راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

خاكی سووتماككراو
داعش له‌به‌ری راستی موسڵ بۆ مردن ده‌جه‌نگێت

تایبه‌ت
خاكی سووتماككراو وه‌سفێكی ته‌واوه‌ بۆ پلانی شه‌ڕكردنی داعش له‌گه‌ڵ هێزه‌ عێراقیه‌كان له‌به‌ری راستی موسڵ، ئێستا داعش چه‌نده‌ خاكی زیاتر له‌ده‌ست بدات به‌ره‌نگاری زیاتر ده‌كات، چونكه‌ بۆ مردن ده‌جه‌نگێت.
23.03.2017  |  موسڵ
عراقيون يفرون من الحرب في الموصل في آذار 2017 ( :وێنه احمد غرابلي جيتي )
عراقيون يفرون من الحرب في الموصل في آذار 2017 ( :وێنه احمد غرابلي جيتي )

مانگێك به‌سه‌ر ده‌ستپێكردنی ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی ئازادكردنی به‌ری راست تێپه‌ڕیوه‌ كه‌ پێیناوه‌ته‌ قۆناغه‌ ئاڵۆزه‌كانی، سه‌یریش نیه‌ كه‌ شه‌ڕه‌كان به‌گران له‌سه‌ر شاره‌كه‌‌و دانیشتووانه‌كه‌ی‌و هه‌روه‌ها هێزه‌ عێراقیه‌كانیش بكه‌ون به‌هۆی سروشتی مه‌یدانی شه‌ڕه‌كه‌‌و ئه‌و شێوازانه‌ی داعش له‌شه‌ڕی كۆڵانه‌ به‌رته‌سكه‌كان‌و گه‌ڕه‌كه‌ كۆنه‌كاندا په‌یڕه‌وی كردووه‌.

 

ئه‌وه‌ش دوا ئه‌ركی هێزه‌ عێراقیه‌كان له‌موسڵ ئاڵۆز ده‌كات، چونكه‌ شه‌ڕ له‌دژی سوپایه‌كی رێكخراو ناكه‌ن كه‌ له‌توانادا بێت بیركردنه‌وه‌‌و شێوازكانی بخوێندرێنه‌وه‌، به‌ڵكو رووبه‌ڕووی رێكخراوێكی توندڕه‌و ده‌بنه‌وه‌ كه‌ هه‌رزوو ته‌كتیك‌و پلانه‌كانی ده‌گۆڕێت‌و پابه‌ندی هیچ یاسا یاخود سیسمتێك نابێت‌و گرنگیش به‌لایه‌نی مرۆیی نادات، ئه‌مه‌ش فه‌ریقی یه‌كه‌می روكن تاڵب شه‌غاتی فه‌رمانده‌ی هێزه‌كانی دژه‌تیرۆری عێراق هه‌فته‌ی رابردوو له‌لێدوانێكی رۆژنامه‌وانیدا ئاماژه‌ی پێكرد.

 

توندڕه‌وان چۆن شه‌ڕ ده‌كه‌ن؟

ئاشكرایه‌ ئه‌و رێكخراوه‌ شێوازی مه‌فره‌زه‌ی به‌ربه‌ستكار په‌یڕه‌و ده‌كات، له‌به‌ری چه‌پدا ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژكراوی به‌كارهێنا كه‌ خۆكوژه‌كان لێیان ده‌خوڕین، ئه‌ویش وه‌ك چه‌كێك بۆ راگرتنی پێشڕه‌وی هێزه‌ عێراقیه‌كان، شه‌غاتی له‌و باره‌یه‌وه‌ رایگه‌یاند كه‌ كۆی ئه‌و ئۆتۆمبیله‌ بۆمبڕێژكراوانه‌ی تائێستا ته‌قێندراونه‌ته‌وه‌ نزیكه‌ی (870) دانه‌یه‌، به‌ڵام رێژه‌یه‌كی كه‌می كه‌ ره‌نگه‌ ته‌نیا ده‌یانیان بێت تائێستا له‌ به‌ری راست ته‌قێندراونه‌ته‌وه‌ ئه‌ویش به‌هۆی داچۆڕاندنی تواناكانی رێكخراوه‌كه‌‌و چه‌تری ئاسمانی چڕ له‌پاڵ به‌رته‌سكی شه‌قام‌و كۆڵانه‌كان كه‌ رێگره‌ له‌جموجوڵی بۆمبڕێژكراوه‌كان.

 

مه‌فره‌زه‌ به‌ربه‌ستكاره‌كان له‌به‌ری راست به‌پله‌ی یه‌كه‌م پشتیان به‌ستووه‌ به‌بڵاوكردنه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆری قه‌ناس به‌ده‌ست كه‌ زۆربه‌یان هه‌ڵگری ره‌گه‌زنامه‌ی روسی‌و ده‌وڵه‌تانی ئاسیای ناوه‌ڕاستن له‌گه‌ڵ ئه‌و چه‌كدارانه‌ی چه‌كی سووك‌و مامناوه‌ندیان پێیه‌ هه‌روه‌ها كه‌سانی خۆكوژ به‌پشتێنه‌ی بۆمبڕێژكراوه‌وه‌، ئه‌مانه‌ به‌خێرایی له‌نێو ماڵه‌كاندا هاتووچۆ ده‌كه‌ن له‌ڕێی ئه‌و كونانه‌وه‌ كه‌ جموڵیان بۆ فه‌راهه‌م كردوون به‌بێ ئه‌وه‌ی بچنه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان.

 

رێكخراوه‌كه‌ ئه‌م پلانه‌ی پێشوه‌خت ئاماده‌ كردووه‌، بۆیه‌ مه‌ده‌نیه‌كانی ناچار كردوه‌ دیواری نێوان ماڵه‌كانیان كون بكه‌ن‌و ئه‌وه‌شی به‌سه‌ردا سه‌پاندوون كه‌ به‌رزی‌و پانی كونه‌كان له‌ 100 سم كه‌متر نه‌بێت تا هاتووچۆی ئاسان بۆ چه‌كداره‌كانی فه‌راهه‌م بكات.

 

 

سه‌عد ئاغا یه‌كێكه‌ له‌دانیشتووانی ناوچه‌ی موسڵی نوێ كه‌ هه‌فته‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر ئازاد كرا، به‌ "نیقاش"ی وت "رازی نه‌بووم دیواری ماڵه‌كه‌م كون بكه‌م، بۆیه‌ به‌توڕه‌ییه‌وه‌ چوونه‌ ده‌ره‌وه‌‌و هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌یان كرد ئه‌گه‌ر دوای یه‌ك سه‌عات فه‌رمانه‌كه‌یان جێبه‌جێ نه‌كرێت ئه‌وا به‌رمیلێكی بۆمبڕێژكراو له‌به‌رده‌م ماڵه‌كه‌مدا دابنێن. خێزانه‌كه‌میان تۆقاند‌و ناچاریان كردم ملكه‌چیان بم".

 

سه‌عد سه‌یری ئه‌و كونه‌ی ده‌كرد كه‌ هێشتا وه‌ك خۆی مابوو، به‌زه‌رده‌خه‌نه‌وه‌ وتی "ئه‌و كونانه‌ی ئه‌ندامانی داعش لێناوه‌ هه‌ڵاتن، جه‌نگاوه‌رانی ده‌زگای دژه‌تیرۆری عێراق بۆ خۆیان به‌كاریان هێنان، چونكه‌ چه‌ند جه‌نگاوه‌رێكیان له‌میانی پاككردنه‌وه‌ی گه‌ڕه‌كه‌كه‌ له‌توندڕه‌وان له‌و كونانه‌وه‌ هاتنه‌ده‌ره‌وه‌‌و پێیان راگه‌یاندین كه‌ ئازادكراوین".

 

وادیاره‌ داعش لێره‌دا ته‌نیا شێوازی به‌رگری به‌كاربهێنێت، چونكه‌ جگه‌ له‌بۆردومانكردنی هه‌ڕه‌مه‌كی ئه‌و ناوچانه‌ی له‌كۆنترۆڵی ده‌رده‌چن، هیچ هێرشێكی كاریگه‌ری ئه‌نجام نه‌داوه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌به‌ری چه‌پ له‌دژی هێزه‌ عێراقیه‌كان ئه‌نجامی ده‌دا كه‌ تائێستا زیاتر له‌نیوه‌ی رووبه‌ڕی به‌ری راستیان كۆنترۆڵ كردۆته‌وه‌.

 

خاكی سووتماككراو گوێڕایه‌ڵی خودایه‌

چه‌كی ئه‌و رێكخراوه‌ توندڕه‌وه‌ كه‌ رێگری بۆ ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازیه‌كان دروست ده‌كات، مه‌ده‌نیه‌كانن، چونكه‌ داعش له‌وه‌ته‌ی له‌حوزه‌یرانی 2014وه‌ شاره‌كه‌ی كۆنترۆڵ كردووه‌ سووربووه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی رێگری له‌چوونه‌ده‌ره‌وه‌یان له‌موسڵ بكات‌و هه‌ڵیگرتوون بۆ ئه‌م ساته‌ تا بیانكاته‌ سووته‌مه‌نی جه‌نگ.

 

هه‌ر زووش توندڕه‌وان دانیشتووانی ناوچه‌كه‌یان ناچار كرد ئۆتۆمبیله‌ تایبه‌ته‌كانیان بهێننه‌ ده‌ره‌وه‌ بۆسه‌ر شه‌قامه‌كان تا بیانكه‌نه‌ به‌ربه‌ست بۆ رێگریكردن له‌پێشڕه‌وی هێزه‌ عێراقیه‌كان، كاتێكیش ئه‌و هێزانه‌ له‌هه‌ر ناوچه‌یه‌ك نزیك ده‌بنه‌وه‌ ئه‌وا داعش هه‌موو ئه‌و ئۆتۆمبیلانه‌ ده‌ستووتێنێت كه‌ ئێستا له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان راگیراون ئه‌مه‌ش دیمه‌نی هه‌ندێك له‌و كاولكاریه‌یه‌ كه‌ له‌ناوچه‌ ئازادكراوه‌كاندا هه‌یه‌.

 

ئه‌حمه‌د سه‌عید له‌گه‌ڕه‌كی ریساله‌ كه‌ دوو رۆژ له‌مه‌وبه‌ر ئازادكرا، ئاماژه‌ی بۆ ته‌رمی ئاوساوی یه‌كێك له‌چه‌كدارانی داعش كرد كه‌ له‌نزیك ماڵه‌كه‌ی كه‌وتبوو، وتی: "ئه‌م پیسه‌ هاته‌ ماڵه‌كه‌مان‌و داوای كه‌مێك به‌نزینی كرد‌و ده‌ستیكرد به‌سووتاندنی ئۆتۆمبیله‌كه‌مان‌و ئۆتۆمبیلی دراوسێكانمان".

 

سه‌عید ده‌ڵێت "ئه‌و توندڕه‌وه‌ كاتێك ئاگری له‌ئۆتۆمبیله‌كان به‌رده‌دا: گوێڕایه‌ڵی خودا... گوێڕایه‌ڵی خودا-ی ده‌وته‌وه‌".

 

كاتێكیش رێكخراوه‌كه‌ بێگومان ده‌بێت له‌وه‌ی ناوچه‌یه‌ك له‌ده‌ست ده‌دات، ده‌ستده‌كات به‌راگواستنی دانیشتووانه‌كه‌ی بۆ ناوچه‌كانی دیكه‌ی ژێر كۆنترۆڵی‌و خۆشبه‌ختیش ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ ده‌توانێت خۆی لێیان بدزێته‌وه‌‌و به‌ئازادی شاد بێت، چونكه‌ به‌هه‌زاران خێزان له‌شاری كۆن (ناوه‌ندی شاره‌كه‌)‌و گه‌ڕه‌كه‌كانی خۆرئاوا ئاخنراون‌و مزگه‌وت‌و قوتابخانه‌‌و بنكه‌ ته‌ندروستیه‌كان‌و هه‌موو بیناكان پڕن له‌مه‌ده‌نی، بۆیه‌ پێده‌چێت رێكخراوه‌كه‌ بڕیاری دابێت دوا شه‌ڕه‌كانی له‌وێدا بكات.

 

ئوم عامریش له‌ڕێی ته‌له‌فۆنه‌وه‌ وتی "ناچاریان كردین خێزانێك له‌ماڵه‌كه‌مان له‌ ناوچه‌ی (17ی ته‌مموز) نیشته‌جێ بكه‌ین كه‌ له‌گه‌ڵ سه‌دان خێزانی دیكه‌دا له‌گه‌ڕه‌كه‌كانی باشووره‌وه‌ به‌زۆر هێنابوویانن، ئێستا له‌هه‌ر ماڵێكی گه‌ڕه‌كه‌كه‌دا به‌لانی كه‌م ده‌ كه‌سی تێدایه‌‌و خواردن‌و ئاوی ته‌واویشمان نیه‌".

 

ئوم عامر به‌ترسه‌وه‌ ده‌پرسێت "نازانین كاروبار چۆن ده‌بێت، جه‌نگ نزیك بووه‌ته‌وه‌ لێمان‌و ئێمه‌ش له‌كۆتایی شاره‌كه‌داین، ئایا ئێمه‌ش راده‌گوێزن، بۆ كوێشمان ببه‌ن، چونكه‌ هێزه‌ عێراقیه‌كان به‌ته‌واوی گه‌مارۆی موسڵیان داوه‌‌و بواری هه‌ڵاتن نه‌ماوه‌".

 

ئه‌وه‌ی باره‌كه‌ی ئاڵۆز كردووه‌ نه‌بوونی رێڕه‌وه‌ بۆ چوونه‌ده‌ره‌وه‌ی مه‌ده‌نیه‌كان، چونكه‌ توندڕه‌وان كۆنترۆڵی ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتیان توند كردووه‌ هه‌رچه‌نده‌ نزیكه‌ی 60%ی ئه‌و ناوچانه‌یان له‌ده‌ست داوه‌، هه‌ركه‌سێكیش له‌كاتی هه‌ڵاتندا ده‌ستگیر بكرێت ئه‌وا خۆی رووبه‌ڕووی مه‌رگی ته‌واو ده‌كاته‌وه‌.

 

عه‌بدولسه‌میع كه‌ باوكی شه‌ش منداڵه‌، شه‌وێكیان بڕیاری هه‌ڵاتنی دا، به‌ڵام خۆی‌و منداڵه‌كانی‌و هاوسه‌ره‌كه‌ی كه‌وتنه‌ ده‌ستیان.

 

ئه‌و به‌ده‌نگێكی له‌رزۆكه‌وه‌ له‌ڕێی ته‌له‌فۆنه‌وه‌ وتی "به‌توندی لێیان دام‌و بردیانم تا گولله‌بارانم بكه‌ن، زۆریان لێ پاڕامه‌وه‌، منداڵه‌كانم هاواریان ده‌كرد، ژنانی پۆلیسی داعشیان له‌گه‌ڵ بوو، هاوسه‌ره‌كه‌میان پشكنی‌و مۆبایلێكیان له‌لا دۆزیه‌وه‌‌و ئیتر شێت بوون، تۆمه‌تباریان كردم به‌وه‌ی سه‌ربازی سوپای عێراقم‌و بڕیاریاندا هه‌موومان بكوژن، به‌ڵام یه‌كێكیان به‌رهه‌ڵستی كرد‌و سووربوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئازادمان بكه‌ن‌و كردیان.

 

هه‌روه‌ها گاڵته‌پێكردنه‌وه‌ وتی "گه‌ڕاندیانینه‌وه‌ بۆ خاكی خه‌لافه‌ت"‌و به‌گریانێكی وه‌كو منداڵیش كۆتایی به‌په‌یوه‌ندیه‌كه‌ هێنا‌و وتی: "لێره‌ له‌ماڵه‌كه‌مدا له‌ناو شه‌ڕدا ده‌مێنمه‌وه‌‌و ده‌ستێكمان له‌سه‌ر سه‌رمانه‌ له‌ترسی بۆردومان‌و ئه‌وی دیكه‌شمان له‌سه‌ر سكمان له‌برساندا، یان ئه‌وه‌تا به‌هۆی جه‌نگه‌وه‌ ده‌مرین یاخود ئازاد ده‌بین".

 

رێكخراوه‌كه‌ له‌بارودۆخێكدایه‌ به‌هیچ جۆرێك ئیره‌یی پێنابرێت، هێزه‌ عێراقیه‌كان گوشاریان له‌سه‌ر زیاد كردووه‌‌و زۆر له‌مزگه‌وتی گه‌وره‌ی نوری نزیكبوونه‌ته‌وه‌  كه‌ ده‌كه‌وێته‌وه‌ ناوه‌ندی به‌ری راستی موسڵ‌و تێیدا ئه‌بو به‌كر به‌غدادی دامه‌زراندنی "ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌ت"ی راگه‌یاند، ره‌نگه‌ هه‌ر له‌وێشه‌وه‌چه‌ند هه‌فته‌یه‌كی دیكه‌ كۆتاییهاتنی ئه‌و "ده‌وڵه‌ته‌"رابگه‌یه‌ندرێت.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌