راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ساڵ‌و نیوێك دوای‌ داعش
هێشتا كاولكاری باڵی‌ به‌سه‌ر ئه‌نباردا كێشاوه‌

که‌مال عه‌یاش
وێنه‌كه‌ زۆر له‌وه‌ جیاواز نییه‌ كه‌ ساڵێك به‌ر له‌ئێستا بۆیه‌كه‌مجار دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ شاره‌كانی ئه‌نبار، چونكه‌ هێشتا خه‌ڵكه‌كه‌ی‌ به‌ده‌ست خراپبوونی ره‌وشی خزمه‌تگوزارینه‌وه‌ ده‌ناڵێنن.
8.06.2017  |  ئه‌نبار
بنیادنانەوەی چێشتخانەیەک لەئەنبار
بنیادنانەوەی چێشتخانەیەک لەئەنبار

كاتێك به‌نێو شه‌قامی شاره‌ ئازادكراوه‌كانی پارێزگای ئه‌نباردا ده‌گه‌ڕێیت له‌فه‌لوجه‌وه‌ (60 كم له‌خۆرئاوای به‌غدای پایته‌خت) بۆ قه‌زای روتبه‌ (450 كم له‌خۆرئاوای شاری فه‌لوجه‌) وا هه‌ست ده‌كه‌یت ئێستا له‌جه‌نگێكی وێرانكه‌ر هاتووه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌، چونكه‌ دیمه‌نی خانووه‌ رووخاوه‌كان‌و رێگا سه‌ره‌كییه‌ تێكدراوه‌كان‌و پرده‌ پچڕاوه‌كان‌و ئه‌و بۆمبانه‌ی تائێستا له‌رێگا لاوه‌كییه‌كان‌و له‌ژێر داروپه‌ردووی خانووه‌كاندا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌دیمه‌نی ئه‌و بازگه‌‌و خاڵانه‌ی پكشنین كه‌ به‌چڕی بڵاوبوونه‌ته‌وه‌، چه‌ند دیمه‌نێكن ژماره‌یه‌ك پرسیار سه‌باره‌ت به‌سوودی هه‌ڵمه‌ته‌كانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ ده‌وروژێنن كه‌ سه‌ری چاودێران ده‌ئێشێنن‌و له‌سه‌ر ئه‌رزی واقیعیش بوونیان نییه‌.

 

رومادی ناوه‌ندی پارێزگای ئه‌نبار (110 كم له‌ خۆرئاوای به‌غدای پایته‌خت)‌و شاره‌كانی هیت‌و به‌غدادی له‌خۆرئاوایه‌وه‌، تائێستا له‌نێو كێشه‌ی عه‌شایری‌و سیاسیدا ده‌ژین‌و هه‌وڵده‌ده‌ن هه‌ژموونیان به‌سه‌ر بڕیاره‌كانی پارێزگادا بسه‌پێنن‌و كۆنترۆڵیان بكه‌ن، ئه‌ویش به‌قسه‌ی هه‌ندێك پیاوماقوڵ‌و شێخی ناوچه‌كه‌ كه‌ دووپاتیان كرده‌وه‌ ئه‌و كێشانه‌ یارمه‌تیده‌ربوون له‌خراپبوونی ره‌وشی خزمه‌تگوزاری‌و ته‌ندروستی‌و ئێستا هه‌ڕه‌شه‌ له‌ئاسایشی پارێزگاكه‌ ده‌كه‌ن‌و واشده‌كه‌ن جارێكی تر داعش بتوانێت كۆنترۆڵی بكاته‌وه‌ به‌سوودوه‌رگرتن له‌و له‌به‌ریه‌كهه‌ڵوه‌شانه‌ی عه‌شایره‌كان به‌گشتی له‌سه‌رانسه‌ری ئه‌نباردا تێیدا ده‌ژین.

 

هه‌ڕه‌شه‌كانی داعش له‌دژی شاره‌كانی ئه‌نبار كۆتاییان نه‌هاتووه‌، به‌تایبه‌تی كه‌ بیابانی ئه‌نبار‌و ناوچه‌كانی دوورگه‌كانی خالیدیه‌‌و رومادی‌و هیت تا ده‌گاته‌ قائیم (380 كم له‌خۆرئاوای به‌غدای پایته‌خت) تائێستاش له‌ژێر كۆنترۆڵی داعشدان.

 

قه‌زای روتبه‌ به‌قسه‌ی عیماد دلێمی قایمقام به‌قه‌زایه‌كی چۆڵكراو داده‌نرێت، ئه‌و كه‌ له‌زیاتر له‌بۆنه‌یه‌كدا باسی پێویستی پشتیوانیكردنی قه‌زاكه‌ی كردووه‌ له‌رووی ئه‌منیه‌وه‌، هه‌میشه‌ دووپاتی كردووه‌ته‌وه‌ پلانی راسته‌قینه‌ له‌ئارادا نییه‌ كه‌ یارمه‌تیده‌ربێت له‌پاراستنی شاره‌كه‌ ئه‌مه‌ش وای لێده‌كات گیرۆده‌ی ده‌ستی داعش بێت‌و هه‌ركاتێك ویستی كۆنترۆڵی بكات.

 

شاره‌كانی عانه‌‌و راوه‌‌و قائیم تائێستاش له‌ژێر كۆنترۆڵی رێكخراوی داعشدان‌و پێشناچێت حكومه‌تی ناوه‌ندی‌و فه‌رمانده‌ ئه‌منییه‌كان پلانێكی نزیكیان هه‌بێت بۆ ئازادكردنی ئه‌و قه‌زایانه‌، ماوه‌ی نزیكه‌ی ساڵێكیشه‌ ئه‌م دۆسێیه‌ به‌هه‌ڵپه‌سێردراوی ماوه‌ته‌وه‌ له‌دوای راوه‌ستانی ئۆپراسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كان له‌پارێزگای ئه‌نبار كه‌ دوایه‌مینیان ئازادكردنی شاری فه‌لوجه‌ بوو له‌كۆتایی حوزه‌یرانی ساڵی 2016دا.

 

دۆسێی ئاواره‌كانیش به‌هه‌مان شێوه‌ به‌هه‌ڵپه‌سێردراوی ماوه‌ته‌وه‌، چونكه‌ ده‌یان هه‌زار كه‌س هه‌ن له‌بیاباندا ده‌مێننه‌وه‌‌و هه‌ندێكیان تۆمه‌تبارن به‌وه‌ی له‌خێزانی داعشه‌كانن‌و هه‌ندێكی دیكه‌شیان له‌وانه‌ن كه‌ خانووه‌كانیان زیانی به‌ركه‌وتووه‌ یاخود له‌ناوچه‌كانیان ئاواره‌بوون كه‌ هێشتا له‌ژێر كۆنترۆڵی گرووپه‌ چه‌كداره‌كاندان‌و حكومه‌تی خۆجێییش تائێستا بڕیاری نه‌داوه‌‌و توانای چاره‌سه‌ری ئه‌م دۆسێیه‌ی نییه‌ كه‌ بووه‌ته‌ كێشه‌یه‌كی مرۆیی زیاتر له‌وه‌ی ئه‌منی بێت.

 

ئه‌گه‌ر زۆر له‌م ململانێ سیاسی‌و حزبی‌و عه‌شایریانه‌ دوورنه‌كه‌وینه‌وه‌، ئه‌وا گشت قه‌زاكانی پارێزگاكه‌ به‌ئاشكرا به‌ده‌ست خراپی خزمه‌تگوزاری شاره‌وانی‌و ته‌ندروستیه‌وه‌ ده‌ناڵێنن، به‌تایبه‌تی له‌دۆسێی بڵاوبوونه‌وه‌ی ته‌رم له‌ژێر داروپه‌ردووی ئه‌و خانووانه‌دا كه‌ زۆربه‌یان وێران بوون، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌و گه‌ڕه‌كانه‌ی به‌ته‌واوی وێران بوون‌و هه‌ڕه‌شه‌ی كاره‌ساتێكی ژینگه‌ییان له‌سه‌ره‌.

 

به‌له‌به‌رچاوگرتنی نیوه‌ی پڕی په‌رداخه‌كه‌، هه‌مووان له‌هه‌وڵدان بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی ژیان، بۆیه‌ دیمه‌نی ئه‌و خوێندكار‌و قوتابیانه‌ ده‌بینیت كه‌ رێگاوبانه‌كانیان پڕكردووه‌‌و له‌هاتوچۆدان بۆ خوێندگه‌كانیان‌و وێنه‌یه‌كی پڕ له‌ژیان ده‌كێشن كه‌ هه‌مووان خۆشحاڵ ده‌كات، به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی خه‌ون به‌وه‌وه‌ ده‌بینن كه‌ سه‌رله‌نوێ ژیانی ئاسایی بۆ شاره‌كه‌یان بگه‌ڕێته‌وه‌، هه‌روه‌ها دیمه‌نی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی هه‌ندێك خانوو له‌لایه‌ن خاوه‌نه‌كانیانه‌وه‌ كه‌ به‌شێكیان یاخود به‌ته‌واوی خاپووربوون.

 

به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی په‌روه‌رده‌ی ئه‌نبار ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ زیاتر له‌ 80%ی خوێندكاران گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ خوێندن له‌پارێزگاكه‌دا، دووپاتیشی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ساڵی داهاتوو ساڵی گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌موو خوێندكاره‌ ئاواره‌كان ده‌بێت بۆ شاره‌كانیان له‌گه‌ڵ سه‌ره‌تای ساڵی نوێی خوێندندا، ئه‌ویش دوای پشت به‌ستن به‌هه‌وڵی خۆماڵی‌و پشتیوانی هه‌ندێك رێكخراوی ناوخۆیی‌و نێوده‌وڵه‌تی بۆ گێڕانه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆر له‌خوێندنگه‌‌و دامه‌زراوه‌ی په‌روه‌رده‌یی.

 

زۆرینه‌ی ئه‌وانه‌ی گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ پارێزگای ئه‌نبار ده‌سته‌وه‌ستان نه‌وه‌ستاون چاوه‌ڕوانی به‌خششی حكومه‌ت یان یارمه‌تییه‌كی مرۆیی بكه‌ن تا له‌و واقیعه‌ ده‌ریانهێنێت كه‌ به‌تاڵ وه‌سفی ده‌كه‌ن، به‌ڵكو توانیویانه‌ خۆیان له‌گه‌ڵ بارودۆخه‌ نوێیه‌كه‌دا بگونجێنن‌و ده‌ستیان به‌كاری رۆژانه‌ی خۆیان كردۆته‌وه‌ چ بازرگانی بێت یاخود فه‌رمانبه‌ری.

 

عه‌مار عه‌لوانی كه‌ نیشته‌جێی گه‌ڕه‌كی جه‌معییه‌ی ناوه‌ڕاستی رومادیه‌‌و توانیویه‌تی خانووه‌كه‌ی نۆژه‌ن بكاته‌وه‌‌و پرۆژه‌ بچووكه‌كه‌ی بۆ بازرگانی سه‌وزه‌ بكاته‌وه‌، به‌"نیقاش"ی وت "خه‌ریكه‌ له‌گه‌ڵ بارودۆخی نوێی شاره‌كه‌ماندا رادێین‌و هێڵه‌كانی ژیانی رۆژانه‌مان دیاری ده‌كه‌ین‌و هه‌وڵ ده‌ده‌ین ئه‌و ئاسته‌نگانه‌ش نه‌هێڵین كه‌ رووبه‌ڕوومان ده‌بنه‌وه‌، ئه‌گه‌رچی له‌په‌راوێزی ژیانی ئاساییشدا بژین، به‌ڵام ژیان راناوه‌ستێت‌و پێویسته‌ سه‌ره‌ڕای هه‌موو سه‌ختیه‌كان به‌رده‌وام بین".

 

دیمه‌نی جیاكاری له‌نێوان گه‌ڕه‌ك‌و ناوچه‌كاندا بووه‌ته‌ شتێكی ئاسایی، چونكه‌ هه‌ر ناوچه‌‌و گه‌ڕه‌كێك یاخود قه‌زایه‌ك پشكێكی هه‌یه‌ له‌ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ به‌گوێره‌ی ئه‌و یارمه‌تییه‌ی له‌لایه‌ن سیاسیه‌كان یاخود هه‌ندێك حزب یان هه‌ندێك كه‌سی ده‌ستڕۆیشتوو پێشكه‌ش به‌و ناوچانه‌ ده‌كرێت به‌وپێیه‌ی بنكه‌ی جه‌ماوه‌ری ئه‌م حزب یان ئه‌و حزبن.

 

دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ جیاكاری له‌پێشكه‌شكردنی خزمه‌تگوزاریدا به‌ڕوونی دیاره‌، چونكه‌ جیاوازییه‌كی ئاشكرا هه‌یه‌ له‌نێوان ئه‌وه‌ی حكومه‌تی خۆجێیی پێشكه‌شی ده‌كات له‌خزمه‌تگوزرای ته‌ندروستی‌و شاره‌وانی له‌سه‌ر ئاستی گه‌ڕه‌ك‌و گونده‌كان، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڕه‌كێكدا به‌رپرسێكی ئه‌منی یان شێخی عه‌شیره‌تێك یاخود نوێنه‌ری حزبێكی دیاریكراوی لێبێت، ئه‌وا گه‌ڕه‌كه‌كه‌ خزمه‌تگوزاری جیاوازی ده‌بێت له‌گه‌ڕه‌كه‌كانی دیكه‌.

 

ره‌نگه‌ قسه‌كردنیش له‌باره‌ی ساده‌ترین خزمه‌تگوزاری پێشكه‌شكراو یان نه‌بوونی، له‌لای هاووڵاتیان شتێكی لاوه‌كی بێت، له‌به‌رامبه‌ر گه‌ڕانه‌وه‌‌و سه‌قامگیری‌و پارێزگاریكردن له‌ده‌ستكه‌وته‌ ئه‌منییه‌كان كه‌ زامنی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن گرووپه‌ چه‌كداره‌كان باڵاده‌ست نه‌بنه‌وه‌‌و دانیشتووان بێبه‌ش نه‌بن له‌شاره‌كه‌یان‌و سه‌قامگیرییه‌كه‌یان كه‌ له‌ماوه‌ی رابردوودا له‌ده‌ستیان دابوو، ئه‌وانه‌ی چاوپێكه‌وتنمان له‌گه‌ڵ كردوون له‌دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ له‌گه‌ڕه‌كه‌كانی باشووری شاری رومادی دووپاتیان كردووه‌ته‌وه‌ كه‌ ترس له‌گه‌ڕانه‌وه‌ی داعش ره‌ویوه‌ته‌وه‌‌و وریایی زیاتر بووه‌‌و گیانی به‌رپرسیارێتیش به‌رزبووه‌ته‌وه‌ له‌ڕێی هاوكاری هاوڵاتیان له‌گه‌ڵ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان له‌ئاگاداركردنه‌وه‌یان له‌كاتی بینینی هه‌ر شتێك كه‌ پێیان وابێت ده‌چێته‌ چوارچێوه‌ی كاری تیرۆریستییه‌وه‌.

 

عه‌بدولحه‌مید فه‌راجی كه‌ نیشته‌جێی گه‌ڕه‌كی ته‌ئمیمی باشووری رومادیه‌، ژیانی خۆی به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی به‌سه‌ر ده‌بات هه‌رچه‌نده‌ وره‌ی به‌رزه‌‌و رۆژانه‌ چاودێری ده‌روازه‌كانی رۆیشتن‌و هاتنی گه‌ڕه‌كه‌كه‌ی ده‌كات‌و له‌كه‌سانی نامۆ راده‌مێنێت‌و به‌رپرسیارێتی لێوردبوونه‌وه‌یان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ، تا ئه‌و راده‌یه‌ی له‌لای هێزه‌ ئه‌منییه‌كان ناسراوه‌‌و ده‌سه‌ڵاتیان پێداوه‌.

 

فه‌راجی ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ "پاراستنی شاره‌كانمان‌و دووربوونمان له‌وه‌ی جارێكی تر بكه‌وینه‌وه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی كه‌سانی نه‌ناسراو، یارمه‌تیده‌ر بووه‌ له‌به‌رزكردنه‌وه‌ی هه‌ستی ئه‌منی له‌لای زۆربه‌مان، ئه‌گه‌رچی دڵنیاین له‌وه‌ی كه‌ هێشتا كه‌سانێك دزه‌یان كردۆته‌ نێو ده‌زگا ئه‌منییه‌كانمان، به‌ڵام ئێمه‌ ئه‌و كاره‌ ده‌كه‌ین كه‌ به‌راستی ده‌زانین".

 

حه‌كیم ناجی یه‌كێكه‌ له‌دانیشتووانی شاری فه‌لوجه‌‌و نیشته‌جێی گه‌ڕه‌كی شوهه‌دایه‌ له‌باشووری شاره‌كه‌، به‌مدواییانه‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌كه‌ی بۆئه‌وه‌ی بۆ یه‌كه‌مینجار له‌ماوه‌ی سێ ساڵی رابردوودا چاودێری تاقیكردنه‌وه‌ی كۆتایی ساڵی قۆناغی ئاماده‌یی بكات، ئه‌و ره‌وشی په‌روه‌رده‌ به‌شۆك وه‌سف ده‌كات به‌هۆی ئه‌و گۆڕانكارییه‌ ریشه‌ییانه‌ی له‌هه‌ڵسوكه‌وتی خوێندكاره‌ گه‌ڕاوه‌كاندا به‌دی كردووه‌ كه‌ زۆر له‌جاران جیاوازتره‌.

 

ناجی ده‌ڵێت "ئه‌وه‌ی به‌ڕێوه‌یه‌ سه‌ختتره‌‌و پێویستی به‌هه‌وڵی گه‌وره‌ی دانیشتووانی ناوچه‌كه‌‌و دامه‌زراوه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كان هه‌یه‌ بۆ سه‌رله‌نوێ گێڕانه‌وه‌ی هه‌مووان بۆسه‌ر ئه‌و راسته‌ڕێیه‌ی له‌هه‌وڵداین ده‌ستی پێوه‌بگرین به‌تایبه‌تی چینی خوێندكاران كه‌ به‌به‌ردی بناغه‌ی سه‌ره‌كی بنیاتنانی گۆمه‌ڵگه‌كان داده‌نرێن".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌