راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

رێوشوێنی ئه‌منی به‌تامی سیاسی
بازگه‌ی سقور.. بارگرانیه‌كی دیكه‌ بۆسه‌ر شانی هاووڵاتیان

که‌مال عه‌یاش
له‌سه‌ر رێگای نێوان به‌غدا‌و ئه‌نبار ژماره‌یه‌ك خاڵی پشكنین بڵاوبوونه‌ته‌وه‌، به‌ڵام یه‌ك بازگه‌یان بووه‌ته‌ زیاد له‌پێویست ته‌گه‌ره‌ی‌ بۆ هاوڵاتیان دروستكردووه‌.
31.08.2017  |  ئه‌نبار
قه‌ره‌باڵغی‌ ئۆتۆمبێله‌كان له‌بازگه‌ی‌ سقور ( :وێنه نقاش)
قه‌ره‌باڵغی‌ ئۆتۆمبێله‌كان له‌بازگه‌ی‌ سقور ( :وێنه نقاش)

ئه‌و بازگه‌یه‌ بۆته‌ ئاسته‌نگ بۆ جموجوڵی هاتووان‌و رۆیشتووان له‌ڕێی په‌یڕه‌وكردنی چه‌ند رێوشوێنێكی ئه‌منی ئاڵۆزه‌وه‌ كه‌ ته‌گه‌ره‌یان بۆ هاتووچۆی دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ دروست كردووه‌.

 

دوو كه‌س ناكۆكیان نییه‌ سه‌باره‌ت به‌ گرتنه‌به‌ری ئه‌و رێوشوێنه‌ ئه‌منیانه‌ی ده‌توانن كۆنترۆڵی دۆسێی ئه‌منی بكه‌ن‌و ئه‌و ده‌ستكه‌وته‌ ئه‌منیانه‌ش بپارێزن كه‌ به‌دیهاتوون، به‌ڵام نابێت له‌ڕێی جیاكاری له‌ نێوانیان یاخود به‌رته‌سككردنه‌وه‌ی ئازادی هاتووچۆیان له‌نێوان پارێزگاكانی یه‌ك وڵاتدا، ئازادی هاووڵاتیان زه‌وت بكه‌ن.

 

بازگه‌ی سقور له‌ ناوچه‌ی ئه‌بو غرێب (22 كم له‌ باشووری خۆرهه‌ڵاتی فه‌لوجه‌) پارێزگای ئه‌نبار له‌ به‌غدای پایته‌خت جیاده‌كاته‌وه‌‌و هه‌ركه‌سێك بیه‌وێت به‌ره‌و به‌غدای پایته‌خت بچێت پێیدا تێپه‌ڕده‌بێت، هێزێكی هاوبه‌ش سه‌رپه‌رشتی به‌ڕێوه‌بردنی بازگه‌كه‌ ده‌كات كه‌ پێكهاتووه‌ له‌ فه‌رمانده‌یی ئۆپراسیۆنه‌كانی به‌غدا‌و وه‌زاره‌ته‌كانی به‌رگری‌و ناوخۆ‌و هه‌ندێك گرووپی حه‌شدی شه‌عبی، هه‌موو ئه‌و هێزانه‌ به‌رپرسیارێتی وردبینی‌و پشكنینی ئه‌و كه‌س‌و ئۆتۆمبێلانه‌یان له‌ ئه‌ستۆدایه‌ كه‌ ده‌یانه‌وێت پێیدا تێپه‌ڕببن.

 

سه‌ره‌تا خوێنه‌ر ئه‌وه‌ی به‌خه‌یاڵدا دێت كه‌ زۆری ژماره‌ی ئه‌و هێزانه‌ یارمه‌تیده‌ر ده‌بێت بۆ ئاسانكارییه‌كی زۆری هاتووچۆ به‌بێ تێكدانی میكانیزمی پشكنین‌و وردبینی، به‌ڵام هاتووچۆكردن له‌و بازگه‌یه‌‌و ئه‌و دواكه‌وتنه‌ی كه‌ زۆر جار ده‌گاته‌ شه‌ش سه‌عات تا ده‌گه‌یته‌ لای ئامێری سۆناره‌كه‌ یاخود سه‌گه‌ راهێنراوه‌كان بۆ پشكنین (k9) بۆت ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌و رێوشوێنانه‌ ته‌نیا رێككارێكی رۆتینین‌و ناگه‌نه‌ ئاستی ئه‌و دواكه‌وتنه‌ی رێبواران له‌و بازگه‌یه‌ دووچاری ده‌بنه‌وه‌.

 

میكانیزمی په‌یڕه‌وكراو له‌و بازگه‌یه‌دا بووه‌ته‌ مایه‌ی توڕه‌یی خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ له‌ سه‌رتاسه‌ری شاره‌كانی پارێزگای ئه‌نبار به‌تایبه‌تیش كه‌ ئه‌وه‌ تاكه‌ ده‌روازه‌یانه‌ به‌ره‌و به‌غدای پایته‌خت‌و پارێزگاكانی دیكه‌، چونكه‌ بازگه‌كه‌ سه‌عات حه‌وتی به‌یانی ده‌رگاكانی ده‌كاته‌وه‌‌و له‌ سه‌عات حه‌وتی ئێواره‌شدا دایانده‌خات كه‌ ئۆتۆمبیلی بچووك‌و بارهه‌ڵگری گه‌وره‌ به‌درێژایی چه‌ند كیلۆمه‌ترێك ریزیان به‌ستووه‌.

 

ئه‌وه‌ی زیاتر له‌ ماوه‌ی دوومانگه‌ له‌ بازگه‌ی سقور رووده‌دات به‌قسه‌ی پسپۆران به‌ پێشێلكردنی ده‌ستووری عێراق داده‌نرێت كه‌ مافی هاتووچۆكردن‌و نیشته‌جێبوونی بۆ هاووڵاتیان زامن كردووه‌، به‌ڵام داخستنی به‌ڕووی دانشتووانی ناوچه‌كه‌دا بۆ چه‌ند جارێك‌و به‌بێ هۆكارێكی باوه‌ڕپێهێنه‌ر به‌ سزادانێكی به‌كۆمه‌ڵ داده‌نرێت.

 

رێوشوێنه‌كان باری سه‌رشانی خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌و میوانانیان قورس كردووه‌، چونكه‌ دڵنیان له‌وه‌ی ئه‌و رێوشوێنانه‌ هیچ نین جگه‌ له‌ سزادانێكی به‌كۆمه‌ڵ‌و هۆكاره‌كانی ئه‌و باوه‌ڕه‌شیان بۆ ئه‌وه‌ ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ ئه‌و رێوشوێنانه‌ له‌ شوێنی دیكه‌ بوونیان نییه‌ ته‌نیا له‌و بازگه‌یه‌دا نه‌بێت.

 

عومه‌ر عانی فه‌رمانبه‌ری بانك له‌ شاری فه‌لوجه‌ نیشته‌جێیه‌‌و له‌ به‌غدای پایته‌خت له‌ یه‌كێك له‌ بانكه‌ حكومییه‌كان كار ده‌كات، به‌هۆی ئه‌و میكانیزمه‌ په‌یرٍه‌وكراوه‌ كه‌ رێگه‌ به‌ هاتووچۆی ئۆتۆمبیل نادات له‌دوای سه‌عات حه‌وتی به‌یانیه‌وه‌ نه‌بێت، وازی له‌ ئۆپۆمبیله‌ تایبه‌ته‌كه‌ی هێناوه‌، ئه‌وه‌ش وای كردووه‌ عومه‌ر ماوه‌ی سێ كیلۆمه‌تر به‌پێ ببڕێت تا به‌بێ دواكه‌وتن بگاته‌ سه‌ر كاره‌كه‌ی، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و پاره‌ زیاده‌یه‌ی ده‌یدات به‌ كرێی ئه‌و ئۆتۆمبێله‌ جیاجیایانه‌ی له‌ میانی گه‌شته‌كه‌یدا كه‌ دوورییه‌كه‌ی له‌ (60 كم) تێناپه‌ڕێت، سواریان ده‌بێت.

 

عانی قسه‌ی بۆ "نیقاش" كرد‌و وتی: "نه‌مانده‌زانی گه‌ڕانه‌وه‌مان بۆ شاره‌كه‌ به‌م ڕاده‌یه‌ تێچوونی زۆر‌و ماندووكه‌ر ده‌بێت، چونكه‌ی ئه‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ی خه‌رجی ده‌كه‌ین خه‌یاڵیه‌ به‌راورد به‌وه‌ی له‌كاتی ئاواره‌ییدا سه‌رفمان ده‌كرد، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و توانا جه‌سته‌ییه‌ی كاریگه‌ری له‌سه‌ر ته‌ندروستیمان هه‌بووه‌، چونكه‌ رۆژانه‌ له‌ گه‌رمایه‌كدا كه‌ ده‌گاته‌ 50 پله‌ی سه‌دی، شه‌ش كیلۆمه‌تر به‌پێ ده‌بڕین".

 

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: "ئه‌وه‌ی بووه‌ته‌ مایه‌ی توڕه‌ییمان ئه‌وه‌یه‌ كاتێك ده‌گه‌ینه‌ تاكه‌ ئامێری سۆناری پشكنینه‌كه‌‌و ئه‌و كه‌سه‌ی راسپێردراوه‌ به‌ وردبینیكردنی به‌ڵگه‌نامه‌كانمان، ده‌بینین ئه‌و رێوشوێنانه‌ رۆتینین وه‌ك میكانزمێكی به‌ئه‌نقه‌ست بۆ گوشار خستنه‌سه‌ر پارێزگاكه‌ دانراون".

 

ئه‌و هاووڵاتیه‌ نیشته‌جێیانه‌ی پارێزگاكانی دیكه‌ كه‌ له‌ پارێزگای ئه‌نبار كارده‌كه‌ن، خۆیان له‌به‌رده‌م هاوكێشه‌یه‌كی قورسدا بینیوه‌ته‌وه‌ كه‌ ناتوانن له‌ڕێیه‌وه‌ هاوسه‌نگی بكه‌ن له‌نێوان ئه‌وه‌ی له‌لایه‌ن بازگه‌ی سقوره‌وه‌ به‌رامبه‌ریان ده‌كرێت له‌گه‌ڵ ئه‌ركی فه‌رمانبه‌رییاندا.

 

رائید سه‌میر پزیشكێكی موقیمه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی رومادی به‌ "نیقاش"ی وت: "به‌جددی بیر له‌وه‌ ده‌كه‌مه‌وه‌ بگوازمه‌وه‌ بۆ شاری رومادی، هه‌ر پارێزگایه‌كی دیكه‌ باشتره‌ له‌ پارێزگای ئه‌نبار كه‌ بووه‌ته‌ شوێنێك بۆ وه‌ده‌رنانی خاوه‌ن تواناكان‌و كارمه‌ندانی هه‌موو كه‌رته‌كان".

 

هه‌روه‌ها وتی: "ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ پزیشكانی پسپۆر‌و راوێژكار له‌وانه‌ی عیاده‌ی گه‌وره‌‌و كۆمه‌ڵگه‌ی پزیشكی زه‌به‌لاحیان هه‌بوو كاروباریان یه‌كلاكردووه‌ته‌وه‌‌و كۆچیان كردووه‌ بۆ به‌غدا‌و ناوچه‌كانی هه‌رێمی كوردستان له‌باكووری عێراق له‌ترسی ئه‌و هه‌راسانكردنه‌ی هه‌موو خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ی كردووه‌ته‌ تۆمه‌تبار".

 

ئه‌وه‌شی وت: "ئه‌و سوكایه‌تیپێكردن‌و ماف زه‌وتكردنه‌ی ده‌یبینم وام لێده‌كات متمانه‌ی ته‌واوم به‌وه‌ هه‌بێت كه‌ ئه‌جێندایه‌ك هه‌یه‌ هه‌وڵی سزادانی پارێزگاكه‌ ده‌دات له‌ڕێی گوشارخستنه‌سه‌ر كه‌سانی گوزه‌ران باش‌و خاوه‌ن تواناكان‌و مامۆستایان‌و پزیشكان بۆئه‌وه‌ی پارێزگاكه‌ چۆڵ بێت‌و دانیشتووانی وه‌ده‌ربنێت، به‌كرداریش ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ پارێزگاكه‌ ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و رێوشوێنانه‌ی وایان لێكردووین وا هه‌ست بكه‌ین له‌ زیندانێكی گه‌وره‌دا كارده‌كه‌ن".

 

زۆرینه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌و بازگه‌یه‌دا كارده‌كه‌ن شه‌ڕه‌گێزی به‌ روخساریانه‌وه‌ دیاره‌ به‌هۆی ئه‌و جلوبه‌رگه‌ سه‌ربازی‌و ماسكانه‌ی پۆشیویانه‌، زۆربه‌شیان ریش‌و سمێڵیان به‌شێوه‌یه‌ك ده‌هێڵنه‌وه‌ كه‌ ترس بخاته‌ نێو دڵی هاووڵاتیانه‌وه‌ كاتێك به‌ جۆره‌ ده‌نگێكی به‌رز قسه‌ده‌كه‌ن‌و جیاوازی ناكه‌ن له‌نێوان پیاوێك‌و ژنێك یان منداڵێك‌و به‌ته‌مه‌نێكدا، چونكه‌ هه‌مووان وه‌ك یه‌كن له‌به‌رده‌م ئه‌و میكانیزمه‌ به‌دناوه‌ی مامه‌ڵه‌كردندا كه‌ بۆ هه‌موو لایه‌ك روون بووه‌ته‌وه‌‌و له‌ سزا‌و به‌په‌رچدانه‌وه‌ش ناترسێت.

 

له‌گه‌ڵ به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی رێوشوێنه‌كان‌و داخستنی ئه‌و ده‌روازه‌یه‌ بۆ زیاتر له‌ جارێك‌و بۆ ماوه‌ی چه‌ند رۆژێكی له‌سه‌ر یه‌ك به‌تایبه‌تی له‌ رۆژانی جه‌ژن‌و بۆنه‌كاندا، نوێنه‌ره‌ سیاسییه‌كانی پارێزگاكه‌ كه‌وتوونه‌ته‌ ئیحراجییه‌كی زۆره‌وه‌ له‌به‌رده‌م داواكاری جه‌ماوه‌ردا سه‌باره‌ت به‌ پێویستی هاتنه‌سه‌ر هێڵ بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و قه‌یرانه‌، هه‌موو جارێك‌و له‌ هه‌موو سه‌ردانێكی ژماره‌یه‌ك له‌ به‌رپرسانی ئه‌منی‌و په‌رله‌مانتاران بۆ ئه‌و بازگه‌یه‌، چه‌ند به‌ڵێنێك ده‌درێن‌و میكانیزم بۆ ئاسانكاری هاتووچۆی هاووڵاتیان پێشكه‌ش ده‌كرێت، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌روه‌كو خۆی وایه‌‌و بگره‌ خراپتریش ده‌بێت.

 

شتێكی سه‌یر نییه‌ له‌ بازگه‌ی سقور كه‌سێكی به‌ته‌مه‌نی به‌ساڵاچوو ببینیت به‌ دارشه‌قه‌وه‌ ماوه‌یه‌كی دوور‌و درێژ به‌ره‌و پزیشكه‌كه‌ی بڕوات كه‌ رازی نه‌بووه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ شاره‌كه‌ به‌هۆی ئه‌و رێوشوێنانه‌، به‌ڵام له‌وه‌ش سه‌یرت ئه‌وه‌یه‌ رێگه‌ به‌و كه‌سه‌ به‌ته‌مه‌نه‌ نه‌درێت بچێته‌ ده‌ره‌وه‌ به‌هۆی ئاره‌زووی یه‌كێك له‌ كارمه‌نده‌ ئه‌منییه‌كان.

 

عه‌بدولڕه‌حمان جومه‌یلی پیاوێكی شه‌ست ساڵانه‌‌و نیشته‌جێی شاری فه‌لوجه‌یه‌‌و به‌ده‌ست چه‌ند نه‌خۆشییه‌كه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت‌و به‌به‌رده‌وامی سه‌ردانی پزیشكێكی تایبه‌ت ده‌كات له‌ به‌غدای پایته‌خت، ئه‌و قسه‌ی بۆ "نیقاش" كرد‌و وتی: "هه‌ر جارێك كه‌ به‌ره‌و به‌غدا ده‌چم چه‌ند به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كیان پیشان ده‌ده‌م كه‌ ده‌یسه‌لمێنن من تۆمه‌تبار یاخود كه‌سوكاری تۆمه‌تباریش نیم".

 

وتیشی: "ئه‌وه‌ی توڕه‌ی كردم كاتێك قسه‌م له‌گه‌ڵ هه‌ندێك له‌ كارمه‌ندانی وردبینی كرد سه‌باره‌ت به‌ پێویستی ئاسانكردنی رێوشوێنه‌كان بۆ راكێشانی سۆزی خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌، ئه‌وه‌بوو كه‌ رێگه‌م پێنه‌درا به‌ره‌و به‌غدا بڕۆم به‌بیانووی ئه‌وه‌ی رێگه‌كه‌ داخراوه‌‌و رێگه‌ به‌ تێپه‌ڕبوونی خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ نادرێت به‌ره‌و به‌غدا بڕۆن‌و تێپه‌ڕبوون ته‌نیا فه‌رمانبه‌ران‌و هاووڵاتیانی دیكه‌ به‌ده‌ر له‌ خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ ده‌گرێته‌وه‌".

 

پێده‌چێت ئه‌و نه‌هامه‌تیانه‌ی دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ دووچاری هاتوون له‌گه‌ڵ هێشتنه‌وه‌یان له‌و بازگه‌یه‌ بۆ ماوه‌ی زیاتر له‌ پێنج سه‌عات، هه‌ندێك هاووڵاتی هاندابێت بۆ قۆستنه‌وه‌ی ئه‌و ده‌رفه‌ته‌‌و هه‌وڵی سوودلێوه‌رگرتنی بده‌ن له‌ رێی فرۆشتنی خوارده‌مه‌نی خێرا‌و ئاوی خواردنه‌وه‌‌و ته‌نانه‌ت كار گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌وه‌ی هه‌ندێك كۆشك له‌و ناوچه‌یه‌ بۆفرۆشتن دابنرێت له‌به‌رامبه‌ر بڕه‌ پاره‌یه‌ك كه‌ ده‌گاته‌ 10 ملیۆن دیناری عێراقی.

 

خاوه‌نی بارهه‌ڵگر‌و تاكسیه‌كانیش خێرا نرخه‌كانیان به‌رزكردووه‌ته‌وه‌ به‌بیانی دره‌نگكه‌وتن‌و مانه‌وه‌یان له‌ سه‌ره‌ی دوورودرێژدا كه‌ زۆرجار ناچار ده‌بن له‌میانی گه‌شته‌كه‌یاندا بۆ تێپه‌ڕبوون له‌و بازگه‌یه‌، رۆژێك یان دوو رۆژ بمێننه‌وه‌، ئه‌و دره‌نگكه‌وتن‌و ماندووبوونه‌ش ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆی هاووڵاتیان له‌ چاوه‌ڕوانی چاره‌سه‌ری ریشه‌ییدا بۆ قه‌یرانێك كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ژیانی رۆژانه‌یانه‌وه‌ هه‌یه‌.

 

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌