راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

دوا په‌ناگه‌ی به‌غدادی
ویلایه‌تی فورات.. گۆڕه‌پانی شه‌ڕی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ی دژ به‌داعش

موسته‌فا حه‌بیب
له‌كاتێكدا هه‌مووان سه‌رقاڵی قه‌یرانی سیاسی نێوان به‌غدا‌و هه‌ولێرن سه‌باره‌ت به‌كه‌ركوك، چه‌ند كاروانێكی سه‌ربازی به‌ره‌و خۆرئاوا ده‌چن بۆ شه‌ڕی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌دژی داعش.
19.10.2017  |  به‌غدا
چه‌كدارانی‌ داعش له‌سه‌ر سنوری‌ عێراق‌و سوریا له‌ساڵی‌ 2014 ( :وێنه آي اس ميديا)
چه‌كدارانی‌ داعش له‌سه‌ر سنوری‌ عێراق‌و سوریا له‌ساڵی‌ 2014 ( :وێنه آي اس ميديا)

له‌دوا بڵاوكراوه‌ی بینراودا كه‌ داعش له‌سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌دا بڵاویكرده‌وه‌، به‌ڕوونی نه‌هامه‌تی توندڕه‌وان ئاشكرا ده‌كات‌و تێیدا ژماره‌یه‌ك له‌كوژراوه‌كانی پیشان ده‌دات كه‌ زۆرینه‌یان خه‌ڵكی ئۆزبه‌كستانن كه‌ به‌هێزترین‌و شاره‌زاترین چه‌كدارانی رێكخراوه‌كه‌ن، له‌و گرته‌ ڤیدیۆییه‌دا رێكخراوه‌كه‌ هه‌وڵی داوه‌ سۆزی لایه‌نگرانی به‌ده‌ستبهێنێت له‌ڕێی پیشاندانی منداڵانی كوژراوه‌كانی كه‌ درێژه‌دان به‌كاروانی باوانیان دووپات ده‌كه‌نه‌وه‌.

 

ئه‌گه‌ر له‌ئێستادا سه‌یری نه‌خشه‌ی هه‌ژموونی داعش له‌عێراق بكه‌ین ئه‌وا ئاماژه‌ بۆ ئه‌و زیانه‌ گه‌وره‌یه‌ ده‌كات كه‌ به‌درێژایی سێ ساڵی رابردوو لێی كه‌وتووه‌، چونكه‌ دوای ئه‌وه‌ی نزیكه‌ی سێیه‌كی رووبه‌ری عێراقی له‌ئه‌نبار‌و سه‌ڵاحه‌دین‌و موسڵ داگیركردبوو، ئێستا ته‌نیا هه‌ردوو شارۆچكه‌ی راوه‌‌و قائیمی به‌ده‌سته‌وه‌ ماوه‌ له‌وپه‌ڕی سنووری نێوده‌وڵه‌تی نێوان عێراق‌و سوریا.

 

چه‌ند رۆژێكه‌ ئۆتۆمبێلی سه‌ربازی سه‌ر به‌سوپای عێراق له‌رێگادان به‌ره‌و سه‌ربازگه‌ی "عه‌ین لئه‌سه‌د" كه‌ گه‌وره‌ترین سه‌ربازگه‌ی سوپایه‌ له‌ئه‌نبار ئه‌ویش وه‌ك ئاماده‌كارییه‌ك بۆ كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی هه‌ردوو شارۆچكه‌كه‌ هه‌رچه‌نده‌ حكومه‌ت سه‌رقاڵه‌ به‌قه‌یرانی رووله‌هه‌ڵكشاوی له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان‌و ئه‌و گرژییه‌ی له‌شاری كه‌ركوك سه‌ریهه‌ڵداوه‌.

 

هاوكات له‌گه‌ڵ ئه‌م پاڵپشتیه‌ سه‌ربازییه‌ وشكانیه‌دا، هێزی ئاسمانی عێراق‌و فڕۆكه‌كانی "هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی" هێرشه‌ ئاسمانییه‌كانی بۆسه‌ر شارۆچكه‌ی قائیم چڕكردووه‌ته‌وه‌‌و چه‌ند فڕۆكه‌یه‌كی دیكه‌ بڵاوكراوه‌یان هه‌ڵداوه‌ته‌ خواره‌وه‌ كه‌ داوا له‌دانیشتوونی شاره‌كه‌ ده‌كه‌ن خۆیان له‌باره‌گاكانی توندڕه‌وان به‌دووربگرن ئه‌ویش له‌ئاماژه‌یه‌كدا بۆ نزیكی ئه‌نجامدانی ئۆپراسیۆنێكی سه‌ربازی وشكانی.

 

وه‌زاره‌تی به‌رگری عێراقیش رایگه‌یاندووه‌ رۆژی یه‌كشه‌ممه‌ی رابردوو له‌یه‌كێك له‌ هێرشه‌كانیدا توانیویه‌تی چه‌ند سه‌ركرده‌یه‌كی دیاری رێكخراوه‌كه‌ بكوژێت كه‌ ئه‌بو عومه‌ر عێراقی یه‌كێك له‌سه‌ركرده‌كانی هێڵی یه‌كه‌م له‌سوریا‌و ئه‌بو موهه‌نه‌د حه‌لبی به‌رپرسی پۆلیسی ئیسلامی له‌ناوچه‌ی ئه‌لبوكه‌مال‌و قائیم‌و ئه‌بو سه‌عید میسری به‌رپرسی دیوانی دارایی له‌یه‌كێك له‌باره‌گاكانی دیوانی دارایی له‌ناوچه‌ی ئه‌لبوكه‌مالی تێدابووه‌.

 

به‌ڵام شه‌ڕه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كه‌ ئاسان نابێت‌و جیاواز ده‌بێت له‌شه‌ڕه‌كانی رومادی‌و فه‌لوجه‌‌و تكریت‌و موسڵ‌و حه‌ویجه‌، ئه‌مجاره‌یان گۆڕه‌پانی شه‌ڕه‌كه‌ بیابانێكی به‌رفراون ده‌بێت نه‌ك شاری پڕ له‌دانیشتووان‌و هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی عێراق ده‌چنه‌ یه‌كه‌م تاقیكردنه‌وه‌ی راسته‌قینه‌ له‌ژینگه‌یه‌كی سه‌خت‌و كراوه‌دا.

 

شه‌لال عوبێد په‌رله‌مانتار له‌سه‌ر پارێزگای ئه‌نبار به‌ "نیقاش"ی وت: "شه‌ڕی قائیم یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ ده‌بێت بۆ له‌ناوبردنی توندڕه‌وان له‌ئه‌نبار، ره‌نگه‌ شه‌ڕه‌كه‌ ئاسان نه‌بێت له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌كه‌وێته‌ سه‌رسنوور، به‌ڵام ئاسایشی ئه‌نبار‌و عێراق گرێدراوه‌ به‌كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ئه‌و شاره‌ به‌هه‌ر نرخێك بێت، چونكه‌ قبوڵكراو نییه‌ سنووری نێوده‌وڵه‌تی نێوان عێراق‌و سوریا بو ماوه‌یه‌كی زیاتر له‌ژێر كۆنترۆڵی توندڕه‌واندا بێت".

 

له‌مانگی ئابی 2014دا داعش به‌هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی سنووری په‌یماننامه‌ی سایكس پیكۆ جیهانی تووشی شۆك كرد‌و ساتره‌ گڵینه‌كانی سه‌ر سنووری نێوان عێراق‌و سوریای له‌ناوبرد‌و دامه‌زراندنی شارێكی نوێی به‌ناوی "ویلایه‌تی فورات" راگه‌یاند كه‌ له‌شاری "ئه‌لبوكه‌مال"ی سوریاوه‌ درێژ ده‌بێته‌وه‌ بۆ شاری "قائیم"ی عێراقی‌و بووه‌ پارێزراوترین شاری داعش له‌به‌ر هۆكاری جوگرافی.

 

سوپای توندڕه‌وان

له‌لای شارۆچكه‌ی "به‌غدادی" له‌ئه‌نبار عه‌بدولكه‌ریم فه‌هداوی فه‌رمانده‌یی گرووپێكی چه‌كدار له‌و عه‌شایرانه‌ ده‌كات كه‌ دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر به‌شداریان كرد له‌رێگریكردن له‌ كۆنترۆڵكردنی شارۆچكه‌كه‌یان له‌لایه‌ن توندڕه‌وانه‌وه‌ دوای ئه‌و گه‌مارۆیه‌ی داعش بۆ ماوه‌ی زیاتر له‌سێ مانگ به‌سه‌ریدا سه‌پاندی، ئه‌مڕۆش به‌وره‌وه‌ چاوه‌ڕوانی شه‌ڕی داهاتوو ده‌كات، هه‌رچه‌نده‌ دان به‌وه‌دا ده‌نێت كه‌ شه‌ڕێكی سه‌خت ده‌بێت.

 

فه‌هداوی به‌ "نیقاش"ی وت "سوپایه‌ك له‌توندڕه‌وان له‌سه‌ر سنووره‌، چونكه‌ ئه‌و چه‌كدارانه‌ی رێكخراوه‌كه‌ كه‌ شه‌ڕه‌كانیان له‌رومادی‌و فه‌لوجه‌‌و موسڵ دۆڕاندووه‌ له‌وێ كۆبوونه‌ته‌وه‌، چه‌ند رۆژێك له‌مه‌وبه‌ریش هه‌ڵاتووانی شاری ره‌قه‌ی سوریاش چوونه‌ته‌ پاڵیان، هه‌روه‌ها ئه‌و چه‌كدارانه‌شیان چوونه‌ته‌ پاڵ كه‌ له‌ناوچه‌كانی قه‌له‌مونی سه‌ر سنووری سوریا‌و لوبنانه‌وه‌ به‌پێی رێككه‌وتنێكی نێوان حزبوڵڵای لوبنان‌و داعش گواسترانه‌وه‌".

 

فه‌هداوی وتیشی: "ویلایه‌تی فورات دوا ناوچه‌ی جوگرافی ژێر كۆنترۆڵی داعشه‌ له‌جیهاندا، هیچ رێگایه‌كی هه‌ڵاتنیان له‌به‌رده‌مدا نه‌ماوه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ پێشبینی ده‌كه‌ین تا كۆتایی بجه‌نگن، له‌وانه‌یه‌ شه‌ڕه‌كان ماوه‌یه‌ك بخایه‌نن به‌هۆی سروشتی جوگرافی بیاباناوییه‌وه‌، به‌ڵام دواجار ناوچه‌كه‌ ده‌بێته‌ گۆڕستانی توندڕه‌وان".

 

داعش ئه‌م ناوچه‌یه‌ی هه‌ڵبژاردووه‌ بۆئه‌وه‌ی ببێته‌ باره‌گای نهێنی سه‌ركرده‌كانی‌و گه‌وره‌ترین كارگه‌ی دروستكردنی بۆمبی لێیه‌‌و له‌وێ پێشوازی له‌و خۆبه‌خشانه‌ ده‌كرێت كه‌ له‌سه‌رتاسه‌ری جیهانه‌وه‌ ده‌چنه‌ ریزی رێكخراوه‌كه‌، هه‌روه‌ها گرنگترین سه‌ربازگه‌ی راهێنانی لێیه‌‌و سه‌ركرده‌كانی داعش له‌عێراق‌و سوریا له‌وێ كۆبوونه‌وه‌ی ده‌وری بۆ تاووتوێكردنی بارودۆخی ده‌وڵه‌ته‌كه‌یان ده‌كه‌ن.

 

ئه‌فسه‌رێكی هه‌واڵگری وه‌زاره‌تی به‌رگری كه‌ پێی باشبوو ئاماژه‌ به‌ ناوی نه‌كرێت، دووپاتی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی سه‌ركرده‌ی داعش ئێستا له‌و ناوچه‌یه‌یه‌‌و له‌وباره‌یه‌وه‌ به‌ "نیقاش"ی وت "راپۆرته‌ هه‌واڵگرییه‌كانی سه‌رچاوه‌كانمان له‌و ناوچه‌یه‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ چه‌ند رۆژێكه‌ شاره‌كه‌ رێوشوێنی ئه‌منی توند به‌خۆوه‌ ده‌بینێت‌و زۆر جاریش قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆ بۆ چه‌ند سه‌عاتێك له‌هه‌ندێك ناوچه‌دا ده‌سه‌پێندرێت، ئه‌وه‌ش مانای ئه‌وه‌یه‌ به‌غدادی له‌و ناوچه‌یه‌یه‌‌و له‌شاری ره‌قه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ چه‌ند رۆژێك له‌مه‌وبه‌ر رێكخراوه‌كه‌ له‌ شه‌ڕه‌كانی دژ به‌ هێزه‌كانی سوریای دیموكرات له‌ده‌ستی دا".

 

فاكته‌ری جوگرافیا

شاری قائیم سێ شارۆچكه‌ی بچووك له‌خۆده‌گرێت كه‌ بریتین له‌ "رومانه‌"‌و "كه‌رابیله‌"‌و "عوبه‌یدی"‌و رووباری فورات ده‌یكات به‌ دووبه‌شه‌وه‌‌و دوو هۆز هه‌ژموونیان به‌سه‌ر شاره‌كه‌دا دابه‌شكردووه‌ كه‌ ئه‌وانیش"ئه‌لبومحه‌ل"‌و "كه‌ربولی"ن، هه‌روه‌ك په‌یوه‌ندی خێزانی عه‌شایریشیان له‌گه‌ڵ ئه‌لبوكه‌مالی سوریا هه‌یه‌، ئه‌م دوو هۆزه‌ش له‌ململانێدان له‌سه‌ر هه‌ژموونیان له‌ شاره‌كه‌دا.

 

ئه‌و هۆكاره‌ راسته‌خۆیه‌ش كه‌ وایكردووه‌ داعش ئه‌م شاره‌ هه‌ڵبژێرێت تا ببێته‌ دواین قه‌ڵای پارێزراوی‌و باره‌گای سه‌ركرده‌كانی‌و شوێنێكیش بۆ كۆبوونه‌وه‌‌و دانانی نه‌خشه‌كانی، سروشته‌ جوگرافیه‌كه‌یه‌تی، چونكه‌ ناوچه‌یه‌كی كشتوكاڵی به‌پیته‌‌و كه‌شوهه‌وایه‌كی مامناوه‌ندی هه‌یه‌‌و دانه‌وێڵه‌‌و گه‌نم‌و سه‌وزه‌ش به‌رهه‌مده‌هێنێت‌و ناتوانرێت گه‌مارۆی خواردنی بخرێته‌شه‌ر، چونكه‌ پێداویستی خۆی دابین ده‌كات.

 

به‌ڵام فاكته‌ری گرنگتر له‌رووی سه‌ربازییه‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ رووبه‌رێكی به‌رفراوانی بیابانی بێ دانیشتووان‌و گرد‌و به‌رزایی‌و كه‌نده‌ڵانی هه‌یه‌ كه‌ ده‌گونجێت وه‌ك گه‌نجینه‌ی چه‌ك‌و ته‌قه‌مه‌نی به‌كاربێن، هه‌روه‌ك چه‌ندین تونێلی سروشتی هه‌یه‌ كه‌ به‌ده‌یان كیلۆمه‌تر درێژده‌بنه‌وه‌‌و چه‌كدارانی داعش ده‌توانن له‌ڕێی ئه‌و تونێلانه‌وه‌ له‌ شاری "قائم"وه‌ بچنه‌ خاكی سوریا به‌بێ ئه‌وه‌ی فڕۆكه‌ جه‌نگییه‌كان یاخود فڕۆكه‌ بێفڕۆكه‌وانه‌كانی تایبه‌ت به‌ كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری بیانبینن.

 

قاسم عیساوی كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ شێخانی عه‌شیره‌ته‌كانی ئه‌نبار به‌ "نیقاش"ی وت: "راسته‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان ناوه‌ندی هه‌ر شه‌ش شاره‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی پارێزگاكه‌یان كۆنترۆڵكردووه‌ (رومادی، فه‌لوجه‌، هیت، روتبه‌، حه‌دیسه‌، عانه‌)، به‌ڵام توندڕه‌وان بیابانی به‌رفراوانی ده‌وروبه‌ری ئه‌و شارانه‌یان كۆنترۆڵ كردووه‌‌و مه‌ترسییه‌كه‌ش لێره‌دایه‌".

 

هه‌روه‌ها وتی: "كۆنترۆڵكردنی بیابان فاكته‌رێكی سه‌ره‌كی ده‌بێت له‌ شه‌ڕی داهاتوودا كه‌ ئه‌وه‌ش ئه‌ركێكی سه‌خته‌‌و ته‌نانه‌ت بۆ هێزه‌كانی ئه‌مریكاش سه‌خت بوو ئه‌و كاته‌ی پێش ساڵی 2011 وڵاتیان داگیركردبوو ئه‌و كاته‌ فڕۆكه‌ی ئه‌پاچی‌و ده‌ورییه‌ی زه‌مینی‌و مانگه‌ ده‌ستكرده‌كانیان به‌كارده‌هێنا، ئێستاش توندڕه‌وان به‌باشی خۆیان بۆ شه‌ڕی قائیم ئاماده‌كردووه‌‌و له‌ ماوه‌ی سێ ساڵی رابردوودا بیابانیان به‌كارهێناوه‌ بۆ دروستكردنی مۆڵگه‌ی نهێنی".

 

ته‌ڵه‌ی سوپاكان

ئه‌و كێشه‌ سه‌ره‌كییه‌ی رووبه‌ڕووی سوپا ده‌بێته‌وه‌ دووری شاری "قائیم"ه‌ له‌ بنكه‌ سه‌ربازییه‌كانه‌وه‌‌و نزیكترین سه‌ربازگه‌ی سوپا 150 كیلۆمه‌تر له‌ قائیمه‌وه‌ دووره‌ كه‌ ئه‌ویش سه‌ربازگه‌ی "عه‌ین لئه‌سه‌د"ه‌، ئه‌گه‌ر سوپا بڕیاری جێبه‌جێكردنی هێرشی وشكانی بدات، ئه‌وا ئه‌و ماوه‌ دوورودرێژه‌ی ئه‌و رێگا بیاباناوییه‌، سوپا هیلاك ده‌كات‌و تواناكانی له‌رٍێگادا داده‌چۆڕێت له‌ڕێی ئه‌و هێرشه‌ له‌ناكاوانه‌ی ده‌كرێنه‌ سه‌ریان له‌لایه‌ن ئه‌و توندڕه‌وانه‌وه‌ی به‌درێژایی رێگاكه‌ خۆیان حه‌شارداوه‌.

 

ئه‌وه‌ش كه‌ وا ده‌كات شه‌ڕی داهاتوو ته‌واو له‌ شه‌ڕه‌كانی موسڵ‌و فه‌لوجه‌‌و تكریت جیاواز بێت، ئه‌وه‌یه‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌ی له‌سه‌ر سنووری سوریا ده‌بێت‌و ئه‌وه‌ش تایبه‌تمه‌ندییه‌ك به‌ توندڕه‌وان ده‌به‌خشێت كه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك هه‌ڵبێن بۆ ئه‌وێ‌و دواتر بگه‌ڕێنه‌وه‌، چونكه‌ هێزه‌ عێراقییه‌كان ناتوانن ئه‌و سنووره‌ دوورودرێژه‌ له‌گه‌ڵ سوریا بپارێزن كه‌ درێژییه‌كه‌ی ده‌گاته‌ 600 كیلۆمه‌تر.

 

شه‌ڕ له‌پێناوی سنووردا ته‌نیا سه‌ربازی نییه‌، به‌ڵكو سیاسیشه‌، شه‌ڕی داهاتووش سه‌ره‌تا پێویستی به‌هاوئاهه‌نگی نێوان عێراق‌و سوریا‌و پاشان هاوئاهه‌نگیكردن له‌گه‌ڵ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان‌و ئێران هه‌یه‌، چونكه‌ ئێران چه‌ند ساڵێكه‌ هه‌وڵ ده‌دات رێگایه‌كی زه‌مینی بدۆزێته‌وه‌ له‌نێوان خۆی‌و سوریای هاوپه‌یمانیدا، له‌كاتێكدا ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان‌و هاوپه‌یمانه‌كانی كار بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن به‌هه‌ر نرخێك بێت ئه‌وه‌ روو نه‌دات.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌