راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

میكانیزمه‌كه‌ ته‌مومژاوییه‌
حه‌شدی عه‌شایری له‌دووڕیاندایه‌

که‌مال عه‌یاش
به‌هه‌زاران جه‌نگاوه‌ر له‌وانه‌ی پشتیوانی هێزه‌ ئه‌منییه‌كانیان كرد له‌شه‌ڕی‌ داعش، له‌به‌رده‌م چاره‌نووسێكی نادیاردان ئه‌مه‌ش دوای‌ فه‌تواكه‌ی مه‌رجه‌عیه‌تی‌ شیعه‌.
21.12.2017  |  ئه‌نبار
چه‌كدارانی‌ حه‌شدی‌ عه‌شایری‌ ( :وێنه صفحة احرار الفرات على الفيسبوك)
چه‌كدارانی‌ حه‌شدی‌ عه‌شایری‌ ( :وێنه صفحة احرار الفرات على الفيسبوك)

رێوشوێنه‌ حكومییه‌كان تا ئێستاش ناڕوونن‌و میكانیزمێكی دیاریكراویان لێ ده‌رنه‌كه‌وتووه‌ كه‌ چۆنێتی له‌خۆگرتنی ئه‌و جه‌نگاوه‌رانه‌ روونبكاته‌وه‌ كه‌ له‌ژێر ناوی جیاوازی وه‌ك حه‌شدی شه‌عبی‌و حه‌شدی عه‌شایریدا كۆبوونه‌ته‌وه‌، ئه‌مه‌ش ده‌رگای واڵاكردووه‌ به‌ڕووی ئه‌و لێكدانه‌وانه‌ی خه‌ریكه‌ ده‌بنه‌ جێی مه‌ترسی ئه‌و جه‌نگاوه‌رانه‌ی ده‌خوازن له‌ سیستمی ئه‌منیدا جێیان بكرێته‌وه‌.

 

مه‌رجه‌عیه‌ت گرووپێك یان لایه‌نێكی دیاری نه‌كردووه‌، به‌ڵكو داوایكردووه‌ سه‌رجه‌م ئه‌و جه‌نگاوه‌رانه‌ی‌ شه‌ڕی‌ داعشیان كردووه‌ جێیان بكرێته‌وه‌ له‌و چوارچێوه‌ ده‌ستوورییانه‌ی چه‌ك به‌ته‌نیا له‌ده‌ستی ده‌وڵه‌تدا ده‌هێڵنه‌وه‌، به‌وپێیه‌ی ئه‌و جه‌نگاوه‌رانه‌ شاره‌زاییه‌كی به‌رزی سه‌ربازییان په‌یداكردووه‌ كه‌ ناكرێت ده‌ستبه‌رداری ببن، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌"پلانێكی حه‌كیمانه‌" كه‌ رێچكه‌ی دروست بۆ رۆڵی ئه‌م توێژه‌ له‌ پته‌وكردنی ئاسایش‌و ئارامی داده‌نێت.

 

ئه‌و هێزانه‌ی پشتیوانی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان بوون كه‌ به‌ حه‌شدی عه‌شایری ناسراون، پێكهێنانیان له‌دوای باڵاده‌ستبوونی داعش به‌سه‌ر زۆرینه‌ی شاره‌كانی پارێزگای ئه‌نبار (110 كم له‌ خۆرئاوای به‌غدای پایته‌خت) ده‌ستیپێكرد‌و ژماره‌یان گه‌یشته‌ زیاتر له‌ 25 هه‌زار جه‌نگاوه‌ر بۆ به‌ده‌نگه‌وه‌چوونی فه‌توای مه‌رجه‌عیه‌ت كه‌ داوای كرد پشتیوانی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان بكرێت.

 

شێخ عه‌واد جغێفی یه‌كێكه‌ له‌فه‌رمانده‌كانی حه‌شدی عه‌شایری له‌ شاری حه‌دیسه‌ (350 كم له‌ خۆرئاوای به‌غدای پایته‌خت)، ئه‌و پێی وایه‌ هێشتا دیمه‌نه‌كه‌ ته‌مومژاویه‌‌و ئه‌و میكانیزمه‌ رانه‌گه‌یه‌ندراوه‌ كه‌ حكومه‌تی ناوه‌ندی مامه‌ڵه‌ی پێده‌كات له‌گه‌ڵ فه‌تواكه‌ی مه‌رجه‌عیه‌ت بۆ له‌خۆگرتنی حه‌شدی شه‌عبی له‌ سیستمی ئه‌منیدا.

 

جغێفی قسه‌ی بۆ "نیقاش" كرد‌و وتی: "نزیكه‌ی 10 هه‌زار جه‌نگاوه‌ر به‌ره‌سمی تێكه‌ڵاوكراون له‌ژێر سایه‌ی حه‌شدی شه‌عبی‌و وه‌كو هاوتاكانیان له‌ ده‌سته‌ی حه‌شدی شه‌عبی مووچه‌‌و ده‌رماڵه‌ وه‌رده‌گرن، به‌پێی ئه‌م پۆلێنه‌ش ده‌بێت فه‌تواكه‌ بیانگرێته‌وه‌‌و ئه‌و ترسه‌یان بڕه‌وێندرێته‌وه‌‌و بخرێنه‌ ناو سیستمی ئه‌منیه‌وه‌".

 

جغێفی زیاتر ده‌ڵێت: "له‌ چه‌ندین بۆنه‌‌و چاوپێكه‌وتنی ئه‌منیدا سه‌باره‌ت به‌ چاره‌نووسی ئه‌و جه‌نگاوه‌رانه‌ له‌ پارێزگای ئه‌نبار به‌تایبه‌تی پرسیار له‌ دكتۆر حه‌یده‌ر عه‌بادی فه‌رمانده‌ی گشتی هێزه‌ چه‌كداره‌كان كراوه‌‌و هه‌موو جارێكیش وه‌ڵامه‌كه‌ دڵنیاكه‌ره‌وه‌ بووه‌، ئێمه‌ به‌شێكین له‌م سیستمه‌‌و په‌راوێزخستن‌و دوورخستنه‌وه‌ روونادات وه‌ك ئه‌وه‌ی پێشتر له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی سه‌حوه‌دا كرا".

 

هه‌روه‌ها وتی: "له‌دوای ئه‌و فه‌توایه‌ زۆرینه‌ی جه‌نگاوه‌ران ده‌ترسن رێوشوێنه‌ حكومیه‌كان قوربانیدانه‌كانیان لێ زه‌وت بكات‌و له‌ سیستمی ئه‌منی دووریان بخاته‌وه‌ كه‌ بوونه‌ته‌ به‌شێك لێی‌و له‌و كاته‌وه‌ی چوونه‌ته‌ ریزی هێزه‌ چه‌كداره‌كانه‌وه‌ پێی كاریگه‌ر ده‌بن‌و كاریگه‌ریشی له‌سه‌ر داده‌نێن".

 

ترسی هێزه‌ عه‌شایرییه‌كان له‌وه‌ی نه‌خرێنه‌ ناو سیستمی ئه‌منی ره‌نگدانه‌وه‌ی خواستێكی راسته‌قینه‌یه‌ بۆ كۆتاییهێنان به‌ دیارده‌ی چه‌كداری له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت‌و پێیان وا نیه‌ بڕیاری تێكه‌ڵكردن یاخود له‌خۆگرتنیان له‌ سیستمی ئه‌منیدا هه‌وڵێك بێت بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حه‌شدی شه‌عبی یاخود داڕشتنه‌وه‌ی په‌یكه‌ره‌كه‌ی وه‌ك هه‌ندێك له‌ گرووپه‌ چه‌كداره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ناو ده‌سته‌ی حه‌شدی شه‌عبی ده‌ڵێن‌و هه‌میشه‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن ده‌سته‌ی حه‌شدی شه‌عبی قه‌واره‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆیه‌.

 

عاكف دلێمی كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ فه‌رمانده‌كانی هێزه‌كانی قه‌ڵغانی فه‌لوجه‌ی سه‌ر به‌ هێزه‌كانی حه‌شدی عه‌شایری، دووپاتی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ جه‌نگاوه‌ره‌كان خوازیارن پشتیوانی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان بكه‌ن له‌و چوارچێوه‌ ده‌ستووری‌و یاسا سه‌ربازیانه‌دا كه‌ هه‌ر كه‌سێك چه‌كی هه‌ڵگرتبێت ده‌یانخه‌نه‌ ژێر سایه‌ی یه‌ك ئاڵاو یه‌ك ناوی نیشتمانیه‌وه‌ دوور له‌ عه‌شایری‌و حزبایه‌تی‌و ناوچه‌گه‌رێتی.

 

دلێمی به‌ "نیقاش"ی وت: "حه‌شدی عه‌شایری هێزێكی هاوشانی هێزه‌كانی حه‌شدی شه‌عبیه‌‌و نا بێت په‌راوێز بخرێت یان به‌ جیاكاری مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ بكرێت، ئه‌و هێزه‌ پێشتر‌و ئێستاش پشتیوانی به‌هێزی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان بووه‌، به‌شداری ئۆپراسیۆنه‌كانی ئازادی‌و گرتنه‌ده‌ستی ناوچه‌كانی كردووه‌ پاش ده‌ركردنی تاقمه‌ تیرۆریسته‌كان، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و قوربانیانه‌ی جه‌نگاوه‌ره‌كان‌و كه‌سوكاریان به‌خشیویانن".

 

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: "له‌خۆگرتنمان له‌ سیستمی ئه‌منیدا ده‌ستكه‌وتێكه‌ بۆ خۆمان‌و شاره‌كانمان كه‌ تائێستاش پێویستیان به‌ كه‌لوپه‌ل‌و چه‌كدار هه‌یه‌، چونكه‌ هێشتا مه‌ترسی له‌ئارادایه‌‌و پرۆسه‌ی پارێزگاریكردن له‌ ده‌ستكه‌وته‌ ئه‌منییه‌كانیش هیچی كه‌متر نییه‌ له‌ ئۆپراسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌ راسته‌خۆكان".

 

ئه‌دهه‌م نه‌مراوی (46 ساڵ) یه‌كێكه‌ له‌و جه‌نگاوه‌رانه‌ی چووه‌ته‌ ریزی هێزه‌ عه‌شایره‌كان له‌ شاری رومادی ناوه‌ندی پارێزگای ئه‌نبار، ئه‌وه‌ دووه‌مین جاره‌ خۆی به‌ زه‌ره‌رمه‌ند‌و جێگای پێنه‌زانینی حكومه‌تی ناوه‌ندی ده‌بینێته‌وه‌، چونكه‌ پێشتر ئه‌و كاته‌ی یه‌كێك بوو له‌ ئه‌ندامانی سه‌حوه‌ كه‌ به‌ پشتیوانی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان له‌دژی رێكخراوی قاعیده‌ پێكهێنرا، په‌راوێزی خرا.

 

نه‌مراوی به‌ "نیقاش"ی وت: "كاتێك چووینه‌ ریزی ئه‌و هێزانه‌وه‌ مه‌به‌سته‌كه‌ به‌رگریكردن بوو له‌ ناوچه‌كانمان تا له‌لایه‌ن گرووپه‌ چه‌كداره‌كانه‌وه‌ كۆنترۆڵ نه‌كرێن، به‌ڵام هه‌موو جارێك خۆمان له‌به‌رده‌م قوربانیدانێكدا ده‌بینینه‌وه‌ كه‌ ناگونجێت له‌گه‌ڵ قه‌باره‌ی بایه‌خپێدانمان له‌لایه‌ن حكومه‌تی ناوه‌ندی یان حۆجێییه‌وه‌".

 

وتیشی: "له‌ ساڵی 2005دا به‌ده‌نگ بانگه‌وازێكی گشتیه‌وه‌ چووین بۆ شه‌ڕكردن له‌دژی قاعیده‌ كه‌ هێنده‌ی نه‌مابوو زۆرینه‌ی شاره‌كانی پارێزگای ئه‌نبار داگیربكات، دوای ئه‌وه‌ی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان‌و هێزه‌كانی سه‌حوه‌ توانیان ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت بسه‌پێنن، شۆكه‌كه‌ ئه‌وه‌بوو هێزه‌كانی سه‌حوه‌ هه‌ڵوه‌شێندرانه‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی گۆڕان بۆ قه‌واره‌یه‌كی سیاسی".

 

هاوكات هه‌ندێك له‌وانه‌ی چوونه‌ته‌ ریزی ئه‌و هێزه‌ عه‌شایریانه‌وه‌ پێیانوایه‌ چاوه‌ڕوانی هیچ له‌ حكومه‌تی ناوه‌ندی ناكه‌ن‌و چوونیشیان بۆ نێو هێزه‌كانی حه‌شدی عه‌شایری بۆ به‌رگریكردنه‌ له‌ شاره‌كانیان‌و پارێزگاری لێكردنیان تا له‌لایه‌ن گرووپه‌ چه‌كداره‌كانه‌وه‌ كۆنترۆڵ نه‌كرێن.

 

مه‌حمود عیفان (43 ساڵ) یه‌كێكه‌ له‌ فه‌رمانده‌كانی حه‌شدی عه‌شایری له‌ شاری فه‌لوجه‌‌و رازی نییه‌ بچێته‌ چوارچێوه‌ی سیستمی ئه‌منیه‌وه‌، ئه‌و قوربانیانه‌شی كه‌ له‌پێناو گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاواره‌كانی ناوخۆ بۆ ناوچه‌كانیان به‌خشیویانن به‌ ئه‌ركێكی پیرۆز داده‌نێت كه‌ به‌ پاداشتی دارایی یان په‌له‌‌و پۆستی ئه‌منی یان مه‌ده‌نی هاوتا ناكرێت.

 

عیفان به‌ "نیقاش"ی وت: "ئه‌و پره‌نسیپه‌ی باسی ده‌كه‌م نموونه‌یی نییه‌، به‌ڵكو هه‌ڵوێستی زۆرێك له‌و جه‌نگاوه‌رانه‌یه‌ كه‌ له‌نێوان ساڵانی 2015‌و 2016دا بینیومن، پاڵنه‌ری سه‌ره‌كی چوونی زۆرینه‌یان بۆ ریزی هێزه‌كانی عه‌شایری‌و شه‌عبی ئازادكردنی پارێزگاكه‌ بووه‌ له‌ چنگی داعش كه‌ مافی ژیانێكی ئارامی لێ زه‌وت كردبوون".

 

هه‌روه‌ها وتی: "گومانی تێدا نییه‌ كه‌ ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ جه‌نگاوه‌ران هیوا خوازن پله‌‌و پۆستێك له‌ نێو دامه‌زراوه‌ی ئه‌منیدا وه‌ربگرن ژیانێكی سه‌ربه‌رزانه‌یان بۆ مسۆگه‌ر بكات دوای ئه‌و قوربانیانه‌ی پێشكه‌شیان كردن، به‌ڵام ترسه‌كه‌شیان ره‌وایه‌ به‌تایبه‌تی كه‌ جیاكاری له‌نێو هێزه‌كانی عه‌شایر‌و شه‌عبیدا له‌وه‌ته‌ی پێكهێنراون به‌ڕوونی دیاربووه‌".    

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌