راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

به‌نهێنی‌ ناو تۆمار ده‌كرێت
حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ ده‌یه‌وێت په‌لبكێشێت بۆ كوردستان

هه‌ستیار قادر
خۆ ناونوسكردن به‌حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ گه‌یشتووه‌ته‌ هه‌رێمی‌ كوردستانیش، هێزه‌ كوردییه‌كان ئه‌م هه‌نگاوه‌ به‌"خیانه‌ت" ده‌زانن‌و ئه‌وانه‌شی‌ خۆیان تۆمار ده‌كه‌ن ده‌ڵێن خراپی‌ باری‌ ئابوری‌ ناچاری‌ كردوون.
6.04.2017  |  هه‌ولێر
چه‌كدارێكی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ له‌فه‌لوجه‌ ( :وێنه احمد الربيعي)
چه‌كدارێكی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ له‌فه‌لوجه‌ ( :وێنه احمد الربيعي)

عه‌لی شه‌ریف 23 ساڵ دانیشتوی‌ یه‌كێك له‌گونده‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌و ماوه‌ی‌ چه‌ند مانگێكه‌ چاوه‌ڕوانی‌ ئه‌وه‌یه‌ له‌لایه‌ن حه‌شدی‌ شه‌عبییه‌وه‌ بانگهێشت بكرێت بۆ ریزه‌كانی‌، له‌پاش ئه‌وه‌ی‌ ناوی‌ خۆی‌ تۆماركردووه‌ بۆ په‌یوه‌ندیكردن به‌و هێزه‌وه‌ كه‌ سه‌ر به‌حكومه‌تی‌ ناوه‌نده‌.

 

هه‌ستیاریی‌ پرسی په‌یوه‌ندیكردن به‌هێزێكی‌ سه‌ربازی‌ زۆرینه‌ شیعه‌ی‌ سه‌ر به‌ناوه‌ند له‌ناو هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌، كارێكی‌ وایكردووه‌ ئه‌و گه‌نجه‌ به‌ناوێكی‌ خوازراو قسه‌ بۆ "نیقاش" بكات، نه‌وه‌ك دووچاری‌ لێپرسینه‌وه‌ ببێت.

 

عه‌لی به‌"نیقاش"ی‌ وت "پێشتر دوو هاوڕێم په‌یوه‌ندییان به‌حه‌شدی شه‌عبییه‌وه‌ كردووه‌و چونه‌ته‌ سنوری‌ قه‌زای‌ خانه‌قین‌و ئه‌وان هانیان دام ناوم تۆمار بكه‌م‌و پێیان وتم حه‌شدی شه‌عبی هێزێكی‌ یاساییه‌و سه‌ر به‌حكومه‌تی‌ عێراقییه‌، له‌باری‌ وه‌رگرتندا 10 رۆژ ده‌وام ده‌كه‌م‌و 15 رۆژ له‌ماڵه‌وه‌ ده‌بم".

 

وتیشی‌ "ئه‌وه‌ی‌ به‌ئێمه‌ وتراوه‌ زیاتر له‌ 80 هاوڵاتی‌ هه‌رێم په‌یوه‌ندییان به‌حه‌شدی شه‌عبیه‌وه‌ كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌ر له‌ده‌ستبه‌كار بوون، مه‌شقی‌ سه‌ربازی‌ بكه‌ن" بێ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ بزانێت كه‌ تیایدا مه‌شقیان پێده‌كرێت.

 

حه‌شدی‌ شه‌عب كه‌ له‌ساڵی‌ 2014دا له‌سه‌ر فه‌توای‌ عه‌لی سیستانی‌ گه‌وره‌ مه‌رجه‌عی شیعه‌كان پێكهێنرا بۆ ئه‌وه‌بوو شه‌ڕ له‌دژی‌ داعش بكات، هه‌رچه‌نده‌ زۆرینه‌ی‌ چه‌كدارانی‌ ئه‌و گروپه‌و سه‌ركرده‌كانیان شیعه‌ مه‌زهه‌بن، به‌ڵام پێكهاته‌ی‌ تری‌ سونه‌و مه‌سیحی‌و كوردیش له‌نێویاندا جێگه‌ی‌ كراوه‌ته‌وه‌.

 

په‌لكێشانی‌ حه‌شدی شه‌عبی بۆ راكێشانی‌ هاوڵاتیانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بۆ ناو ریزه‌كانی‌ بێ پاڵنه‌ری‌ ناوخۆیی ئه‌و هه‌رێمه‌ نه‌بووه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ به‌غدا له‌سه‌ر زۆر پرس ناكۆكن، بارودۆخی‌ ئابوری‌ هه‌رێمی‌ كوردستان به‌هۆی‌ بڕینی‌ بودجه‌ی‌ مانگانه‌ی‌ له‌به‌غداوه‌و دابه‌زینی‌ نرخی‌ نه‌وت رێژه‌ی‌ بێكاری‌ زیاتر كردووه‌.

 

عه‌لی شه‌ریف ده‌ڵێت "ده‌رچوی‌ په‌یمانگای‌ كارگێڕیم‌و دانه‌مه‌زراوم‌و بێكارم بۆیه‌ له‌حه‌شدی شه‌عبیدا ناوم تۆماركردووه‌، هه‌رچه‌نده‌  تائێستا نازانم شوێنی‌ كاره‌كه‌م‌و جۆری‌ ئه‌ركه‌كه‌م چی‌ ده‌بێت"

 

به‌پێی‌ به‌دواداچونه‌كانی‌ "نیقاش" له‌سه‌ر پرۆسه‌ی‌ ناوتۆماركردنی‌ هاوڵاتیانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بۆ نێو حه‌شدی شه‌عبی، ئه‌وانه‌ی‌ ناو تۆمار ده‌كه‌ن پێیان وتراوه‌ مانگانه‌ یه‌ك ملیۆن‌و 100 هه‌زار دیناری‌ عێراقی‌ وه‌ك موچه‌ وه‌رده‌گرن‌و ئه‌گه‌ر خێزانداریش بن یه‌ك ملیۆن‌و پێنج سه‌د هه‌زار وه‌رده‌گرن‌و له‌باری‌ كوژرانیشیاندا وه‌ك شه‌هید هه‌ژمار ده‌كرێن‌و 15 ملیۆن دینارو پارچه‌یه‌ك زه‌وی‌ ده‌درێت به‌خانه‌واده‌كانیان.

 

به‌پێی‌ ئه‌و زانیاریانه‌ی‌ ده‌ست "نیقاش" كه‌وتووه‌ چه‌ند كه‌سێكی‌ كورد له‌ناوچه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ كوردستان به‌شێوه‌یه‌كی‌ نهێنی‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ گه‌نجه‌ كورده‌كاندا ده‌به‌ستن‌و ناویان تۆمارده‌كه‌ن.

 

سه‌رچاوه‌یه‌ك كه‌ ئاگاداری‌ پرۆسه‌ی‌ ناونوسینه‌كه‌یه‌ ناوی‌ كه‌سێكی‌ به‌"نیقاش" وت كه‌ خۆی‌ كورده‌و له‌شاری‌ خانه‌قینی‌ سه‌ر به‌پارێزگای‌ دیاله‌ داده‌نیشێت، په‌یامنێری‌ "نیقاش" چه‌ند جارێك هه‌وڵیدا په‌یوه‌ندی‌ به‌و كه‌سه‌وه‌ بكات به‌ڵام مۆبایله‌كه‌ی‌ به‌رده‌ست نه‌بوو، دواتر كه‌ سۆراخی‌ كرد ده‌ركه‌وت ئه‌و كه‌سه‌ له‌ترسی‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی‌ كوردستان مۆبایله‌كه‌ی‌ داخستووه‌و سه‌رچاوه‌كه‌ش وتی‌ "له‌رێی‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌وه‌ گه‌نجان په‌یوه‌ندی‌ پێوه‌ ده‌كه‌ن‌و ناویان ده‌نوسێ‌، به‌ڵام هه‌موو ئه‌م پرۆسه‌یه‌ به‌نهێنییه‌، چونكه‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی‌ كوردستان به‌شوێنیاندا ده‌گه‌ڕێن بۆ ئه‌وه‌ی‌ ده‌ستگیریان بكه‌ن".

 

محه‌مه‌د به‌یاتی‌ به‌رپرسی به‌شی باكوری‌ حه‌شدی شه‌عبی دان به‌وه‌دا ده‌نێت كه‌  "ژماره‌یه‌كی‌ زۆر" له‌هاوڵاتیانی‌ هه‌رێم‌و كه‌سایه‌تیه‌كان په‌یوه‌ندیان به‌هێزه‌كانیانه‌وه‌ كردووه‌ له‌سنوری‌ ناوچه‌كانی‌ خانه‌قین‌و كه‌لارو سلێمانی‌و رانیه‌و به‌وته‌ی‌ ناوبراو به‌شێكیشیان پێیان وتون كه‌ توانای‌ پێكهێنانی‌ فه‌وجی‌ سه‌ربازییان هه‌یه‌.

 

محه‌مه‌د به‌یاتی‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "ئامۆژگاری‌ به‌شێكیانمان كردن كه‌ له‌بری‌ ئێمه‌ په‌یوه‌ندی‌ بكه‌ن به‌هێزی‌ پێشمه‌رگه‌وه‌، چونكه‌ هاتوچۆی‌ ئه‌وان له‌هه‌رێمه‌وه‌ بۆ لای‌ ئێمه‌ ئه‌سته‌مه‌ به‌تایبه‌ت كه‌ بچن له‌ناوچه‌كانی‌ ناوه‌ڕاست‌و باشوری‌ عێراق شه‌ڕبكه‌ن، به‌ڵام په‌شیمان نه‌بونه‌ته‌وه‌".

 

"ئه‌و كوردانه‌ی‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌حه‌شدی شه‌عبیه‌وه‌ ده‌كه‌ن له‌هێڵی‌ سنوری‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كانی‌ كه‌ركوك‌و خانه‌قین جێگیرده‌كرێت، چونكه‌ له‌وناوچانه‌ پێویستمان پێیانه‌" به‌یاتی‌ وای‌ وت.

 

هاتنه‌ ناوه‌وه‌ی‌ حه‌شدی شه‌عبی بۆ ناو هه‌رێمی‌ كوردستان له‌رێگه‌ی‌ تۆماركردنی‌ ناوی‌ هاوڵاتیانی‌ بۆ په‌یوه‌ندیكردن به‌ریزه‌كانییه‌وه‌ ره‌نگه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ تر هه‌ستیاری‌ نێوان هه‌رێم‌و ئه‌و هێزه‌ شیعه‌یه‌ زیاتر بكات به‌تایبه‌ت كه‌ پێشتر له‌ساڵی‌ 2015دا پێكدادان له‌نێوان پێشمه‌رگه‌و حه‌شدی شه‌عبی له‌قه‌زای‌ دووز خورماتووی‌ ناوچه‌ جێناكۆكی‌ سنوری‌ پارێزگای‌ سه‌ڵاحه‌دین رویداو كوژراوی‌ لێكه‌وته‌وه‌.

 

هێزه‌ سیاسییه‌ كوردییه‌كان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ تائێستا هیچ هه‌ڵوێستێكی‌ فه‌رمییان ده‌رنه‌بڕیوه‌ له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌، به‌ڵام به‌رپرسانی‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌و حیزبانه‌ كه‌ له‌میدیاكاندا ده‌رده‌كه‌ون هه‌ر كه‌ باسی‌ خۆ ناونوسكردنی‌ كورد ده‌كرێت له‌حه‌شدی‌ شه‌عبی‌، یه‌كسه‌ر به‌"خیانه‌ت" ناوی‌ ده‌به‌ن، دام‌و ده‌زگا فه‌رمییه‌كانیش ته‌نیا وه‌ك ده‌نگۆ مامه‌ڵه‌ی‌ له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن.

 

جه‌بار یاوه‌ر ئه‌میداری‌ گشتی‌ وه‌زاره‌تی‌ پێشمه‌رگه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "ئه‌م پرسه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌وه‌زاره‌تی‌ پێشمه‌رگه‌وه‌ نییه‌، به‌پێی‌ ده‌ستوری‌ عێراق ته‌نیا هێزی‌ پێشمه‌رگه‌‌و ئاسایش‌و پۆلیس هێزی‌ ره‌سمین‌و هیچ هێزێكی‌ تر له‌هه‌رێمی‌ كوردستان یاسایی نییه‌و ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ ته‌نیا ده‌نگۆیه‌و نه‌ هێزێكی‌ وا دروست بووه‌و نه‌دروستیش ده‌بێت‌و ئێمه‌ش ناتوانین كه‌س له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌ ده‌ستگیر بكه‌ین‌و رێوشوێنه‌كان یاسا ده‌یكات".

 

له‌و ناوچانه‌ی‌ كه‌ كوردستانین‌و له‌ژێر هه‌ژمونی‌ پێشمه‌رگه‌دان هیچ هێزێكی‌ حه‌شدی شه‌عبی لێ نییه‌ ته‌نیا له‌دووزخورماتوو نه‌بێت كه‌ ئه‌وه‌ش به‌ رێكه‌وتن بووه‌، به‌وته‌ی‌ جه‌بار یاوه‌ر.

 

به‌پێی‌ بڕگه‌ی‌ پێنجی‌ مادده‌ی‌ 121ی‌ ده‌ستوری‌ عێراق هه‌رێم بۆی‌ هه‌یه‌ هێزی‌ ئه‌منی‌ خۆی‌ رێكبخات له‌هێزی‌ ناوخۆو ئاسایش‌و پاسه‌وانی‌ هه‌رێم (پێشمه‌رگه‌) به‌ڵام ئه‌و مادده‌یه‌ بۆ حه‌شدی شه‌عبی نه‌بۆته‌ رێگر به‌وپێیه‌ی‌ شوێنی‌ كاركردنی‌ ئه‌و هاوڵاتیانه‌ی‌ هه‌رێمی‌ گواستۆته‌وه‌ بۆ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان كه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌حه‌شدی شه‌عبیه‌وه‌ ده‌كه‌ن، چونكه‌ ئه‌و ناوچانه‌ تائێستا له‌ژێر ئیداره‌ی‌ حكومه‌تی‌ ناوه‌ندیدان نه‌ك هه‌رێم.

 

له‌گه‌ڵ ده‌ركه‌وتنی‌ چه‌كدارانی‌ داعش له‌ ساڵی‌ 2014دا بوونی‌ كوردیش له‌هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی‌ عێراق كه‌مبۆوه‌، له‌و سێ لیوایه‌ی‌ كه‌ سوپای‌ عێراق بۆ كوردانی‌ دروست كردبوو به‌ناوی‌ سلێمانی‌‌و هه‌ولێرو دهۆك ته‌نیا یه‌كێكیان ماوه‌ كه‌ ئێستا له‌سنوری‌ ناوچه‌ جێناكۆكانی‌ موسڵ جێگركراون رێژه‌ی‌ كوردیشی تیایدا كه‌مبۆته‌وه‌و ئه‌وانی‌ تر به‌هۆی‌ گواستنه‌وه‌یان بۆ ناوچه‌كانی‌ تری‌ عێراق هه‌ڵوه‌شێنرانه‌وه‌.

 

قۆناغی‌ دوای‌ داعشیش بۆ مامه‌ڵه‌ی‌ هێزه‌ ئه‌منیه‌كانی‌ هه‌رێم‌و ناوه‌ند له‌ناوچه‌ جێناكۆكانی‌ ئاسان نابێت به‌وپێیه‌ی‌ تائێستا رێكه‌وتن له‌سه‌ر به‌رپرسیارێتی‌ ئه‌منی‌ ئه‌و ناوچانه‌و خاوه‌ندارێتی‌ ئیدارییان نه‌كراوه‌.

 

د. كامه‌ران به‌رواری‌ مامۆستای‌ زانسته‌ سیاسییه‌كانی‌ زانكۆی‌ دهۆك پێیوایه‌ خراپی‌ بارودۆخی‌ سیاسی‌‌و ئابوری‌ هه‌رێم هۆكاری‌ سه‌ره‌كییه‌ بۆ په‌یوه‌ندی‌ هاوڵاتیانی‌ هه‌رێم به‌حه‌شدی شه‌عبییه‌وه‌و ئه‌وه‌ش كاریگه‌ریی‌ له‌سه‌ر ئاڵۆزی‌ ئه‌منی‌ ده‌بێت له‌نێوان هه‌رێم‌و ناوه‌ند بۆ داهاتوو له‌دوای‌ داعش .

 

به‌رواری‌ به‌"نیقاش"ی‌ وتی‌ "شه‌ڕی‌ نێوان حه‌شدی شه‌عبی‌و پێشمه‌رگه‌ له‌ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان له‌دوای‌ داعش ئه‌گه‌رێكی‌ زۆره‌و په‌یوه‌ندی‌ هاوڵاتیانی‌ هه‌رێمیش به‌و هێزه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ تر ئه‌و ئه‌گه‌ره‌ی‌ زیاتر كردووه‌و ره‌وشه‌كه‌ ئاڵۆزتر ده‌كات، چونكه‌ هه‌نگاوێكی‌ قورسه‌ هاوڵاتی‌ هه‌رێم په‌یوه‌ندی‌ بكات به‌هێزێك كه‌ حكومه‌ته‌كه‌ی‌ به‌نه‌یاری‌ خۆی‌ ده‌زانێت خۆی‌ ئاماده‌نییه‌ به‌رگری‌ له‌هه‌رێمه‌كه‌ی‌ خۆی‌ بكات".

 

هه‌نگاونانی‌ به‌غدا به‌ره‌و دروستكردنی‌ هێزی‌ سه‌ربازی‌ له‌هاوڵاتیانی‌ هه‌رێم له‌سنوری‌ حه‌شدی شه‌عبیدا نه‌وه‌ستاوه‌، به‌ڵكو سه‌رۆك عه‌شیره‌ت هه‌ن كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌حكومه‌تی‌ به‌غداوه‌ كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ فه‌وجی‌ سه‌ربازی‌ له‌كوردستان بكه‌نه‌وه‌، یه‌كێك له‌وانه‌ سه‌ردار سورچی کەسایەتی دیاری عه‌شیره‌تی‌ سورچییه‌، وه‌ك خۆی‌ ده‌ڵێت له‌سه‌ر داوای‌ حكومه‌تی‌ ناوه‌ندی‌ هێزێكی‌ سێ هه‌زار كه‌سی له‌قه‌زای‌ سۆرانی‌ سه‌ر به‌هه‌ولێری‌ پایته‌خت پێكهێناوه‌ كه‌ موچه‌یان له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی‌ به‌رگریی عێراقه‌وه‌ ده‌درێت.

 

سه‌ردار سورچی به‌"نیقاش"ی وت "ئه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌به‌غداوه‌ هه‌بێت بۆ هێزه‌كه‌م هه‌مووی‌ كۆتایی هاتووه‌، به‌ڵام له‌هه‌رێم كێشه‌ی‌ تیایه‌و وه‌زاره‌تی‌ پێشمه‌رگه‌ رێگه‌نادات ئه‌و هێزه‌ دروست بكرێت، منیش چاوه‌ڕێی‌ چاره‌سه‌ری‌ ئه‌و كێشه‌یه‌م".

 

هه‌وڵدان بۆ هه‌ژمونی‌ سه‌ربازی‌ هه‌رێم له‌لایه‌ن به‌غداوه‌ ده‌رگای‌ له‌سه‌ر هه‌ژمونی‌ سیاسیش كردۆدته‌وه‌ كه‌ ره‌نگه‌ دووه‌میان ئامانجه‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌بێت.

 

د. دلاوه‌ر عه‌لائه‌دین سه‌رۆكی ئینستیوتی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بۆ توێژینه‌وه‌ (مێری) به‌"نیقاش"ی‌ وت "حه‌شدی شه‌عبی له‌ژماره‌یه‌ك پێكهاته‌ دروست بوون كه‌  ئامانجی‌ جیاوازیان هه‌یه‌ له‌ناوچه‌كه‌و سه‌ركرده‌كانیشیان هه‌وڵده‌ده‌ن له‌و رێگیانه‌وه‌ نفوزی‌ سه‌ربازی‌‌و له‌ئاینده‌دا سیاسیشیان له‌ناوچه‌كه‌ بایی ئه‌وه‌ند بێت كه‌ بتوانن كاریگه‌ریان له‌بڕیارداندا هه‌بێت، له‌سه‌ر پرسه‌ چاره‌نوسسازه‌كان به‌هه‌رێمی‌ كوردستانیشه‌وه‌".

 

دلاوه‌ر عه‌لادین كه‌ وه‌زیری‌ پێشووتری‌ خوێندنی‌ باڵا بوو له‌حكومه‌تی‌ هه‌رێم، وتیشی‌ "حه‌شدی شه‌عبی خۆی‌ به‌هێزێكی‌ عێراقی‌ ده‌زانێت‌و هه‌وڵی‌ به‌هێزكردنی‌ پێگه‌ی‌ خۆی‌ ده‌دات له‌ناوچه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ هه‌رێمیشدا‌و ئه‌و پێگه‌یه‌ له‌ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان به‌كارده‌هێنن له‌ئاینده‌دا". 

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌