راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

هه‌موو رۆژێك كه‌سێك ده‌كوژرێ‌ یان خۆی‌ ده‌كوژێ‌
خه‌ریكه‌ رووداوه‌كانی‌ كوشتن به‌لای‌ خه‌ڵكییه‌وه‌ ئاسایی‌ ده‌بنه‌وه‌

هونەر حەمەرەشید
رۆژ نییه‌ له‌هه‌رێمی‌ كوردستان هه‌واڵی‌ كوشتن یان خۆكوشتنی‌ كه‌سێك بڵاو نه‌كرێته‌وه‌، حاڵه‌ته‌كان ئه‌وه‌نده‌ زۆربوون به‌لای‌ خه‌ڵكییه‌وه‌ خه‌ریكه‌ ئاسایی‌ ده‌بنه‌وه‌و ته‌نیا ده‌بنه‌ ژماره‌.
20.07.2017  |  هه‌ولێر
رووداوه‌كانی‌ كوشتن له‌كوردستان به‌شێوه‌یه‌كی‌ نائاسایی‌ زیادیان كردووه‌ ( :وێنه الموسوعة الحرة)
رووداوه‌كانی‌ كوشتن له‌كوردستان به‌شێوه‌یه‌كی‌ نائاسایی‌ زیادیان كردووه‌ ( :وێنه الموسوعة الحرة)

به‌پێی‌ ئامارێك كه‌ ده‌ست "نیقاش" كه‌وتووه‌، ته‌نیا له‌ماوه‌ی‌ دوانزه‌ مانگدا (377) حاڵه‌تی‌ كوشتن یا خۆكوشتن له‌پارێزگاكانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا تۆماركراون، كه‌واته‌ بۆ هه‌ر رۆژێك زیاتر له‌حاڵه‌تێك ده‌كات.

 

ئه‌و ئاماره‌ له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی‌ مافی‌ مرۆڤی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌ تۆماركراوه‌و هه‌موو ئه‌و رووداوانه‌ی‌ گرتووه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌ماوه‌ی‌ 1ی‌ حوزه‌یرانی‌ 2016 هه‌تا 30ی‌ حوزه‌یرانی‌ 2017 له‌ناوچه‌ جیاجیاكانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان روویانداوه‌.

 

جاران ئه‌گه‌ر میدیا كوردییه‌كان باسی‌ هه‌واڵێكی‌ كوشتن یان خۆكوشتنیان بكردایه‌، بۆ ماوه‌ی‌ چه‌ند رۆژێك ده‌بوونه‌ باسی‌ سه‌رزاری‌ خه‌ڵكی‌‌و تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانیان ده‌ته‌نی‌، كه‌چی‌ ئێستا هه‌واڵی‌ كوشتن به‌شێوازی‌ سه‌یر سه‌یر ئه‌وه‌نده‌ زۆربووه‌ خه‌ریكه‌ بۆ خه‌ڵكی‌ ئاسایی‌ ده‌بنه‌وه‌و زۆرجار دوای‌ هه‌واڵێكی‌ كوشتن ده‌بینرێ‌ له‌تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان نوسراوه‌ "هیچ نییه‌ به‌هۆی‌ كێشه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ بووه‌".

 

هه‌ر له‌به‌ر ئه‌م مه‌ترسییه‌یه‌ ساڵێكه‌ ده‌سته‌ی‌ مافی‌ مرۆڤ ده‌ستی‌ به‌تۆماركردنی‌ ئاماره‌كه‌ كردووه‌‌و وه‌ك محه‌مه‌د سابر گۆمه‌شینی وته‌بێژی‌ ده‌سته‌ی‌ مافی‌ مرۆڤ بۆ "نیقاش" وتی‌ "ئامانجمان له‌و ئامارانه‌ خستنه‌ڕووی‌ ژماره‌ی‌ رووداوه‌كانه‌، ئه‌وه‌ی‌ ئێمه‌ تێبینیمان كردووه‌، مانگ به‌مانگ روو له‌زیادبوونه‌، حاڵه‌ته‌كانی‌ كوشتن به‌به‌راورد به‌دوو ساڵی رابردوو له‌گه‌شه‌سه‌ندندان‌و مه‌ترسی ته‌واوی له‌سه‌ر ئاسایشی كۆمه‌ڵایه‌تی دروستكردووه‌".

 

ده‌شڵێت "ئه‌و رێژانه‌ی‌ له‌ماوه‌ی‌ شه‌ش مانگی‌ رابردوو تۆماركراون، به‌تایبه‌تی‌ دوو مانگی‌ رابردوو رێژه‌یه‌كی زۆر مه‌ترسیداره‌و ئاماژه‌ به‌به‌رزوبونه‌وه‌ی رێژه‌كانی تاوانكاری ده‌ده‌ن له‌هه‌رێمی كوردستان".

 

هه‌ر به‌راستیش ئه‌م ماوه‌یه‌ رووداوی‌ سه‌یر رووده‌ده‌ن، بۆ نموونه‌ شه‌وی‌ 23ی‌ حوزه‌یران له‌گه‌ڕه‌كی‌ به‌ختیاری‌ شاری‌ سلێمانی‌ ژن‌و پیاوێك له‌ناو ماڵه‌كه‌ی‌ خۆیاندا به‌چه‌قۆ كوژرابوو، پۆلیسش وتی‌ به‌هۆكاری‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ بووه‌، ئه‌مه‌ش چه‌نده‌مین رووداوی‌ ماوه‌ی‌ كه‌می‌ رابردوو بوو كه‌ له‌میدیاكاندا بڵاوبوونه‌وه‌و له‌لای‌ خه‌ڵكیش نه‌بوونه‌ مایه‌ی‌ باس‌و خواس.

 

وته‌بێژی‌ ده‌سته‌ی‌ مافی‌ مرۆڤ لێكدانه‌وه‌ی‌ خۆی‌ بۆ زیادبوونی‌ حاڵه‌ته‌كان هه‌یه‌و ده‌ڵێت "ئه‌وه‌ی‌ ئێمه‌ به‌دواداچوونمان بۆ كردووه‌، زۆربه‌ی‌ حاڵه‌ته‌كانی‌ كوشتن‌و خۆكوشت، په‌یوه‌ندیان به‌قه‌یرانی‌ داراییه‌وه‌ هه‌یه‌، یان په‌یوه‌ندی‌ به‌كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌، كه‌ له‌رابردوو هه‌بوون‌و ئێستا سه‌رهه‌ڵده‌ده‌نه‌وه‌".

 

ئه‌وه‌ش ناشارێته‌وه‌ كه‌ شه‌ڕی‌ داعش یه‌كێكی‌ دیكه‌یه‌ له‌هۆكاره‌كان به‌و پێیه‌ی‌ دیارده‌ی‌ چه‌ك هه‌ڵگرتن زیادی‌ كردووه‌و ده‌ڵێت "ماڵ نییه‌ چه‌كێك، یان زیاتری‌ تێدا نه‌بێت".

 

شاره‌زایانی‌ بواری‌ ئه‌منی‌ ئه‌م گریمانه‌یه‌ پشت راست ده‌كه‌نه‌وه‌و باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن شه‌ڕی‌ داعش وایكردووه‌ كڕین‌و فرۆشتن به‌چه‌كه‌وه‌ ئاسان ببێت، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ له‌دوای‌ حوزه‌یرانی‌ 2014ه‌وه‌ به‌شێكی‌ زۆری‌ چه‌كه‌كانی‌ سوپای‌ عێراقی‌ كه‌وتووه‌ته‌ ده‌ست كه‌سانی‌ مه‌ده‌نی‌.

 

سه‌ركه‌وت ئه‌حمه‌د وته‌بێژی‌ پۆلیسی‌ سلێمانی‌ له‌و باره‌وه‌ بۆ "نیقاش" ده‌ڵێت "ئێستا دیارده‌ی‌ چه‌ك هه‌ڵگرتن رووی‌ له‌زیادبوون كردووه‌، كه‌ به‌دڵنیایی ئه‌وه‌ش په‌یوه‌ندی‌ به‌شه‌ڕی‌ داعشه‌وه‌ هه‌یه‌".

 

ده‌شڵێت "له‌بازاڕه‌كان كڕین‌و فرۆشتن به‌چه‌كه‌وه‌ ئاسانبووه‌، ئه‌وه‌ش به‌بیانووی‌ شه‌ڕی‌ داعش، كه‌ به‌شێكی‌ زۆر له‌و كه‌سانه‌ی‌ سه‌ر به‌هێزه‌ ئه‌منییه‌ فه‌رمییه‌كان نین، وه‌ك خۆبه‌خشی‌ شه‌ڕی‌ داعش خۆیان ده‌ناسێنن‌و هیچ یاسایه‌ك نییه‌ بۆ رێگرییان".

 

له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانی‌ شه‌ڕی‌ داعش به‌هه‌زاران كه‌س ناویان وه‌ك خۆبه‌خش تۆماركرد بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌پاڵ هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ به‌رگری‌ بكه‌ن، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ یاسایه‌ك نییه‌ رێكیان بخات، بۆیه‌ هه‌ركه‌سێك ده‌توانێ‌ وه‌ك خۆبه‌خش خۆی‌ بناسێنێ‌.

 

له‌باره‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان چ هه‌نگاوێكیاناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ رێگری‌ له‌دیارده‌ی‌ چه‌كداری‌ بكه‌ن، وته‌بێژه‌كه‌ی‌ پۆلیسی‌ سلێمانی‌ جه‌ختیكرده‌وه‌، كه‌ ئه‌وان له‌هه‌وڵه‌كانیان به‌رده‌وامن، به‌ڵام به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ رێژه‌كه‌ له‌راده‌به‌ده‌ره‌ ناتوانن كۆنتڕۆڵی‌ بكه‌ن.

 

ئه‌م حاڵه‌ته‌ ته‌نیا له‌سلێمانی‌ نییه‌و وه‌ك به‌رێوه‌به‌ری‌ پۆلیسی‌ هه‌ولێر ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات له‌سه‌رجه‌م ناوچه‌كانی‌ هه‌رێم هه‌ڵگرتنی‌ چه‌ك بووه‌ته‌ دیارده‌و كۆنتڕۆڵكردنی‌ به‌ئه‌سته‌م ده‌زانێت.

 

عه‌بدولخاڵق ته‌ڵعه‌ت به‌رێوه‌به‌ری‌ پۆلیسی‌ هه‌ولێر به‌"نیقاش"ی‌ وت "هێزه‌ ئه‌منییه‌كان رۆژ نییه‌ رێگری‌ له‌چه‌ند حاڵه‌تێكی‌ هه‌ڵگرتنی‌ چه‌ك نه‌كه‌ن، به‌ڵام به‌هۆی‌ زۆری‌ رێژه‌ی‌ چه‌كداری‌‌و بیانووی‌ شه‌ڕی‌ داعش‌و خۆبه‌خشی‌ بۆ ئه‌و شه‌ڕه‌ كۆنتڕۆڵكردنی‌ قورسه‌".

 

دواین حاڵه‌ی‌ كوشتن له‌هه‌رێمی‌ كوردستان ئه‌وه‌ بوو كه‌ پاش نوێژی هه‌ینی رۆژی‌ 7ی‌ ته‌مموز له‌گه‌ڕه‌كی هه‌نارۆكی شاری قه‌ڵادزێ (١٣٤ كیلۆمه‌تر خۆرهه‌ڵاتی‌ سلێمانی‌) روویدا كاتێك مامۆستایه‌كی‌ ئاینی به‌ناوی‌ حازم سدیق عه‌لی به‌فیشه‌ك كوژرا، ئه‌مه‌شیان دیسانه‌وه‌ خرایه‌ پاڵ "كێشه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌".

 

ئه‌و مامۆستا ئاینییه‌ سه‌ر به‌كۆمه‌ڵی‌ ئیسلامییه‌و به‌رپرسانی‌ ئه‌و حیزبه‌ش به‌ "كرده‌یه‌كی‌ تیرۆرستی‌ ده‌زانن"، سۆران عومه‌ر، كه‌ له‌سه‌ر پشكی‌ ئه‌و حیزبه‌ په‌رله‌مانتاره‌و سه‌رۆكی‌ لیژنه‌ی‌ مافی‌ مرۆڤیشه‌ جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ "ئه‌م كوشتنه‌ كرده‌وه‌یه‌كی تیرۆریستییه‌و هیچ پاساوێكی نییه‌ نه‌ سیاسی نه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی".

 

سۆران عومه‌ر ده‌شڵێت "به‌م كوشتنه‌و كوشتنه‌كانی‌ تریش مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ ڕوو له‌هه‌مووان ده‌كات، كه‌ هه‌ركه‌س به‌پاساوی كێشه‌یه‌ك كه‌سێك تیرۆربكات‌و ئه‌م كاره‌شی بۆ بچێته‌ سه‌ر".

 

چه‌ند مانگێكه‌ زیاتر له‌جاران ناوی‌ قه‌زای‌ چه‌مچه‌ماڵ (خوارووی‌ سلێمانی‌) چووه‌ته‌ ناو ناوان، به‌و پێیه‌ی‌ رێژه‌یه‌كی‌ زۆری‌ حاڵه‌تی‌ كوشتن‌و خۆكوشتن‌و رفاندن تیایدا روویداوه‌، ته‌نانه‌ت كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌ بووه‌ كه‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ چه‌ند كۆبوونه‌وه‌یه‌كی‌ فه‌رمی‌ بۆ ته‌رخانكردو بێ‌ چاره‌سه‌ر لێی‌ هاته‌ ده‌ر.

 

دانا جه‌زا سه‌رۆكی لیژنه‌ی ناوخۆی ئه‌نجوومه‌نی پارێزگای سلێمانی له‌مڕووه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "له‌چه‌مچه‌ماڵ به‌شێوه‌یه‌ك حاڵه‌ته‌كان زۆر بووه‌، هێزه‌ ئه‌منییه‌كان نه‌یانده‌توانی‌ دۆخه‌كه‌ چاره‌سه‌ر بكه‌ن‌و كۆنتڕۆڵیان پێنه‌ده‌كرا، كه‌ به‌شێكی‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌كێشه‌ سیاسییه‌كان هه‌بوو".

 

دانا ده‌شڵێت "قه‌یرانی‌ سیاسی‌‌و ئابوری‌ هۆكاری‌ زیادبوونی‌ ئه‌و حاڵه‌تانه‌ن، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ به‌ئاشكرا كڕین‌و فرۆشتن به‌چه‌كه‌وه‌ ده‌كرێت".

 

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "ئاسایش‌و پۆلیس به‌گشتی‌ كه‌مته‌رخه‌میان هه‌یه‌،  به‌شێكی‌ كه‌مته‌رخه‌مییه‌كان په‌یوه‌ندی‌ به‌نه‌بوونی‌ توانای‌ ‌لۆجستییه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ش پاساو نییه‌".

 

ئه‌و توانا لۆجستییه‌ی‌ ئه‌ندامه‌كه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ باسی‌ ده‌كات په‌یوه‌سته‌ به‌وه‌ی‌ ده‌زگا ئه‌منییه‌كانی‌ ناوخۆ به‌شێكی‌ گرنگی‌ تواناكانیان بۆ به‌ره‌كانی‌ شه‌ڕ نه‌ردووه‌و كه‌متر به‌شاره‌كان راده‌گه‌ن، هه‌ردوو به‌رپرسه‌كه‌ی‌ پۆلیسی‌ هه‌ولێرو سلێمانیش ئه‌وه‌ ره‌ت ناكه‌نه‌وه‌.

 

هه‌موو ئه‌وانه‌ی‌ له‌م راپۆرته‌ی‌ "نیقاش"دا لێدوانیان داوه‌، ترسیان له‌وه‌ هه‌یه‌ رووداوه‌كان له‌م شێوه‌ نائاساییه‌ی‌ ئێستا زیاتر تێبپه‌ڕێت‌و بگاته‌ بارێك ئه‌وه‌نده‌ی‌ تر له‌كۆنترۆڵ ده‌ربچێت.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌