‌و كچانه‌ی‌ به‌ته‌نیا له‌ناوچه‌كانی‌ خۆرهه‌ڵات‌و ناوه‌ندی‌ به‌غدا ده‌ژین له‌لایه‌ن چه‌ند كه‌سانێكی‌ نه‌ناسراوه‌وه‌ چوونه‌ته‌ سه‌ر ماڵه‌كانیان‌و كوژراون‌و هه‌ندێك پێیان وابوو ئه‌و ماڵانه‌ كاری‌ له‌شفرۆشیان تیاكراوه‌.

هه‌ر پاش ئه‌وه‌ هه‌ندێ‌ له‌خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ ئه‌وانه‌ی‌ خۆیان ناوناوه‌ "ده‌سته‌ی‌ پاڵپشتی‌ زه‌هرا"‌و پێكهاتوون له‌سه‌رۆك عه‌شیره‌ت‌و گه‌نجانی‌ ناوچه‌ی‌ كه‌راده‌، به‌پاڵپشتی‌ پۆلیس‌و هه‌ندێ‌ كه‌سایه‌تی‌ سیاسی‌ هه‌ڵیانكوتایه‌ سه‌ر چوار كۆفی شۆپ‌و به‌بیانووی‌ رێزگرتنی‌ مانگی‌ ره‌مه‌زان خاوه‌نه‌كانیان ناچار كردن كه‌ دایبخه‌ن.

ئه‌و داخستنانه‌ به‌بێ‌ هیچ ئاگاداركردنه‌وه‌یه‌كی‌ پێشوه‌خت بووه‌و هه‌ندێ‌ له‌شایه‌تحاڵه‌كانیش ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ گه‌نجێك كوژراوه‌و چه‌ند یه‌كێكی‌ تریش بریندار بوون، ئه‌مه‌ش ئه‌و زانیارییه‌یه‌ كه‌ وه‌زاره‌تی‌ مافی‌ مرۆڤ پشتڕاستی‌ كرده‌وه‌و پێی‌ وابوو "ئه‌و رێوشوێنه‌ پێشێلكاری‌ ده‌ستورو مافی‌ مرۆڤه‌و ئاشته‌وایی‌ ناوخۆ ده‌خاته‌ به‌رده‌م مه‌ترسی‌".

هه‌ندێك پێیان وایه‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ "هه‌ڕه‌مه‌كییه‌" كه‌ به‌ر له‌دووساڵ‌ هاوشێوه‌كه‌ی‌ رویدا هه‌وڵێكی‌ حكومه‌ته‌ بۆ به‌رته‌سككردنه‌وه‌ی‌ ئازادی‌ له‌پایته‌ختێك كه‌ هه‌ر خۆی‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا به‌هۆی‌ باڵاده‌ستی‌ حیزبه‌ ئاینییه‌كانه‌وه‌ كۆت‌و به‌ندی‌ له‌سه‌ره‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ روویداوه‌ ئه‌مجاره‌ لایه‌نه‌ عه‌شایه‌رییه‌كانیش به‌شداربوون.

ئه‌وانه‌ی‌ ره‌خنه‌ له‌و هێرشه‌ ده‌گرن ئۆباڵه‌كه‌ی‌ ده‌خه‌نه‌ ئه‌ستۆی‌ عه‌لی‌ ته‌میمی‌ پارێزگاری‌ نوێی‌ به‌غدا كه‌ سه‌ر به‌ره‌وتی‌ سه‌دره‌و داوای‌ لێده‌كه‌ن له‌و رووه‌وه‌ رونكردنه‌وه‌ی‌ هه‌بێت، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ كوتله‌كه‌ی‌ وه‌ها خۆی‌ ده‌رده‌خات پارێزه‌ری‌ "ده‌وڵه‌تی‌ مه‌ده‌نییه‌".

ته‌میمی‌‌و كه‌سه‌ نزیكه‌كانی‌ ئه‌وه‌ ره‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ئه‌و هیچ ده‌ستێكی‌ هه‌بووبێت له‌هه‌ڵمه‌تی‌ داخستی‌ قاوه‌خانه‌كان.

وه‌ك هه‌وڵێك بۆ دورخستنه‌وه‌ی‌ ئه‌و تۆمه‌ته‌ له‌سه‌ر شانی‌ خۆی‌، ته‌میمی‌ بڕیاریدا به‌پێكهێنانی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ راوێژكاری‌ "گه‌شه‌پێدان‌و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و رۆشنبیری‌"، ئامانجه‌كه‌ی‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ خۆی‌ ده‌ڵێت "بارزكردنه‌وه‌ی‌ ئاستی‌ كۆمه‌ڵگای‌ عێراقی‌ له‌پێناو ژیانێكی‌ شه‌ره‌فمه‌ندانه‌".

ئه‌و به‌رپرسه‌ گه‌نجه‌ كه‌ مانگێك به‌سه‌ر وه‌رگرتنی‌ پۆسته‌كه‌یدا تێنه‌په‌ڕیوه‌، له‌چاوپێكه‌وتنێكی‌ ته‌له‌فزیۆنیدا جه‌ختی‌ له‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ هه‌وڵده‌دات بۆ "رێكخستنی‌ ئازادی‌ گشتی‌"‌و ده‌یه‌وێت به‌غدا "به‌بێ‌ میلیشیاو تایفه‌ بێت".

به‌ڵام ئه‌م هه‌نگاوه‌ی‌ ته‌میمی‌ له‌لایه‌ن هه‌ندێ‌ له‌رۆشنبیرانه‌وه‌ به‌"گومانه‌وه‌" لێی ده‌ڕوانن‌و پێیان وایه‌ ناتوانێت له‌رووی‌ "ره‌وتی‌ توندڕه‌وو ئسوڵی‌‌و ئاینییه‌كان بوه‌ستێت كه‌ له‌لایه‌ن سیاسییه‌ ده‌ستڕۆیشتووه‌كانه‌وه‌ رێبه‌رایه‌تی‌ ده‌كرێن".

ئه‌وانه‌ی‌ پاڵپشتی‌ داخستنی‌ قاوه‌خانه‌كانی‌ كه‌راده‌ ده‌كه‌ن ژماره‌یان (1500) كه‌سه‌ كه‌ له‌سه‌ر لیستێك ئیمزایان كردووه‌و داوایانكردووه‌ ئه‌و شوێنه‌ "جێگه‌ی‌ نا ئه‌خلاقین".

ئه‌وه‌ی‌ مایه‌ی‌ سه‌رسوڕمانه‌ له‌ناوچه‌كانی‌ تری‌ به‌غدا قاوه‌خانه‌كانی‌ هاوشێوه‌ی‌ ئه‌وانه‌ی‌ كه‌راده‌ كراونه‌ته‌وه‌و كه‌س رێگری‌ له‌كاره‌كانیان ناكات، هه‌ندێ‌ كه‌س پێیان وایه‌ هۆكاره‌كه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ لایه‌نه‌ ئاینی‌‌و عه‌شایه‌رییه‌كان له‌و ناوچانه‌ باڵاده‌ست نین.

جگه‌ له‌و هۆكارانه‌ی‌ ئاماژه‌یان پێكرا، هه‌ندی‌ له‌چاودێران پێیان وایه‌ ئه‌و رووداوه‌ په‌یوه‌ندی‌ هه‌یه‌ به‌ناكۆكی‌ نێوان مالیكی‌‌و سه‌در، به‌تایبه‌تی‌ پاش ئه‌وه‌ی‌ مالیكی‌ له‌پۆسته‌كانی‌ حكومه‌تی‌ لۆكاڵی‌ به‌سه‌ر بێبه‌شكرا.

ته‌نانه‌ت مالیكی‌‌و گروپه‌كه‌شی‌ ئاسووده‌بوون به‌و هێرشانه‌ی‌ له‌لایه‌ن رۆشنبیرانی‌ به‌غداوه‌ كرایه‌ سه‌ر ته‌میمی‌، ئه‌و ئاسووده‌ییه‌ش له‌قسه‌كانی‌ مالیكیدا ره‌نگی‌ دایه‌وه‌ كاتێك هه‌ڕه‌شه‌یكرد "له‌و میلیشیایانه‌ی‌ به‌بیانونی‌ جیاواز ده‌ستدرێژی‌ ده‌كه‌نه‌ سه‌ر ئازادی‌ خه‌ڵكی‌"‌و له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا رایگه‌یاند "ده‌وڵه‌ت به‌رپرسیاره‌ له‌جێبه‌جێكردنی‌ یاساو نه‌هێشتنی‌ ئه‌و دیاردانه‌ی‌ ده‌ستدرێژین بۆ سه‌ر ئادابی‌ گشتی‌".

له‌وه‌ڵامی‌ پرسیارێكیشدا له‌سه‌ر رووداوی‌ قاوه‌خانه‌كان مالیكی‌ وتی‌ "ئه‌وانه‌ی‌ به‌رپرس بوون له‌رووداوه‌كه‌ ده‌ستگیر كراون‌و لێكۆڵینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت".

ئێستا رۆشنبیره‌كانی‌ به‌غدا له‌وه‌ ده‌ترسن كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ به‌غداو میلیشیا چه‌كداره‌كان هێنده‌ی‌ تر ئازادی‌ له‌و شاره‌ زه‌وت بكه‌ن.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌