راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

نان نییه‌و هێلكه‌یه‌ك بووه‌ به‌یه‌ك هه‌زار
شه‌ڕی پیازو په‌تاته‌ له‌موسڵ پێش شه‌ڕی شه‌قام ده‌كه‌وێت

تایبه‌ت
به‌ری راستی موسڵ تائێستا پارێزراوه‌ له‌و جه‌نگه‌ی له‌به‌ره‌كه‌ی تر به‌ڕێوه‌ ده‌چێت، به‌ڵام رووبه‌ڕووی قه‌یرانێكی مرۆیی ئاڵۆز بووه‌ته‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و ئابڵووقه‌ تونده‌ی له‌ئه‌نجامی داخستنی رێی سوریا دروستبووه‌.
29.12.2016  |  موسڵ
Mosul street
Mosul street

فاتیمە خانوویه‌كی گه‌وره‌ی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌ی تێیدا نیشته‌جێیه‌ كه‌ له‌ (16) كه‌س پێكهاتووه‌، ژوورێكی بچووكی تاریكی تێدایه‌ تا كاتێكی نزیك پشتگوێ خرابوو، مشك‌و مێروو به‌ئازادی تێیدا ده‌سوڕانه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مڕۆ بووه‌ته‌ دڵی زیندووی ماڵه‌كه‌، به‌هۆی  ئه‌و مادده‌ خۆراكیانه‌ی تێیدا هه‌ڵگیراون به‌تایبه‌تی دوای گیرانی دوا رێگای گه‌یشتنی كۆمه‌ك به‌شاری موسڵ.

 

ره‌نگه‌ ماڵێك نه‌بێت له‌شاره‌كه‌دا ئه‌و عه‌مباره‌ی نه‌بێت كه‌ به‌شێوه‌زاری ناوخۆیی موسڵ پێی ده‌وترێت "به‌یت ئه‌لمونی"، چونكه‌ خێزانه‌كان به‌په‌رۆشیه‌وه‌ له‌و ژووره‌دا هێنده‌ی له‌توانیاندا بووبێت مادده‌ی خۆراكیان تێدا عه‌مبار كردووه‌ له‌ترسی ئه‌و ئابڵووقه‌یه‌ی كه‌ پێده‌چێت به‌هۆی ئه‌و باره‌ ئاڵۆزه‌ی ئۆپراسیۆنه‌ سه‌بازیه‌كانی تێكه‌وتووه‌، درێژه‌ بكێشێت، به‌ڵام دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ له‌به‌ری راستی شاره‌كه‌ پێش ده‌ستپێكردنی ئۆپراسیۆنه‌كانی ئازادكردن، قۆناغی ژماردنی پێچه‌وانه‌یان بۆ عه‌مباركراوه‌كانیان ده‌ستپێكرد.

 

فاتیمە كه‌ ژنێكی شه‌ست ساڵانه‌ به‌باشی ده‌رگای عه‌مباره‌كه‌ی داخستووه‌و وه‌ك ناوچه‌یه‌كی قه‌ده‌غه‌كراو رایگه‌یاندووه‌ به‌مه‌به‌ستی پاراستنی شتومه‌كه‌كانی له‌كاری تێكده‌رانه‌ی كوڕو نه‌وه‌كانی، ئه‌و ده‌ڵێت "دوو مانگ له‌مه‌وبه‌ر هه‌رچی پاره‌م هه‌بوو مادده‌ی خۆراكیم پێ كڕی، كوڕه‌كانیشم ئه‌و كاته‌ بۆیان ده‌ركه‌وت كه‌ بڕیاره‌كه‌م راست بوو كاتێك له‌یه‌كه‌م هه‌فته‌ی ئابڵووقه‌دا نرخ چوار هێنده‌ی زیادی كرد".

 

كێ ئابڵووقه‌ ده‌سه‌پێنێت؟

پاش كۆنترۆڵكردنی موسڵ له‌لایه‌ن داعش له‌حوزه‌یرانی 2014 هه‌موو ئه‌و رێگایانه‌ پچڕان كه‌ له‌پارێزگاكانی دیكه‌ی عێراقه‌وه‌ پێی ده‌گه‌یشتن، ته‌نیا یه‌ك رێگا مایه‌وه‌ كه‌ به‌سوریای ده‌به‌سته‌وه‌ له‌ڕێی شاری ره‌قه‌وه‌، ئه‌و رێگایه‌ش بۆ ماوه‌ی نزیكه‌ی دوو ساڵ‌و نیو شاده‌ماری ژیانی شاره‌كه‌ بوو كه‌ به‌پێداویستیه‌ خۆراكیه‌كان‌و ده‌رمان‌و به‌رهه‌مه‌ نه‌وتیه‌كان‌و شتی دیكه‌ ته‌یاری ده‌كرد، له‌كۆتایی مانگی تشرینی دووه‌می رابردووشدا ئه‌و شاده‌ماره‌ پچڕا كاتێك هێزه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی توانیان ناوچه‌كانی خۆرئاواو باشووری پارێزگاكه‌ كۆنترۆڵ بكه‌ن.

 

رێگاكه‌ به‌ناوچه‌یه‌كی بیاباناویدا تێده‌په‌ڕێت تا ده‌گاته‌ شاری ره‌قه‌، دوای گه‌یشتنی هێزه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی به‌ده‌وروبه‌ری شارۆچكه‌ی ته‌له‌عفه‌ر، دووه‌م مۆڵگه‌ی گرنگی داعش، ئه‌و رێگایه‌ش گیرا.

 

ئه‌بو عه‌لی كه‌ بازرگانه‌ له‌په‌یوه‌ندییه‌كی ته‌له‌فۆنیدا به‌"نیقاش"ی وت "دوا كاروانی بارهه‌ڵگرو ئۆتۆمبێله‌كان توانیان له‌كۆتایی تشرینی دووه‌مدا تێبپه‌ڕن دوای ئه‌وه‌ی پێكدادانی توند له‌نێوان ئه‌ندامانی داعش‌و چه‌كدارانی حه‌شدی شه‌عبی له‌ناوچه‌ی عه‌دایه‌ (50 كم له‌خۆرئاوای موسڵ) روویدا كه‌ بووه‌ هۆی سووتانی كاروانێك تانكه‌ری پڕ له‌سووته‌مه‌نی، ئیتر له‌و كاته‌وه‌ كه‌س نه‌یوێراوه‌ به‌و رێگایه‌دا تێپه‌ڕێت، چونكه‌ ناوچه‌كه‌ بووه‌ته‌ گۆڕه‌پانی جه‌نگ".

 

ئه‌بو عه‌لی وتیشی "بارانیش یارمه‌تیده‌ره‌ له‌توندكردنی ئابڵووقه‌كه‌دا، چونكه‌ چه‌ند رێگایه‌كی خۆڵ به‌ته‌نیشت رێگا سه‌ره‌كیه‌كه‌وه‌ هه‌ن، به‌ڵام له‌وه‌رزی باراندا هاتووچۆیان پێدا ناكرێت، بۆیه‌ پاش ئه‌وه‌ی نرخی شتومه‌كی هاورده‌كراو له‌سوریاوه‌ به‌تایبه‌تی خۆراك‌و سوته‌مه‌نی ئۆتۆمبێل‌و گه‌رمكردنه‌وه‌و ده‌رمان بووه‌ دوو هێنده‌، شاره‌كه‌ چووه‌ حاڵه‌تی ئاماده‌باشی پێشوه‌خته‌وه‌".

 

بۆرسه‌و كۆڕنیش هۆشیاری ده‌ده‌ن له‌برسێتی‌و سه‌رما

بۆ یه‌كه‌مجار فاتیمه‌ تێبینی گۆڕانكارییه‌كی ئاشكرای له‌بۆرسه‌دا نه‌كرد كه‌ گرنگترین ناوچه‌ی بازرگانیه‌ له‌به‌ری راستی شاره‌كه‌، چونكه‌ ورده‌ بازرگانه‌كان له‌وێ تائێستاش دوكانه‌كانیان ده‌كه‌نه‌وه‌،به‌ڵام كاتێك زیاتر نزیكبوه‌وه‌، بۆی ده‌ركه‌وت كاڵاكان زۆر كه‌من‌و بارهه‌ڵگره‌كان چیتر كه‌لوپه‌ل بۆ بازاڕناهێنن.

 

له‌وه‌ش گرنگتر به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخه‌ بۆ ئاستێكی بێ پێشینه‌، بۆ نموونه‌ نرخی برنج‌و ئاردو پاقله‌مه‌نی به‌رزبووه‌ته‌وه‌ بۆ زیاتر له‌200%، هه‌رچی پاكه‌تی جگه‌ره‌یشه‌ كه‌ به‌نهێنی ده‌فرۆشرێت، ئه‌وا بازیداوه‌ بۆ نزیكه‌ی حه‌وت دۆلار له‌كاتێكدا پێشتر به‌ ته‌نیا دوو دۆلار بووه‌، هاوكات سووته‌مه‌نیش نرخه‌كه‌ی پێنج هێنده‌ زیادیكردووه‌، كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ ده‌ستیش ناكه‌وێت‌و بووه‌ته‌ كاڵایه‌كی ده‌گمه‌ن.

 

دوكانه‌ بچووكه‌كان له‌ناوچه‌ نیشته‌جێكان ده‌ستیانكردووه‌ به‌داخستنی ده‌رگاكانیان‌و شتێكیان تێدا نه‌ماوه‌ به‌كه‌ڵكی خواردن بێت، هاوكات بازاڕه‌كانیش زه‌نگی مه‌ترسی لێده‌ده‌ن، هه‌ر شتێك كڕین‌و فرۆشتنی پێوه‌بكرێت له‌خۆراك له‌خۆراكه‌ عه‌مباركراوه‌كانه‌. فاتیمه‌ هه‌ر كه‌ به‌چه‌ند زه‌رفێكی بچووكی خۆراكه‌وه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌، به‌منداڵه‌كانی وت "ئه‌وه‌ی لێی ده‌ترساین روویداو ئابڵووقه‌ راسته‌قینه‌كه‌ ده‌ستی پێكرد، ده‌ست به‌ هه‌ر ده‌نكه‌ برنج‌و ئاردێك‌و دڵۆپه‌ سووته‌مه‌نیه‌كه‌وه‌ بگرن، ته‌نیا خودا ده‌زانێت كه‌ی ده‌روومان لێ ده‌كرێته‌وه‌".

 

داعش هێشتا هه‌وڵ ده‌دات جڵه‌وه‌ی كاروبار له‌موسڵ توند بكاته‌وه‌، چونكه‌ به‌هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخه‌وه‌ زیاتر له‌ 20 بازرگانی له‌بۆرسه‌ ده‌ستگیركرد، پاشان گرته‌یه‌كی ڤیدیۆیی یه‌ك ده‌قیقه‌یی بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ تێیدا وێنه‌ی لایه‌نێكی بازاڕی بۆرسه‌ گیراوه‌و گه‌نجێكی تێدا ده‌رده‌كه‌وێت ستایشی هه‌ڵمه‌تی ده‌ستگیركردنه‌كان ده‌كات‌و ده‌ڵێت "بازرگانه‌كان ویستیان كاڵاكان قۆرخ بكه‌ن بۆئه‌وه‌ی دواتر به‌ نرخێكی خه‌یاڵی بیانفرۆشنه‌وه‌، به‌ڵام دیوانی حه‌سبه‌ كارێكی باشیان كرد كه‌ هه‌ندێك بازرگانیان سزادا".

 

ئه‌و ڤیدیۆیه‌ی پێشوو له‌ سایتی ئه‌عماقی سه‌ر به‌ داعش له‌ رۆژی 4ی كانونی یه‌كه‌می‌ ئه‌مساڵدا بڵاوكرایه‌وه‌، دوای تێپه‌ڕبوونی دوو هه‌فته‌ش هێشتا به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخ رانه‌وه‌ستاوه‌، یه‌ك هێلكه‌ بووه‌ به‌هه‌زار دینار له‌كاتێكدا دوو مانگ له‌مه‌وبه‌ر ته‌نیا به‌ 200 دینار بوو، مادده‌ خۆراكییه‌كانی تریش به‌هه‌مان شێوه‌ گران بوون، ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ست بكه‌ون.

 

ئاگر نییه‌ بۆ چێشت لێنان

قه‌یرانی خۆراك له‌موسڵ مه‌ودایه‌كی تریشی هه‌یه‌، چونكه‌ شاره‌كه‌ رووبه‌ڕووی قه‌یرانێكی خنكێنه‌ری سووته‌مه‌نی بووه‌ته‌وه‌، لێره‌دا فاتیمه‌ كه‌ ژنی ماڵه‌وه‌یه‌و زۆربه‌ی كاته‌كانی له‌چێشتخانه‌ به‌سه‌ر ده‌بات، ده‌ڵێت "كێوێك خه‌فه‌ت له‌سه‌ر شان هه‌ڵده‌گرم كه‌ كاتی چێشت لێنان دێت، چاوێكم له‌سه‌ر "بێت ئه‌لمونی"یه‌و چاوه‌كه‌ی تریشم له‌سه‌ر بوتڵه‌ غازه‌كه‌یه‌ كه‌ خه‌ریكه‌ به‌تاڵ ده‌بێت، چه‌ند رۆژێك له‌مه‌وبه‌ریش خواردنم به‌شێوه‌ی سه‌ره‌تایی له‌سه‌ر دار دروست كرد".

 

به‌رهه‌مه‌ نه‌وتییه‌كان له‌ره‌قه‌وه‌ ده‌هاتن‌و ئێستاش ئه‌و رێگایه‌ بڕاوه‌و پێشتریش هاتنی ئه‌و نه‌وته‌ خاوه‌ی له‌بیره‌كانی ناحیه‌ی گه‌یاره‌ی باشووری موسڵ ده‌رده‌هێنرا، راگیرا، دوای ئه‌وه‌ی هێزه‌ ئه‌منیه‌كانی عێراق ناحیه‌كه‌یان كۆنترۆڵیان كرده‌وه‌، سوتێنه‌ره‌كان كه‌ كارگه‌ی سه‌ره‌تایی پاڵاوتنی نه‌وتن له‌كاركه‌وتن، چونكه‌ داعش نه‌وتی خاوی به‌خاوه‌نی ئه‌و كارگانه‌ ده‌فرۆشت بۆ به‌رهه‌مهێنانی سووته‌مه‌نی.

 

ئێستاش روو له‌جێگره‌وه‌ ده‌كرێت، داعش ده‌ستیكردووه‌ به‌فرۆشتنی پاشماوه‌ی پرۆژه‌كان‌و شتی دیكه‌ به‌دانیشتووان تا بیانكه‌نه‌ دار بۆ چێشت لێنان‌و گه‌رمكردنه‌وه‌، ئه‌حمه‌د خزر بۆ "نیقاش"ی دووپات كرده‌وه‌ 250 كگم ته‌خته‌ی له‌پرۆژه‌ی یاریگایه‌كی تۆپی پێ له‌خۆرئاوای موسڵ كڕیوه‌ كه‌ حكومه‌تی خۆجێیی به‌ر له‌هاتنی داعش بۆ موسڵ ده‌ستی به‌ دروستكردنی كردبوو.

 

خزر وتیشی "خه‌ڵك پێشبڕكێیان ده‌كرد بۆ كڕینی ئه‌و ستوونه‌ ته‌ختانه‌ی له‌دروستكردنی یاریگاكه‌دا به‌كار ده‌هێنران‌و له‌ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌كدا هیچی لێ نه‌مایه‌وه‌".

 

په‌تاته‌و پیاز

له‌بازاڕی سه‌وزه‌و میوه‌دا له‌به‌ری راستی شاره‌كه‌ كه‌ به‌درێژایی ساڵ به‌هه‌زاران تۆن میوه‌و سه‌وزه‌ی ناوخۆیی‌و هاورده‌كراوی تێدابوو، ئێستا جگه‌ له‌چه‌ند گونیه‌یه‌ك په‌تاته‌و پیاز هیچی دیكه‌ی لێ نیه‌ وه‌ك ئه‌بو عه‌لی بازرگان ده‌ڵێت.

 

ئه‌بو عه‌لی به‌ ده‌نگێكی غه‌مگینه‌وه‌ ده‌ڵێت "موسڵ سه‌به‌ته‌ی نانی عێراقی پێده‌وترا، چونكه‌ بڕێكی زۆر له‌به‌روبوومی كشتوكاڵی به‌رهه‌م ده‌هێنێت، به‌ڵام ئه‌مڕۆ خواردنی دانیشتووانه‌كه‌ی ته‌نیا هاتۆته‌ سه‌ر په‌تاته‌و پیاز، ته‌نانه‌ت بازاڕی سه‌وزه‌و میوه‌ش كه‌ هه‌موو موسڵ لێی ده‌خوارد ئێستا نیمچه‌ داخراوه‌".

 

له‌ وه‌ڵامی پرسیارێكی "نیقاش"یشدا سه‌باره‌ت به‌و ماوه‌یه‌ی میوه‌ی تێدا نه‌هاتۆته‌ بازاڕه‌كه‌وه‌، ئه‌و بازرگانه‌ پێكه‌نی‌و وتی  "ئه‌م پرسیاره‌ ئه‌و وته‌ به‌ناوبانگه‌م به‌بیر ده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ دراوه‌ته‌ پاڵ ماری ئه‌نتوانێت شاژنی فه‌ره‌نساو هاوسه‌ری پادشا لویسی شانزه‌ كه‌ ده‌ڵێت (ئه‌گه‌ر نان نییه‌ بۆ هه‌ژاران.. لێیان گه‌ڕێن با كێك بخۆن)، خه‌ڵك لێره‌ توانای دابینكردنی نانیان نییه‌، خه‌می میوه‌ ناخۆن".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌