راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ته‌رمی ‌ژێر داروپه‌ردووه‌كان‌
فەلوجە له‌هه‌موو لایەکەوە‌ بۆنی مه‌رگی لێ دێت

که‌مال عه‌یاش
ته‌نیا وێرانكاری هۆكاری‌ بێزاربوونی‌ خێزانه‌ گه‌ڕاوه‌كان نییه‌ بۆ شاره‌ ئازادكراوه‌كان، به‌ڵكو دوای دۆزینه‌وه‌ی ده‌یان ته‌رم له‌ژێر داروپه‌ردووی خانووه‌كاندا مەترسی ته‌ندروستی‌‌و ده‌روونی‌ هاتوونه‌ته‌ ئاراوه‌.
23.11.2016  |  ئه‌نبار
هێزێكی‌ سوپای‌ عێراق له‌مانگی‌ شوباتی‌ رابردوو له‌ناوچه‌یه‌كی‌ وێرانبووی‌ رومادی‌ ( :وێنه موضح الدليمي)
هێزێكی‌ سوپای‌ عێراق له‌مانگی‌ شوباتی‌ رابردوو له‌ناوچه‌یه‌كی‌ وێرانبووی‌ رومادی‌ ( :وێنه موضح الدليمي)

له‌ناوه‌ڕاستی ئه‌یلولی رابردووه‌وه‌ خێزانه‌ ئاواره‌كان ده‌ستیان كرد به‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ شاره‌ ئازادكراوه‌كان له‌وانه‌ش شاری فه‌لوجه‌ (60 كم له‌خۆرئاوای به‌غدای پایته‌خت)، ئه‌ویش دوای چڕكردنه‌وه‌ی هه‌ڵمه‌ته‌كانی راگه‌یاندن له‌لایه‌ن حكومه‌تی خۆجێیه‌وه‌ كه‌ تێیدا داوا له‌دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ ده‌كرێت بگه‌ڕێنه‌وه‌و كار بۆ ئه‌وه‌ بكه‌ن ورده‌ ورده‌ ژیان بۆ ئه‌و شاره‌ بگێڕنه‌وه‌ كه‌ بۆ ماوه‌ی زیاتر له‌دوو ساڵ له‌لایه‌ن داعشوه‌ داگیركرابوو.

 

بڵاوبوونه‌وه‌ی ته‌رمی تێكچوو له‌ژێر پاشماوه‌ی بیناكاندا، ئاسته‌نگێكه‌ نه‌ك ته‌نیا بۆ خێزانه‌كان، به‌ڵكو بۆ حكومه‌تی خۆجێیی‌و ده‌زگا ئه‌منی‌و خزمه‌تگوزارییه‌كانیش، به‌تایبه‌تی  كه‌ گومان ده‌كرێت ئه‌و ته‌رمانه‌ هی چه‌كداره‌كان بن‌و پرۆسه‌ی له‌ناوبردنیشیان پێویستی به‌تیمی ئه‌ندازه‌ی تایبه‌ت به‌هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی مین هه‌یه‌ كه‌ بووه‌ته‌ كاری له‌پێشینه‌ له‌هه‌ر شتێكدا په‌یوه‌ندی به‌چه‌كداره‌كانه‌وه‌ هه‌بێت زیندوو بن یاخود مردوو.

 

ئه‌یمه‌ن مه‌رماوی (46 ساڵ) زۆری به‌لاوه‌ سه‌یر نه‌بوو كه‌ داروپه‌ردووی خانووه‌كه‌ی له‌گه‌ڕه‌كی زوبات له‌ناوه‌ڕاستی شاره‌كه‌ بینی، چونكه‌ پێشتر به‌رله‌وه‌ی بڕیاری گه‌ڕانه‌وه‌ بدات له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌یدا، ئه‌و فۆتۆیانه‌ی بینیبوو كه‌ هاوڕێیه‌كی بۆی ناردبوو.

 

مه‌رماوی له‌و باره‌یه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "له‌خانووه‌كه‌م نزیك بوومه‌وه‌و بیرم له‌وه‌ ده‌كرده‌وه‌ كه‌ له‌كوێوه‌ ده‌ست پێبكه‌م، به‌ڵام كاتێك به‌ده‌وری خانووه‌كه‌دا ده‌گه‌ڕام بۆگه‌نێك تووشی پژمینی كردم، گه‌ڕان به‌دوای سه‌رچاوه‌كه‌ی بۆنه‌كه‌ سه‌رقاڵی كردم، تا بۆمان ده‌ركه‌وت سه‌رچاوه‌كه‌ی پاشماوه‌ی ته‌رمه‌ له‌ژێر داروپه‌ردووه‌كاندا".

 

ده‌شڵێت "هێزه‌ ئه‌منیه‌كانمان ئاگادار كرده‌وه‌و گومانمان له‌وه‌ نه‌ما كه‌ ئه‌و ته‌رمانه‌ هی داعشن، به‌ڵام نه‌مانتوانی ژماره‌ی ئه‌و ته‌رمانه‌ بزانین كه‌ له‌ژێر داروپه‌ردووه‌كاندابوون، به‌هۆی ترسیشمان له‌بوونی هه‌ندێك بۆمب‌و ته‌قه‌مه‌نی زیاتر له‌گه‌ڕاندا قووڵ نه‌بووینه‌وه‌، بڕیارمدا ده‌ست بكه‌م به‌راماڵینی خانووه‌كه‌و له‌ناوبردنی ئه‌و ته‌رمانه‌و هه‌ر شتێك كه‌ په‌یوه‌ندی پێیانه‌وه‌ هه‌بێت، له‌گه‌ڵیشیدا یاده‌وه‌ری‌و كه‌لوپه‌له‌كانمان كه‌ هێشتا له‌ژێر داروپه‌ردووه‌كاندا بوون".

 

مه‌رماوی ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌ش كرد كه‌ "بوونی ئه‌و ته‌رمانه‌ له‌ژێر داروپه‌ردووی خانووه‌كه‌دا به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌یه‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان سه‌ركه‌وتوو بوون له‌به‌ئامانجگرتنی چه‌كداره‌كان له‌كاتی ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازیه‌كاندا، به‌ڵام له‌هه‌مان كاتیشدا ئیدانه‌كردنی حكومه‌تی خۆجێیی‌و سه‌رجه‌م ده‌زگاكانیشیه‌تی به‌وه‌ی ئه‌ركه‌كه‌ی به‌ته‌واوی به‌ئه‌نجام نه‌گه‌یاندووه‌، چونكه‌ هێشتا ته‌رمه‌كان له‌هه‌موو شوێنێكدان".

 

یه‌كه‌م وشه‌ی عامر حه‌لبوسی (53 ساڵ) دانیشتووی ناوچه‌ی "نزێزه‌" كه‌ قسه‌ی بۆ "نیقاش" كرد ئه‌و په‌نده‌ عێراقیه‌ بوو كه‌ ده‌ڵێت "يا ام حسين كنت بوحدة صرتي بثنين" ئه‌ویش كاتێك ده‌وترێت كه‌ مرۆڤ له‌یه‌ك كاتدا خۆی له‌به‌رامبه‌ر چه‌ند كێشه‌یه‌كدا ده‌بینێته‌وه‌ له‌توانا ماددی‌و ده‌روونیه‌كانی زیاتر بن.

 

وتیشی "باش ده‌مزانی ماڵه‌كه‌م به‌ته‌واوی خاپوور نه‌كراوه‌و به‌شێكی به‌پێوه‌ ماوه‌، ئه‌مه‌ش هانی دام بگه‌ڕێمه‌وه‌و سه‌رله‌نوێ ده‌ست به‌چاككردنه‌وه‌ی بكه‌م، به‌ڵام ئه‌وه‌ی حسابم بۆ نه‌كردبوو ئه‌وه‌بوو داروپه‌ردووی خانوه‌كه‌م لاشه‌ی مرۆڤی تێدا بێت كه‌ له‌سووچه‌كانیدا بڵاوببوونه‌وه‌".

 

ئه‌وه‌شی به‌بیرهێنایه‌وه‌ "هاواری كچه‌ 10 ساڵانه‌كه‌م ترساندمی كاتێك پارچه‌یه‌ك قوماشی له‌ژێر داروپه‌ردووه‌كانه‌وه‌ راده‌كێشاو پێیوابوو پارچه‌كه‌یه‌ له‌جلوبه‌رگه‌كانی خۆی، به‌ڵام ئێسكی مرۆڤی له‌گه‌ڵدا ده‌ركه‌وت، ئه‌و كاته‌ هاوكێشه‌كه‌ گۆڕاو ئیتر زانیمان كه‌ ماڵه‌كه‌مان به‌سه‌ر كه‌سانێكدا رووخاوه‌ نازانین بێ تاوان بوون یاخود چه‌كدار، ته‌نیا ئه‌و راستیه‌ی ده‌یزانین ئه‌وه‌یه‌ ناتوانین به‌لانی كه‌مه‌وه‌ له‌ئێستادا له‌و ماڵه‌دا بژین".

 

وتیشی‌ "ئێمه‌ ته‌نیا كه‌س نین كه‌ ته‌رم‌و ئێسكمان له‌خانووه‌كه‌ماندا دۆزیبێته‌وه‌، چونكه‌ كاتێك قسه‌م له‌گه‌ڵ هه‌ندێك له‌هاوڕێیانم كرد ئامۆژگاریان كردم وه‌ك ئه‌وان هه‌ندێك دژه‌گه‌ناوی‌و مادده‌ی كیمیایی له‌خانووه‌كه‌دا به‌كاربهێنم كه‌ بۆن دوورده‌خه‌نه‌وه‌و له‌مه‌ترسی ژه‌هراویبوون‌و نه‌خۆشی ده‌مانپارێزن، وادیاریشه‌ هه‌وڵه‌كانم بێسوود بوون، چونكه‌ هێشتا بۆنی مه‌رگ زاڵه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی گۆڕێك هه‌ڵبكه‌نم یاخود به‌سه‌ر ته‌رمێكی بۆگه‌ندا بڕۆم یان وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ یه‌كه‌مجار هاتم بۆ خانووه‌كه‌، هه‌رچه‌نده‌ خێزانه‌كه‌م‌و خزمه‌كانمان دووپاتی ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ سه‌ركه‌وتوو بووین له‌لابردنیدا".

 

ره‌نگه‌ دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ زیاده‌ڕه‌وی نه‌كه‌ن كه‌ باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن هێشتا خێزانی ته‌واو هه‌ن له‌ژێر داروپه‌ردووی بینا خاپووركراوه‌كاندان، به‌تایبه‌تی كه‌ ژماره‌یه‌ك خانوو بینا هێشتا نه‌پشكنراون‌و ره‌نگه‌ ته‌رمێكی زۆریان تێدا بێت.

 

ئوم ئه‌حمه‌د بێوه‌ژنێكه‌ له‌ده‌یه‌ی پێنجه‌می ته‌مه‌نیدایه‌و له‌گه‌ڕه‌كی جۆلان نیشته‌جێیه‌ كه‌ یه‌كێكه‌ له‌گه‌ڕه‌كه‌ كۆنه‌كانی فه‌لوجه‌، ئه‌و به‌ "نیقاش"ی وت "دوای ئه‌وه‌ی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان رێگه‌یان دا بگه‌ڕێینه‌وه‌ خانووه‌كانمان، ده‌ستمكرد به‌گه‌ڕان به‌ده‌وری خانووه‌كه‌م‌و ئه‌و خانووانه‌ی دیكه‌ كه‌ زۆربه‌یان خاپوور كرابوون، له‌گه‌ڵ ئه‌و وێرانكاریه‌دا بۆنێكی ناخۆش ده‌هات ده‌مزانی بۆنی مردووه‌، به‌ڵام نه‌مده‌توانی له‌سه‌رچاوه‌كه‌ی نزیك ببمه‌وه‌ كه‌ لای هه‌مووان ئاشكرابوو ئه‌ویش پاش بینینی ئاژه‌ڵ‌و مێروویه‌كی زۆر له‌ده‌وروبه‌ری".

 

 ئوم ئه‌حمه‌د ئاماژه‌ بۆ خانووه‌یه‌كی نزیك له‌ماڵه‌كه‌ی ده‌كات كه‌ به‌ته‌واوی خاپووركراوه‌‌و ده‌ڵێت "له‌م شوێنه‌ خێزانێك به‌ته‌واوی كوژراون‌و پارچه‌ی ته‌رمه‌كانیان له‌ژێر داروپه‌ردووی خانووه‌كه‌دا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌ی له‌كاتی ده‌رهێنانی ته‌رمه‌كانیان بینینم ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئێسك‌و پروسكه‌كان هی منداڵ‌و ژنن نه‌یانتوانیوه‌ ده‌رباز بن، ره‌نگه‌ له‌مه‌رگێكه‌وه‌ هه‌ڵاتبن بۆ مه‌رگێكی دیكه‌".

 

ئه‌و ده‌شڵێت "تائێستاش خه‌وو مۆته‌كه‌ ده‌بینم كاتێك ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی جه‌سته‌و ئێسكانه‌م بیرده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ داروپه‌ردووه‌كاندا هه‌ڵگیران‌و ده‌نگیان دێته‌ گوێم‌و ئه‌و دیمه‌نه‌ دێته‌ به‌رچاوم كه‌ چۆن سوتاون‌و له‌ژێر ئه‌م داروپه‌ردووانه‌دا داپۆشراون".

 

 بڵاوبوونه‌وه‌ی زۆری ئه‌و بۆنانه‌و سكاڵای زۆری دانیشتووانی ناوچه‌كه‌، یارمه‌تیده‌ر بوون له‌زیادكردنی هه‌وڵی تیمه‌ پزیشكییه‌كان‌و هێزه‌ ئه‌منییه‌كان كه‌ توانیویانه‌ ده‌یان ته‌رم ده‌ربهێنن، به‌ڵام هه‌وڵه‌كان هێشتا سنووردارن له‌به‌رامبه‌ر قه‌باره‌ی ئه‌و وێرانكاریه‌ی ئاماژه‌یه‌ بۆ بوونی سه‌دان ته‌رم به‌پێی قسه‌ی سه‌رچاوه‌ ئه‌منییه‌كان.

 

ئه‌فسه‌رێك به‌پله‌ی رائید له‌یه‌كێك له‌فه‌وجه‌كانی فریاكه‌وتنی ئه‌نبار كه‌ نه‌یویست ناوی ئاشكرا بكرێت، به‌"نیقاش"ی وت "له‌وه‌ته‌ی هاتووینه‌ته‌ ناو شاره‌كه‌، تیمه‌كانمان له‌دوای كۆتاییهاتنی ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازیه‌كان توانیویانه‌ ده‌یان ته‌رمی تێكچوو بدۆزنه‌وه‌ كه‌ زۆربه‌یان له‌شوێنه‌ گشتییه‌كان‌و رێگاكاندا هه‌ڵگیراونه‌ته‌وه‌ له‌كاتی پشكنینی ماڵاندا، به‌رله‌وه‌ی ده‌ست به‌هێنانه‌ ناوه‌وه‌ی خێزانه‌كان بۆ شاره‌كه‌ بكرێت".

 

وتیشی "هێشتا سه‌دان ته‌رم له‌ژێر داروپه‌رووه‌كاندان له‌خۆرئاوای شاری فه‌لوجه‌ له‌گه‌ڕه‌كه‌كانی ئه‌نده‌لوس‌و جۆلان‌و ناوچه‌ی بازاڕی كۆن كه‌ كۆڵانه‌كانیان به‌رته‌سكن،  ئه‌وه‌ جگه‌ له‌گه‌ڕه‌كی پیشه‌سازی له‌خۆرهه‌ڵاتی شاره‌كه‌، به‌پێی زانیارییه‌كانیشمان هێشتا ته‌رمێكی زۆر له‌ژێر ئه‌و بینایانه‌دان كه‌ زۆربه‌یان باره‌گای گروپه‌كانی داعش بوون".

 

ته‌رمه‌ تێكچووه‌كان به‌زۆری بریتین له‌پارچه‌ی په‌رشوبڵاو له‌ژێر داروپه‌ردووداو له‌ڕێی ئه‌و بۆنه‌ ناخۆشانه‌وه‌ ده‌دۆزرێنه‌وه‌ كه‌ ئاژه‌ڵ‌و مێروو راده‌كێشن به‌رله‌وه‌ی ببنه‌ ئێسكه‌په‌یكه‌ر كه‌ ماوه‌ی سێ مانگ به‌سه‌ر تێكچوونیاندا تێپه‌ڕیوه‌، كۆده‌كرێنه‌وه‌ بۆ زانینی ره‌گه‌ز‌و ته‌مه‌نی مه‌زه‌نده‌كراویان له‌ڕێی ئه‌و جلوبه‌رگانه‌ی تێیانه‌وه‌ ئاڵاون یان له‌رٍێی دۆكیۆمێنت‌و نووسراوی ره‌سمیه‌وه‌.

 

دكتۆر كه‌مال ره‌جا حه‌داد پسپۆری پزیشكی هه‌ناوی له‌نه‌خۆشخانه‌ی گشتی فه‌لوجه‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ "قۆناغه‌كانی شیبوونه‌وه‌ی ته‌رمی مرۆڤ ئه‌گه‌ر له‌گۆڕدا بێت یان له‌ ده‌ره‌وه‌ زۆر جیاواز نین، چونكه‌ به‌سێ قۆناغی شیبوونه‌وه‌دا تێپه‌ڕ ده‌بن، له‌سه‌عاته‌كانی سه‌ره‌تای مردن، قۆناغی ئاوسان‌و شیبوونه‌وه‌ كه‌ دوو بۆ سێ هه‌فته‌ به‌رده‌وام ده‌بێت، له‌م قۆناغه‌شدا ته‌رمه‌كه‌ به‌ته‌واوی دیارنامێنێت‌و ته‌نیا ئیسكه‌ په‌یكه‌ره‌كه‌ی لێ ده‌مێنێته‌وه‌ كه‌ شیبوونه‌وه‌ی له‌دوای دوو یان سێ ساڵ قۆناغی كۆتایی له‌قۆناغه‌كانی شیبوونه‌وه‌ی ته‌رم پێكده‌هێنێت".

 

هه‌روه‌ها وتیشی "هه‌فته‌كانی سه‌ره‌تای شیبوونه‌وه‌ی ئه‌و ته‌رمانه‌ مه‌ترسیدارترین ماوه‌یه‌و ده‌كرێت هه‌ڕه‌شه‌ له‌شاره‌كه‌ بكات به‌ده‌رد‌و نه‌خۆشی مه‌ترسیدار كه‌ تووشی كۆئه‌ندانی هه‌رس ده‌بن، به‌ڵام ئه‌مڕۆ دوای تێپه‌ڕبوونی زیاتر له‌سێ مانگ، مه‌ترسیه‌كی ته‌ندروستی گه‌وره‌ دروست ناكه‌ن، به‌ڵام هه‌ر دیمه‌نێكی قبوڵنه‌كراوه‌ له‌ڕووی مرۆیی‌و ئایینیشه‌وه‌".

 

ئه‌نجومه‌نی پارێزگای ئه‌نبار ئاماژه‌ بۆ بوونی ژماره‌یه‌كی زۆر ته‌رمی تێكچوو ده‌كات له‌ئه‌نجامی ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازیه‌كاندا، پرۆسه‌ی هه‌ڵگرتنه‌وه‌و مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كردنیان پێویستی به‌یاسای دادوه‌ری‌و هه‌وڵی ژینگه‌یی هه‌یه‌ كه‌ یارمه‌تیده‌ربن له‌پۆلێنكردنیان‌و خۆبه‌دووگرتن له‌مه‌ترسیه‌كانیان.

 

ته‌ها عه‌بدولغه‌نی ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای ئه‌نبار به‌"نیقاش"ی وت "ئه‌نجومه‌نی پارێزگای ئه‌نبار پشتیوانی هه‌وڵه‌ ژینگه‌یی‌و دادوه‌رییه‌كان ده‌كات كه‌ پێویسته‌ ئامارێكی ورد ده‌ستبخه‌ن سه‌باره‌ت به‌ژماره‌ی ئه‌و ته‌رمانه‌و كاركردن بۆ ده‌ستنیشانكردن‌و پۆلێنكردنیان‌و پاشان به‌خاكسپاردنیان، ئه‌و رێكارانه‌ش كه‌ له‌لایه‌ن پارێزگاو ده‌زگاكانیه‌وه‌ گیراونه‌ته‌به‌ر رێكاری سه‌ره‌تایین‌و خۆیان له‌به‌خاكسپاردنی ئه‌و ته‌رمانه‌دا ده‌بیننه‌وه‌ بۆ خۆبه‌دوورگرتن له‌به‌رپرسیارێتی‌و مه‌ترسیه‌ ته‌ندروستیه‌كانیان".

 

وتیشی "له‌میانی به‌شداریكردنمان له‌هه‌ندێك له‌هه‌وڵه‌كاندا له‌كاتی به‌دواداچوونمان بۆ پرۆسه‌ی ئازادكردنی شاره‌كانی پارێزگای ئه‌نبار، ده‌یان ته‌رمی تێكچوومان له‌یه‌ك شوێندا ده‌بینی، چونكه‌ كۆمه‌ڵێك خانوو هه‌ن هه‌ندێكیان زیاتر له‌ (35) ته‌رمی تێدا بوو".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌