راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

هه‌موو شوێنێك بۆنی‌ مه‌رگی‌ لێدێت
دڵی‌ موسڵ چاوه‌ڕوانی بوژانه‌وه‌ دەکات

تایبه‌ت
پرۆسه‌ی‌ ئاواده‌نكردنه‌وه‌ی‌ به‌شێكی‌ گرنگی‌ موسڵ له‌سه‌ر پشتی‌ كیسه‌ڵ به‌ڕێوه‌ده‌چێت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا چه‌ند ناوچه‌یه‌كی‌ دیكه‌ خێرا سه‌ر پێی‌ خۆیان ده‌كه‌ونه‌وه‌.
14.12.2017  |  موسڵ

وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ به‌ناو مه‌یتخانه‌دا بڕۆین، له‌گه‌ڵ نزیكبوونه‌وه‌مان له‌ته‌پوتۆزێكی چڕ كه‌ له‌ ده‌روازه‌ی كۆڵانێكی ته‌سكی پێچاوپێچ به‌رزده‌بوه‌وه‌، ده‌م‌و لوتمان هه‌ڵبه‌ست، شۆفڵ‌و ئامێره‌كانی هه‌ڵكه‌ندن بێده‌نگ نه‌ده‌بوون، له‌ چه‌ند كۆڵانێكی نزیكی دیكه‌شدا بێده‌نگییه‌كه‌ كوشنده‌ بوو، بۆنی ناخۆشیش لوتی پڕ ده‌كرد.

 

ساڵح عوبه‌یدی كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ به‌شداربووانی هه‌ڵمه‌تی نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی بازاڕی "باب سه‌رای" بردینیه‌ ئه‌و شوێنه‌ی گه‌وره‌ترین بازاڕی موسڵ له‌ به‌ری خۆرئاوای تێدا نۆژه‌ن ده‌كرایه‌وه‌ كه‌ زۆرترین زیانی له‌ ئۆپراسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كانی له‌ناوبردنی داعش پێگه‌یشتووه‌.

 

ئه‌م گه‌نجه‌ به‌توانا ساكاره‌كانی بانگه‌شه‌ بۆ پرۆسه‌كانی كۆكردنه‌وه‌ی پاشماوه‌ ده‌كات كه‌ خه‌ڵكی بازاڕه‌كه‌ - وه‌ك خۆی ناویان ده‌هێنێت - ئه‌نجامی ده‌ده‌ن، ئه‌ویش دوای نائومێدبوونیان له‌ ئه‌گه‌ری هه‌نگاونانی حكومه‌تی فیدراڵی بۆ جێبه‌جێكردنی پرۆسه‌ی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ كه‌ به‌رده‌وام به‌رپرسان له‌ به‌غدا‌و نه‌ینه‌وا باسی ده‌كه‌ن.

 

به‌ڵێنده‌ر ره‌زوان عه‌بدولحافز به‌ده‌م تۆماركردنی ژماره‌ی ئه‌و بارهه‌ڵگرانه‌ی له‌ ناوچه‌كه‌ ده‌ڕۆیشتن وتی: "نزیكه‌ی 3000 تۆن پاشماوه‌ له‌و بازاڕه‌ بازرگانیه‌ لابراوه‌ كه‌ به‌ر له‌ جه‌نگ جمه‌ی ده‌هات له‌ خه‌ڵك. 50 بارهه‌ڵگری گه‌وره‌ رۆژانه‌ داروپه‌ردووی ئه‌و بینایانه‌ ده‌گوازنه‌وه‌ كه‌ سه‌دان ساڵه‌ له‌سه‌ر شێوازی ته‌قلیدی(گه‌چ‌و به‌رد) دروستكراون ".

 

پێنج مانگ به‌سه‌ر ئازادكردنی ته‌واوی شاری كۆندا تێپه‌ڕیوه‌، ته‌نیا مانگێك به‌ر له‌ ئێستا رێگامان پێدرا بچینه‌ ناو بازاڕه‌كه‌وه‌، ناوچه‌یه‌كی سه‌ربازی قه‌ده‌غه‌كراوبوو له‌ هاووڵاتیان، مۆڵه‌تی چوونه‌ژووره‌وه‌مان له‌ لێپرسراوانی هێزه‌ عێراقییه‌كان وه‌رگرت‌و ئه‌وه‌تا هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ جێبه‌جێ ده‌كه‌ن، به‌ ده‌نگێكی ناڕازیشه‌وه‌ ده‌ڵێت: "پێستمان به‌ نینۆكمان ده‌خورێنین".

 

هه‌ندێك له‌و فرۆشیاره‌ بچووكانه‌ی ساڵانێكی دوور‌ودرێژیان له‌ بازاڕه‌كه‌دا به‌ بانگه‌واز بۆ كاڵاكانیان به‌سه‌ربردووه‌، ئێستا بوونه‌ته‌ كرێكار به‌ كرێیه‌كی كه‌م، خاكه‌ناس‌و پیكی گه‌وره‌یان هه‌ڵگرتووه‌، هه‌ندێكی دیكه‌شیان پاشماوه‌كان ده‌گه‌ڕێن پێش هه‌ڵدانه‌وه‌یان بۆ رزگاركردنی پاشماوه‌ی ئه‌و كه‌لوپه‌لانه‌ی تێكه‌ڵ به‌ به‌رد‌و ئاسن بوون.

 

ئه‌حمه‌د مونعیم به‌ده‌م ده‌رهێنانی راخه‌رێك له‌نێو داروپه‌ردووه‌كه‌دا وتی:"ئه‌مه‌ مامه‌ڵه‌ی نازدارێكی له‌گه‌ڵ ده‌كرا، به‌ دیواردا هه‌ڵمانده‌واسی‌و رۆژانه‌ پاكژمان ده‌كرده‌وه‌ به‌رله‌وه‌ی بخرێته‌ڕوو بۆ فرۆشتن".

 

موزه‌ری نانه‌وا رێكخه‌ری هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ ده‌ڵێت: "ئه‌وه‌ی له‌و شاره‌ ئه‌نجام ده‌درێت هه‌وڵێكی خۆبه‌خشانه‌یه‌‌و له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌كه‌وه‌ پشتیوانی دارایی ده‌كرێت، هه‌ر خاوه‌ن دوكانێك 20 دۆلار ده‌دات، هه‌ندێك له‌ خاوه‌ن موڵكه‌كانیش به‌بڕێك پاره‌ به‌شداری ده‌كه‌ن".

 

ئه‌و كه‌ شانازی به‌وه‌وه‌ ده‌كات پیشه‌كه‌ی له‌و بازاڕه‌دا له‌ باپیرانیه‌وه‌ بۆ ماوه‌ته‌وه‌، ده‌ڵێت: "ئێره‌ دڵی موسڵه‌، باب سه‌رای یه‌كێكه‌ له‌و كۆمه‌ڵه‌ بازاڕه‌ دراوسێیه‌ی سه‌دان ساڵه‌ ناوه‌ندی بازرگانی سه‌ره‌كی شاره‌كه‌ پێكده‌هێنن‌و ته‌نیا خۆی نزیكه‌ی 2000 دوكانی بچووك‌و به‌ ته‌نیشت یه‌كه‌وه‌ی تێدایه‌".

 

له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و كاره‌ خێرایه‌دا ده‌نگه‌ نائومێده‌كان كز بوون، زۆرێك له‌ خه‌ڵكی بازاڕه‌كه‌ دێن بۆ گواستنه‌وه‌ی كاڵا رزگاربووه‌كانیان، گوێمان له‌ هه‌ندێكیان بوو ده‌یانوت: "به‌ هه‌زار ساڵی دیكه‌ بازاڕه‌كه‌ ناگه‌ڕێته‌وه‌"، ئێستاش دوای تێپه‌ڕبوونی حه‌وت هه‌فته‌ له‌ كاركردن ئه‌وه‌ یه‌كلابووه‌ته‌وه‌ كه‌ دڵی شاره‌كه‌ سه‌رله‌نوێ ده‌بوژێته‌وه‌.

 

ئه‌و له‌ كاتێكدا به‌گه‌شتێك بردینیه‌ چه‌ند كۆڵانێكی نۆژه‌نكراوه‌ وتی: "به‌م نزیكانه‌ هه‌موو بازاڕه‌كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی لێدێت، چه‌ند ئاپارتمانێكی خاپووركراویش هه‌ن سه‌رله‌نوێ بنیات ده‌نرێنه‌وه‌‌و به‌ خێراییش ته‌واو ده‌كرێن".

 

بۆنی مه‌رگ

كاتێك گه‌شته‌كه‌مان ته‌واوكرد، چووینه‌ شه‌قامێكی به‌رین به‌راورد به‌و كۆڵانه‌ به‌رته‌سكانه‌ی چوار سه‌عاتمان تێدا به‌سه‌ربردن، ئه‌وه‌ سنووری جیاكه‌ره‌وه‌ی نێوان دوو ناوچه‌ی كۆنی دراوسێیه‌ كه‌ یه‌كێكیان بازرگانییه‌‌و ئه‌وی دیكه‌ش نیشته‌جێ.

 

بۆنێكی زۆر ناخۆشمان كرد، ساڵح عوبه‌یدی یاوه‌رمان به‌ چرپه‌ وتی: "ئه‌وه‌ بۆنی مه‌رگه‌ له‌و خانووانه‌وه‌ دێت كه‌ به‌سه‌ر نیشته‌جێكانیاندا رووخاوه‌".

 

پیاوێكی به‌ته‌مه‌ن بانگی كردین: "وه‌رن وێنه‌بگرن". لێی نزیك بووینه‌وه‌، خه‌ریكبوو ده‌رگای دوكانه‌كه‌ی ده‌كرده‌وه‌ كه‌ له‌نێو هه‌ردوو ده‌سته‌ له‌رزۆكه‌كه‌یدا شكابوو "كاڵاكان به‌ته‌واوی بوونه‌ته‌ خه‌ڵوز، په‌نجا ساڵه‌ من لێره‌ كارده‌كه‌م، ماندووبوونی ته‌مه‌نم هه‌مووی رۆی" فرمێسكه‌كان قوڕگیان گرتبوو، ئیتر ده‌ستی به‌ گریان كرد.

 

له‌به‌رده‌م دوكانی به‌خه‌ڵوزبووی ئه‌و كوتاڵشفرۆوه‌ پۆل پۆل رێبواران ده‌هاتن‌و ده‌چوون بۆ ناوچه‌ی نیشته‌جێی شاری كۆن، یه‌كێك گۆڕی ئه‌ندامێكی خێزانه‌كه‌ی یاخود خزمێكی هه‌ڵده‌دایه‌وه‌، كه‌ پێشتر له‌ ژوورێكی خانووه‌كه‌ یان له‌ باخچه‌كه‌دا له‌كاتی جه‌نگدا نێژرابوو، ئێستاش كاتی ئه‌وه‌یه‌ روفاته‌كانی بگوازێته‌وه‌ بۆ گۆڕستان.

یه‌كێكی دیكه‌ش له‌ سه‌ردانێكی خێرای بۆ خانووه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ كه‌ هه‌ندێك شتی ساده‌ی هه‌ڵگرتبوو، چووینه‌ سه‌رڕێی پیاوێك‌و هاوسه‌ركه‌ی ئه‌و كاته‌ له‌ گه‌ڕه‌كی مه‌یدان گه‌ڕابوونه‌وه‌ كه‌ خانووه‌كه‌یانی لێیه‌و به‌ته‌واوی وێران كراوه‌.

 

ده‌مامكه‌كه‌ی له‌ لوتی كرده‌وه‌‌و وتی: "وێرانكارییه‌كی ته‌واوه‌، ته‌نیا ئه‌مه‌مان بۆ ماوه‌ته‌وه‌" ئاماژه‌ی بۆ ئه‌و سێ گونیه‌ كرد كه‌ له‌سه‌ر سه‌ریان هه‌ڵیان گرتبوون‌و به‌ جلوبه‌رگ‌و پێڵاو‌و قاپوقاچاخ ئاخنرابوون.

 

هیچ هه‌وڵێك له‌ ئارادا نییه‌ بۆ گێڕانه‌وه‌ی ژیان بۆ گه‌ڕه‌كه‌ نیشته‌جێكانی شاری كۆن، هه‌ندێك له‌ دانیشتووان ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ چاككردنی ده‌رگای خانووه‌كانیان‌و لابردنی پاشماوه‌كان‌و پاشان ده‌ڕۆن، تا ئێستا رێگه‌یان پێنادرێت له‌و خانووانه‌دا بژین، خانووی بۆمبڕێژكراو هه‌یه‌‌و بۆمب‌و موشه‌كیش هه‌ن پوچه‌ڵ نه‌كراونه‌ته‌وه‌.

 

یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی پۆلیس كه‌ له‌و ناوچه‌دا وه‌ستاوه‌ ده‌ڵێت: "هیچ هه‌فته‌یه‌ك به‌بێ ته‌قینه‌وه‌ی شتێك تێناپه‌ڕێت، دوو رۆژ له‌مه‌وبه‌ر دوو گه‌نج كوژران كاتێك چووبوونه‌ خانووه‌كه‌یان له‌ گه‌ڕه‌كه‌ كۆنه‌كان".

 

عه‌بدولسه‌تار حه‌بو به‌ڕێوه‌به‌ری شاره‌وانی موسڵ به‌ "نیقاش"ی وت: "باره‌كه‌ قورسه‌، رێژه‌ی وێرانكارییه‌كه‌ زۆر گه‌وره‌یه‌، 11500 خانوو له‌ شاری كۆن وێران بوون". ئه‌و ژماره‌یه‌ش نزیكه‌ له‌ دوایین مه‌زه‌ندی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان كه‌ له‌ كۆتایی تشرینی دووه‌مدا ده‌ریكردووه‌‌و باس له‌ بوونی نزیكه‌ی 7600 بینای وێران بوو ده‌كات.

 

هه‌روه‌ها قه‌باره‌ی ئه‌و پاشماوانه‌ش كه‌ له‌ناوچه‌كه‌دان به‌ 3500 ملیۆن مه‌تر سێجا مه‌زه‌نده‌ ده‌كرێن كه‌ تا ئێستا شاره‌وانی 1250 ملیۆن مه‌تر سێجای لێ لابردووه‌.

 

حه‌بور به‌ ده‌نگێكی ره‌شبینانه‌وه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت‌و ده‌ڵێت: "تا ئێستا هیچ پاره‌یه‌ك بۆ ده‌ستپێكردنی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ ته‌رخان نه‌كراوه‌" هه‌روه‌ها ئاماژه‌ بۆ پرده‌ ئاسنینه‌كه‌ ده‌كات‌و ده‌ڵێت: "وه‌زاره‌تی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌‌و نیشته‌جێكردن‌و شاره‌وانییه‌كان ئه‌م پرده‌ نۆژه‌نده‌كاته‌وه‌، ئومێد ده‌كرێت دوای دوو مانگ بكه‌وێته‌وه‌ گه‌ڕ، هه‌وڵه‌كانیش بۆ چاككردنه‌وه‌ی به‌شێكی پردێكی دیكه‌ش له‌ئارادان".

 

تا پرده‌كان به‌ هه‌موو توانایانه‌وه‌ نه‌خرێنه‌وه‌ گه‌ڕ، نه‌ جموجوڵی بازرگانی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بازاڕه‌كه‌‌و نه‌ ژیانیش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ گه‌ڕه‌كه‌ نیشته‌جێكانی ناوچه‌ی شاری كۆن، نه‌ك وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ پردی پێنجه‌م روویدا كه‌ پینه‌كرا یان ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌ی له‌ پردی سه‌رئاوكه‌وتوو كرا كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی كاتی دانراوه‌.

 

رۆژان ده‌ڕۆن‌و حكومه‌تی فیدراڵی تائێستاش ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی موسڵ پشتگوێ ده‌خات، به‌ڵام كه‌سانێك هه‌ن باوه‌ڕیان وایه‌ حكومه‌ت هه‌موو ئاوه‌دانكردنه‌وه‌یه‌ك له‌ شاری كۆن‌و ژێرخانه‌كاندا دواده‌خات تا به‌ستنی كۆنگره‌ی ده‌وڵه‌تانی كۆمه‌كبه‌خش كه‌ بڕیاره‌ له‌ مانگی شوباتی داهاتوو له‌ كوه‌یت به‌ڕێوه‌بچێت.

 

كۆتاڵفرۆشه‌ به‌ته‌مه‌نه‌كه‌ چاوه‌ڕوانی ئه‌و كۆنگره‌یه‌ ناكات‌و وه‌ك خۆی به‌ده‌م سڕینی فرمێسكه‌كانیه‌وه‌ دووپاتی كرده‌وه‌ "سه‌رله‌نوێ دوكانه‌كه‌ی ده‌كاته‌وه‌"، به‌ڵام كه‌س ناتوانێت پرد‌و نه‌خۆشخانه‌‌و خوێندنگه‌كان‌و ناوه‌نده‌كانی دیكه‌ بنیات بنێته‌وه‌.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌