راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

بووه‌ته‌ مۆڵگه‌یه‌كی گه‌وره‌ی سه‌ربازی
به‌رده‌وامی رێوشوێنی ئه‌منی له‌ئه‌نبار.. رۆتینێك بۆ تێكدانی ژیانی هاووڵاتیان

که‌مال عه‌یاش
ئه‌نبار كه‌ گه‌وره‌ترین پارێزگای عێراقه‌ له‌ڕووی رووبه‌ره‌وه‌ ورده‌ ورده‌ ده‌بێته‌ مۆڵگه‌یه‌كی سه‌ربازی به‌رفراوان، چونكه‌ شه‌قامه‌كانی هێزی ئه‌منی زۆر‌و ئه‌و بازگانه‌ی لێ نابڕێت.
2.08.2018  |  ئه‌نبار

ساڵ‌و نیوێكه‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان چه‌ند بازگه‌یه‌كی نوێیان له‌ ده‌روازه‌كانی هاتن‌و رۆیشتنی شاره‌كاندا له‌ سه‌رتاسه‌ری پارێزگای ئه‌نبار (110 كم له‌ خۆرئاوای به‌غدای پایته‌خت) داناوه‌، ئه‌وه‌ی ئه‌م بازگانه‌ له‌وانی دیكه‌ی سه‌رتاسه‌ری وڵات جیاده‌كاته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ له‌ چه‌ند كاتێكی دیاریكراودا ده‌كرێنه‌وه‌‌و داده‌خرێن له‌چوارچێوه‌ی ئه‌و یاسا‌و رێوشوێنانه‌دا كه‌ فه‌رمانده‌ ئه‌منییه‌كان دایانناون، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌منی له‌ نێو شار‌و گه‌ڕه‌ك‌و قه‌زا‌و ناحییه‌كاندا كه‌ بووه‌ته‌ جێی سه‌رنج به‌هۆی به‌ریه‌ككه‌وتنی راسته‌وخۆی له‌گه‌ڵ ژیانی ئاسایی دانیشتووانی ناوچه‌كه‌.

 

ئه‌ركی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان له‌ پارێزگاكه‌دا له‌نێوان چه‌ند فه‌رمانده‌یی‌و هێزێكدا دابه‌شبووه‌ كه‌ بریتین له‌ فه‌رمانده‌یی ئۆپراسیۆنه‌كانی ئه‌نبار، فه‌رمانده‌یی ئۆپراسیۆنه‌كانی جه‌زیره‌‌و بادیه‌‌و فه‌رمانده‌یی ئۆپراسیۆنه‌كانی خۆرهه‌ڵاتی ئه‌نبار، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ فه‌رمانده‌یی پۆلیسی ئه‌نبار‌و هه‌ردوو حه‌شدی شه‌عبی‌و عه‌شایری، هه‌موو ئه‌م هێزه‌ ئه‌منیانه‌ بوونی خۆیان له‌نێو شاره‌كان‌و رێگا سه‌ره‌كییه‌كانی نێوانیاندا چڕ كردووه‌ته‌وه‌، هه‌مووشیان میكانیزم‌و یاسای خۆیان هه‌یه‌‌و به‌ رێكوپێكی به‌سه‌ر دانیشتووانی ناوچه‌كه‌دا جێبه‌جێیان ده‌كه‌ن.

 

بوونی چڕوپڕی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان له‌نێو شاره‌كاندا به‌بیانووی پاراستنی ده‌ستكه‌وته‌ ئه‌منییه‌كان ژیانی رۆژانه‌ی هاووڵاتیانی تێكداوه‌، به‌تایبه‌تی كه‌ ئێستا ژماره‌یه‌كی زۆر له‌و بازگانه‌ ده‌بینین كه‌ زۆربه‌یان نوێنه‌ری هه‌موو هێزه‌ ئه‌منییه‌كان له‌خۆده‌گرن، ئه‌وه‌ش وایكردووه‌ ئه‌و بازگانه‌ وه‌كو یه‌كه‌یه‌كی سه‌ربازی گه‌وره‌ وابن كه‌ رێگا سه‌ره‌كی‌و لاوه‌كییه‌كانیان كردووه‌ته‌ باره‌گای خۆیان‌و له‌ڕێیه‌وه‌ جموجوڵی هاتووان‌و رۆیشتووان رێكده‌خه‌ن.

 

ناسر عوبێد (39 ساڵ) دانیشتووی شاری رومادیه‌‌و به‌م دواییانه‌ دوكانێكی بچووكی وشكه‌فرۆشی له‌ناوه‌ڕاستی شاره‌كه‌دا كردووه‌ته‌وه‌‌و وازی له‌ بارهه‌ڵگره‌ كۆنتێنه‌ره‌كه‌ی هێناوه‌ كه‌ تا كاتێكی نزیكیش باشترین سه‌رچاوه‌ی بژێویی بوو كه‌ بابه‌تی خوارده‌مه‌نی جۆراوجۆری له‌نێوان عێراق‌و ئوردن‌و سوریادا بۆ هاورده‌كار‌و هه‌نارده‌كاران پێ ده‌گواسته‌وه‌، به‌ڵام پێی باشبوو له‌نزیك ماڵه‌كه‌ی رایبگرێت نه‌ك چه‌ندین رۆژ‌و شه‌ور له‌و رێگایانه‌دا به‌سه‌ر ببات كه‌ پڕن له‌ ڕێوشوێنی ئه‌منی ئالًۆز.

 

عوبێد قسه‌ی بۆ "نیقاش" كرد‌و وتی: "چیتر توانا‌و سه‌بری ئه‌وه‌م نه‌ماوه‌ به‌رگه‌ی ئه‌و رێوشوێنانه‌ بگرم كه‌ ئاسته‌نگ بۆ كاركردن له‌و رێگایانه‌دا دروست ده‌كه‌ن‌و كردوویاننه‌ته‌ راڕه‌وی سه‌ربازی‌و بۆ تێپه‌ڕاندنیان پێویستمان به‌ ژماره‌یه‌كی زۆر به‌ڵگه‌نامه‌‌و دۆكۆمێنت ده‌بێت، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌و كاته‌ی پێمان ده‌چێت تا ده‌گه‌ینه‌ شوێنی مه‌به‌ست كه‌ هه‌ندێك جار ده‌گاته‌ 10 رۆژی له‌سه‌ر یه‌ك، به‌تایبه‌تیش له‌ رێگا نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی پارێزگای ئه‌نباردا".

 

ئه‌و بیره‌وه‌رییه‌ك ده‌گێڕێته‌وه‌‌و ده‌ڵێت: "له‌ یه‌كێك له‌ بنكه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ناو عێراق كارم ده‌كرد كه‌ هه‌ندێك كه‌لوپه‌لمان بۆ ده‌برد، له‌و بنكانه‌دا خۆمان ئاماده‌ ده‌كرد تا به‌رگه‌ی رێوشوێنه‌كانی پشكنین بگرین كه‌ سه‌عاتێك یان دوو سه‌عاتی پێده‌چوو ئیتر دوای ئه‌وه‌ هه‌موو شتێك ته‌واو ده‌بوو، به‌ڵام ئه‌مڕۆ تۆ ناچاریت كاتێك كه‌لوپه‌لێك ده‌گوازیته‌وه‌ به‌لانی كه‌مه‌وه‌ بۆ ماوه‌ی 10 رۆژ ته‌واو ئاماده‌بیت كه‌ له‌ چاوه‌ڕوانی‌و مانه‌وه‌ له‌سه‌ر رێگای قیرتاوكرا‌و له‌ بازگه‌كان یاخود رۆیشتنی كیسه‌ڵ ئاسادا به‌سه‌ری ده‌به‌یت".

 

به‌وپێیه‌ی ره‌نگه‌ ره‌وشی ئه‌منی له‌ پارێزگای ئه‌نبار تایبه‌تمه‌ندییه‌كی جیای له‌ پارێزگاكانی دیكه‌ هه‌بێت به‌هۆی ئه‌و بارودۆخه‌ی پێیدا تێپه‌ڕیوه‌‌و ئه‌و مه‌ترسییه‌ی ده‌وره‌ی داوه‌، بۆیه‌ دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ پێیان وایه‌ رێوشوێنه‌ ئه‌منییه‌كان پێویستییه‌كی هه‌نووكه‌یین، به‌ڵام شێواز‌و میكانیزمه‌كانی جێبه‌جێكردنی ئه‌و رێوشوێنانه‌ كه‌ پارێزگاكه‌ به‌خۆوه‌ی ده‌بینێت ئازادی ژیان‌و جموجوڵی ئاسایی تاكه‌كانیان به‌رته‌سك كردووه‌ته‌وه‌.

 

خه‌ڵه‌ف ئه‌بو زه‌ید (59 ساڵ) دانیشتووی ناوچه‌ی به‌علوان (10 كم له‌ خۆرئاوای شاری فه‌لوجه‌)  پێی باشه‌ له‌ ناو گونده‌كه‌یدا بمێنێته‌وه‌‌و به‌هیچ هۆكارێك به‌جێی نه‌هێڵێت ئه‌ویش بۆئه‌وه‌ی خۆی به‌دوور بگرێت له‌ به‌ریه‌ككه‌وتن له‌گه‌ڵ ئه‌و هێزه‌ ئه‌منییانه‌ی وه‌ك خۆی ده‌ڵێت رێگاكانیان ته‌نیوه‌.

 

ئه‌بو زه‌ید قسه‌ی بۆ "نیقاش" كرد‌و وتی: "له‌ ئه‌نباردا رێگای مه‌ده‌نیمان نییه‌، چونكه‌ هه‌موو رێگا‌و رێڕه‌و‌و ده‌روازه‌كان سه‌ربازین، دیمه‌نی تابلۆ ئه‌منییه‌كان‌و به‌ربه‌سته‌ كۆنكرێتییه‌كان‌و ئامێره‌كانی پكشنین‌و سه‌گه‌ پۆلیسییه‌كان له‌لای ئه‌نبارییه‌كان بووه‌ته‌ شتێكی باو، ده‌توانیت له‌ كاتی هاتووچۆكردنت له‌ شارێكه‌وه‌ بۆ شارێكی تر هه‌موو ئه‌وانه‌ ببینیت، چونكه‌ زیاتر له‌ 10 كیلۆمه‌تر نابڕیت به‌بێ ئه‌وه‌ی هه‌ندێك له‌و رێوشوێنانه‌ یاخود هه‌موویان نه‌یه‌نه‌ڕێت".

 

وتیشی: "شتێك نییه‌ ناچارم بكات له‌ باخه‌كه‌م بچمه‌ ده‌ره‌وه‌ به‌ره‌و رێگاكان‌و شاره‌ پڕ له‌ تاسه‌‌و بازگه‌‌و به‌ربه‌سته‌ سه‌ربازییه‌كان كه‌ وایان لێهاتووه‌ داوای به‌ڵگه‌نامه‌كانی خۆمان‌و ژنه‌كانیشمان ده‌كه‌ن هه‌ركاتێك پێیاندا تێپه‌ڕین، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ چاوه‌ڕوانی چه‌ند سه‌عاتێكی دوور‌ودرێژ تا یه‌ك بازگه‌ تێده‌په‌ڕێنیت".

 

به‌تێپه‌ڕینی كاتیش زۆری ئه‌و جبه‌خانه‌‌و هێزانه‌ بوونه‌ میكانیزمێك كه‌ ته‌نیا دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ به‌ده‌ستییه‌وه‌ ناناڵێنن، به‌ڵكو كاره‌كه‌ بۆ خودی هێزه‌ ئه‌منییه‌كانیش بێزاركه‌ر‌و ماندووكه‌ره‌، چونكه‌ مامه‌ڵه‌كه‌ وای لێهاتووه‌ بووه‌ته‌ رێوشوێنێكی رۆتینی رۆژانه‌‌و هه‌ستی ئه‌منی تێدا نییه‌، ئه‌ویش به‌گوێره‌ی قسه‌ی هه‌ندێك له‌ كارمه‌ندانی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان كه‌ داوایان كرد نوێگه‌ری‌و داهێنان بكرێت له‌پێناو به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی واقیعی ئه‌منی.

 

ئه‌حمه‌د عه‌بدولحه‌مید ناوی خوازراوی ئه‌فسه‌رێكی سوپای عێراقه‌، ئه‌و دووپاتی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ چیتر ئه‌و رێوشوێنه‌ چڕ‌وپڕ‌و ئاڵۆزانه‌ پێویست نین‌و پارێزگاكه‌ پێویستی به‌و ئاڵۆزكردنه‌ نییه‌، به‌تایبه‌تی  كه‌ ده‌بینین پارێزگای ئه‌نبار بووه‌ته‌ مۆڵگه‌یه‌كی گه‌وره‌ی سه‌ربازی، چونكه‌ له‌ هه‌موو شوێن‌و كاتێكدا جلوبه‌رگی سه‌ربازی‌و چه‌ك‌و ئۆتۆمبێلی سه‌ربازی ده‌بینیت".

 

وتیشی: "ره‌نگه‌ دیمه‌نێكی ئه‌رێنی بێت كه‌ یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان ببینیت به‌بێ چه‌ك له‌ شه‌قامی نێو شاره‌كاندا بسوڕێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ حاڵی هه‌ر كارمه‌ندێكی ئه‌منییه‌ كه‌ به‌ ئازادی ته‌واو ده‌سوڕێته‌وه‌ كاتێك له‌ بنكه‌یه‌كی سه‌ربازیدا ده‌بێت كه‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان به‌رده‌وام ده‌یپارێزن، له‌ شاره‌كانیشدا هه‌روایه‌ كه‌ بوونه‌ته‌ بنكه‌یه‌كی گه‌وره‌ی سه‌ربازی‌و سه‌ربازان‌و كه‌سانی مه‌ده‌نی له‌خۆده‌گرن".

 

لیوای خانه‌نشین تارق یوسف عه‌سه‌ل كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ سه‌ركرده‌كانی حه‌شدی عه‌شایری له‌ پارێزگای ئه‌نبار پێی وایه‌ ئه‌و چڕوپڕییه‌ ئه‌منییه‌ له‌ پارێزگاكه‌دا یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ ئه‌و سه‌ركه‌وتنانه‌ی به‌دیهاتوون‌و سه‌ركه‌وتوو بووه‌ له‌ تێكشكاندنی گرووپه‌كانی داعشدا، ئه‌و ده‌ستكه‌وتانه‌ش بۆ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان هه‌ژمار ده‌كرێن، به‌ڵام له‌سه‌ر حسابی ئاسووده‌یی هاووڵاتیان‌و مافی ژیانیان له‌ ژینگه‌یه‌كی ئارام‌و ئاسووده‌دا.

 

عه‌سه‌ل به‌ "نیقاش"ی وت: "ره‌نگه‌ چڕوپڕی ئه‌منی پارێزگارییه‌كی رێژه‌یی فه‌راهه‌م بكات، به‌ڵام له‌سه‌ر حسابی هاووڵاتیانه‌‌و ناكرێت ئه‌وه‌ ته‌نیا چاره‌سه‌ر بێت، چونكه‌ پێویسته‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان به‌ هه‌موو جومگه‌كانیانه‌وه‌ كاری هه‌واڵگری چالاك بكه‌ن‌و بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌منی كه‌م بكه‌نه‌وه‌ تا هاووڵاتی هه‌ست بكات ده‌وڵه‌تی عێراق كار بۆ خزمه‌تكردن‌و پاراستنی ده‌كات، نه‌ك بیخاته‌ نێو مۆڵگه‌یه‌كی سه‌ربازی ته‌واو پارێزرا‌و به‌ به‌ربه‌ست‌و ته‌ل‌و ده‌روازه‌ی ده‌ستنیشانكراو كه‌ ئازادی‌و جموجوڵی به‌رته‌سك ده‌كه‌نه‌وه‌".

 

هه‌روه‌ها وتی: "بڵاوبوونه‌وه‌ی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان به‌هه‌موو جۆره‌كانیان‌و جلوبه‌رگی ره‌سمیان‌و ته‌واوی چه‌ك‌و كه‌لوپه‌لیانه‌وه‌ حاڵه‌تێك له‌ نیگه‌رانی له‌لای دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ دروست ده‌كات، ئاماژه‌شه‌ بۆئه‌وه‌ی هێشتا مه‌ترسی له‌سه‌ر پارێزگاكه‌ ماوه‌، لێره‌شدا پێویسته‌ ئاگاداری ئه‌وه‌بین ئاسایش‌و ئارامی بێته‌دی به‌بێ ترس‌و تۆقاندن ئه‌ویش له‌ڕێی كاراكردنی رۆڵی ده‌زگا ئه‌منییه‌كان به‌ هه‌موو جومگه‌كانیانه‌وه‌، به‌مه‌رجێك مافی دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ له‌ ژیانێكی مه‌ده‌نیانه‌ی ئارام‌و دلًنیا زه‌وت نه‌كرێت".

 

 

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌