راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

شكستی‌ گه‌وره‌ی‌ ده‌زگا ئه‌منییه‌كان
سه‌دان به‌ڵگه‌نامه‌و دۆكیۆمێنتی‌ هه‌واڵگری‌ پشتگوێ‌ خراون

ئیبراهیم ساڵح
چه‌ندین جاره‌ ده‌رده‌كه‌وێت ده‌زگا ئه‌منیه‌كانی عێراق چه‌ند دۆكیۆمێنتێكی هه‌واڵگری گرنگیان پشتگوێخستووه‌ كه‌ هۆشداریان له‌دزه‌كردنی مه‌ترسیدار داوه‌و له‌ ئه‌نجامیشدا ده‌یان كوژراو و برینداریان لێكه‌وتۆته‌وه‌.
10.11.2016  |  به‌غدا
KIRKUK, IRAQ - OCTOBER 22: Spent bullet cartridges on a street around the Jihad Hotel which was cleared of Daesh after being kept by terrorists for two days, as Iraqi security forces patrol on Kirkuk streets where efforts to clear Daesh continue in Kirkuk, Iraq on October 22, 2016. Thirteen people were killed on Friday by a Daesh suicide attack on a power plant in the northern Iraqi city of Kirkuk. A curfew was imposed in Kirkuk in the wake of other attacks, security sources said. (Photo by Yunus Keles/Anadolu Agency/Getty Images) ( :وێنه Anadolu Agency)
KIRKUK, IRAQ - OCTOBER 22: Spent bullet cartridges on a street around the Jihad Hotel which was cleared of Daesh after being kept by terrorists for two days, as Iraqi security forces patrol on Kirkuk streets where efforts to clear Daesh continue in Kirkuk, Iraq on October 22, 2016. Thirteen people were killed on Friday by a Daesh suicide attack on a power plant in the northern Iraqi city of Kirkuk. A curfew was imposed in Kirkuk in the wake of other attacks, security sources said. (Photo by Yunus Keles/Anadolu Agency/Getty Images) ( :وێنه Anadolu Agency)

پشتگوێخستنی ئه‌و دۆكیۆمێنتانه‌ی زانیاریان له‌باره‌ی هێرشه‌ تیرۆریستییه‌كان له‌خۆگرتووه‌، له‌ده‌زگا ئه‌منییه‌كانی عێراقدا كارێكی ئاساییه‌و دوایینیان ئه‌و دۆكیۆمێنته‌ بوو كه‌ هه‌واڵگری عێراق بۆ فه‌رمانده‌یی ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی دیجله‌ی ناردووه‌و به‌ورده‌كاریه‌وه‌ هۆشداری ده‌داتێ له‌روودانی هێرشێكی به‌رفراوان كه‌ پارێزگای كه‌ركوك ده‌كاته‌ ئامانج‌و ده‌كه‌وێته‌ سنووری ئۆپه‌راسیۆنه‌كانیه‌وه‌.

 

سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئه‌و دۆكیۆمێنته‌ له‌ 9ی مانگی تشرینی یه‌كه‌می رابردوو له‌ده‌زگای هه‌واڵگری نیشتمانی عێراقه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ هێرشه‌كه‌ی ئه‌م دواییه‌ی پارێزگای كه‌ركوك ده‌چووه‌و سیفه‌تی (ده‌ستبه‌جێ)ی به‌سه‌ره‌وه‌یه‌، به‌ڵام له‌فه‌رمانده‌یی ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی دیجله‌دا كه‌ دۆكیۆمێنته‌كه‌ی ئاڕاسته‌ی كراوه‌، بۆ ماوه‌ی 12 رۆژ هیچ بایه‌خێكی پێ نه‌دراو دوای ئه‌وه‌ش هێرشه‌كه‌ روویدا.

 

ماوه‌ی ئه‌و 12 رۆژه‌ به‌س بوو بۆ خۆئاماده‌كردن بۆ ئه‌و هێرشه‌و شكستپێهێنانی له‌لایه‌ن فه‌رمانده‌یی ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی دیجله‌و ئه‌و هێزه‌ ئه‌منیانه‌ی دیكه‌ كه‌ له‌كه‌ركوك بوون به‌ر له‌روودانی، ئه‌گه‌ر ئه‌و دۆكیۆمێنته‌ له‌به‌رچاو بگیرایه‌، به‌ڵام فه‌رامۆشكردنی بووه‌ هۆی كه‌وتنه‌وه‌ی زیانی گه‌وره‌ی مرۆیی‌و ماددی به‌رله‌وه‌ی هێزه‌ ئه‌منییه‌كان كۆنترۆڵی ئه‌و ناوچانه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ هێرشه‌كه‌ كردبوونیه‌ ئامانج.

 

ئه‌و هێرشه‌ كه‌ دوای چه‌ند رۆژێك له‌ده‌ستپێكردنی هه‌ڵمه‌تی سه‌ربازی ئازادكردنه‌وه‌ی شاری موسڵ‌و شاره‌كانی تری دراوسێی له‌پارێزگای نه‌ینه‌وا روویدا، هێنده‌ی نه‌مابوو ببێته‌ خاڵێكی وه‌رچه‌رخانی گه‌وره‌ له‌به‌ڕێوه‌چوونی ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كاندا له‌و شاره‌دا ئه‌گه‌ر سه‌ری بگرتایه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش بژارده‌یه‌كه‌ له‌كاتی خۆیدا رێی تێده‌چوو به‌هۆی ئه‌و فاكته‌ری كتوپڕیه‌ی هێرشه‌كه‌ی كه‌ركوك دروستیكرد به‌ر له‌وه‌ی به‌رپه‌رچ بدرێته‌وه‌.

 

كێشه‌ گه‌وره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌، ئه‌مه‌ یه‌كه‌مجار نییه‌ دۆكیۆمێنتێكی هه‌واڵگری هۆشداری له‌روودانی هێرشێك بدات به‌بێ ئه‌وه‌ی دۆكیۆمێنتێكی له‌و جۆره‌ له‌لایه‌ن ئه‌و ده‌زگا ئه‌منیانه‌ی ئاراسته‌یان كراوه‌ گوێی لێ بگیرێت، بۆیه‌ لایه‌نه‌ هه‌واڵگریه‌كان به‌ئه‌نقه‌ست پاش روودانی كاره‌كه‌ سیفه‌تی نهێنی سه‌ر ئه‌و دۆكیۆمێنتانه‌یان هه‌ڵده‌گرت بۆ ئه‌وه‌ی دووپاتی بكه‌نه‌وه‌ كه‌ له‌لایه‌ن ده‌زگا ئه‌منییه‌ جێبه‌جێكاره‌كانه‌وه‌ فه‌رامۆش ده‌كرێت‌و نیگه‌رانیش له‌و رووداوه‌ له‌ئارادا نییه‌. 

 

ته‌نانه‌ت كه‌وتنی شاری موسڵیش به‌ده‌ستی داعش له‌حوزه‌یرانی 2014دا له‌دۆكیۆمێنتێكی هه‌واڵگریدا كه‌ له‌مانگی تشرینی یه‌كه‌می ساڵی 2013 واته‌ زیاتر له‌هه‌شت مانگ به‌رله‌وه‌ی رێكخراوه‌كه‌ بچێته‌ شاره‌كه‌ ده‌ست هێزه‌ ئه‌منییه‌كانی عێراق كه‌وتبوو، به‌ڵام به‌جددی مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ نه‌كردبوو.

 

پسپۆرانی بواری ئه‌منی ئاماژه‌ بۆ بوونی كێشه‌یه‌كی دیكه‌ ده‌كه‌ن كه‌ له‌پشت بایه‌خپێنه‌دانی ده‌زگا جێبه‌جێكاره‌كان به‌و زانیارییه‌ هه‌واڵگریانه‌ن، سه‌ره‌ڕای گرنگی‌و مه‌ترسیداریشیان كه‌ ئه‌ویش خۆی له‌بێ توانایی ئه‌و ده‌زگایانه‌ له‌رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی دزه‌كردنه‌ ئه‌منییه‌كاندا ده‌بینێته‌وه‌ كه‌ دۆكیۆمێنته‌ هه‌واڵگرییه‌كان هۆشداریان له‌باره‌وه‌ ده‌ده‌ن.

 

ئه‌حمه‌د شه‌ریفی توێژه‌ری بواری ئه‌منی عێراق ده‌ڵێت "سه‌رچاوه‌ نییه‌ بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی ئۆپه‌راسیۆنی پێشوه‌خت‌و پلانی ئاماده‌كراویش نیه‌ بۆ ئه‌نجامدانی كرده‌وه‌یه‌كی پێشوه‌خت ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر زانیارییه‌كه‌ش له‌كاتێكی گونجاودا بگاته‌ ده‌ست".

 

شه‌ریفی به‌"نیقاش"ی وت "ده‌بێت كاتێكی ته‌واو له‌به‌رده‌ستدا بێت به‌ر له‌گه‌یشتنی زانیاریه‌كه‌ تا بتوانرێت له‌ماوه‌یه‌كی كورتدا وه‌ڵام بدرێته‌وه‌، بۆیه‌ له‌چوارچێوه‌ گشتیه‌كه‌دا ئه‌مانه‌ هه‌مووی هۆكارن‌و كاریگه‌ریان ده‌بێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كاردانه‌وه‌كه‌ گونجاو نه‌بێت، به‌وپێیه‌ش زانیارییه‌كه‌ گرنگیه‌كه‌ی له‌ده‌ست ده‌دات".

 

هه‌روه‌ها كێشه‌یه‌كی تریش هه‌یه‌ پسپۆرانی ئه‌منی پێیانوایه‌ له‌پشت ئه‌و فه‌وزایه‌وه‌یه‌ ئه‌ویش خۆی له‌بوونی ژماره‌یه‌كی زۆری ده‌زگای هه‌واڵگری‌و ئه‌منیدا ده‌بینێته‌وه‌ كه‌ به‌رپرسیارێتیان به‌ریه‌ك ده‌كه‌وێت‌و ده‌سه‌ڵاته‌كانیشیان تێكه‌ڵاو ده‌بن.

 

چونكه‌ ئه‌مڕۆ نۆ ده‌زگای هه‌واڵگری هه‌ن كه‌ بریتین له‌ ده‌زگای هه‌واڵگری نیشتمانی عێراق (ته‌نیا لایه‌نێكی زانیارییه‌)و ئاژانسی لێكۆڵینه‌وه‌ی نیشتمانی سه‌ر به‌وه‌زاره‌تی ناوخۆ (لایه‌نێكی زانیاری‌و لێكۆڵینه‌وه‌یه‌)و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی ئاسایش‌و هه‌واڵگری‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی هه‌واڵگری سه‌ربازی (سه‌ربه‌ وه‌زاره‌تی به‌رگریه‌)و ده‌زگای دژه‌تیرۆر (لایه‌نێكی زانیاری جێبه‌جێكاره‌) ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ده‌زگای ئاسایشی نیشتمانی‌و هه‌واڵگری كۆمپانیای نیشتمانی‌و سنوورو گومرگ.

 

هه‌روه‌ها له‌ناو هه‌ر لایه‌نێكی ئه‌منیدا پێكهاته‌یه‌كی هه‌واڵگری هه‌یه‌ بۆ نموونه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ی به‌م دواییانه‌ له‌ده‌سته‌ی حه‌شدی شه‌عبی دروستكرا.

 

سه‌ره‌ڕای ئه‌و ژماره‌ زۆره‌ی ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌كانیش، هاوئاهه‌نگی له‌نێوان ئه‌م لایه‌نانه‌و ده‌زگا جێبه‌جێكاران كه‌ به‌رپرسن له‌سنووری ئۆپه‌راسیۆنی هه‌مان ئه‌و ده‌زگا هه‌واڵگریانه‌ی‌ له‌چوارچێوه‌یاندا كارده‌كه‌ن، وه‌كو نه‌بووه‌.

 

هه‌روه‌ك ته‌قینه‌وه‌كه‌ی ناوچه‌ی كه‌ڕاده‌ی ناوه‌ڕاستی به‌غدا له‌كۆتایی مانگی ته‌مموزی رابردووش له‌دۆكیۆمێنتێكی هه‌واڵگریدا ئاماژه‌ی بۆ كرابوو كه‌ یه‌كێك له‌ده‌زگاكانی وه‌زاره‌تی ناوخۆی عێراق ناردبووی، به‌ڵام هیچ وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌كی له‌لای به‌رپرسانی ئه‌منی ناوچه‌ی كه‌ڕاده‌وه‌ نه‌بوو.

 

ره‌نگه‌ راگه‌یاندنی ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی محه‌مه‌د غه‌بان وه‌زیری ناوخۆ به‌هۆی ته‌قینه‌وه‌كه‌ی كه‌ڕاده‌ دیارترین داپێدانانی به‌رپرسێكی باڵای عێراق بێت سه‌باره‌ت به‌نه‌بوونی هاوئاهه‌نگی له‌نێوان ده‌زگا ئه‌منی‌و هه‌واڵگرییه‌كان له‌عێراق.

 

چونكه‌ غه‌بان هۆكاری ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ی گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ سه‌ركه‌وتوونه‌بوونی ده‌وڵه‌تی عێراق له‌رێكخستنی كاری ئه‌و ده‌زگایانه‌ بۆئه‌وه‌ی ببنه‌ یه‌ك سیستم كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ڕه‌شه‌ تیرۆریستییه‌كان كار بكات، داوایشی كرد چاكسازیه‌كی ریشه‌یی له‌دۆسێی ئه‌منیدا بكرێت‌و كۆتایی به‌تێكه‌ڵاوبوونی ده‌سه‌ڵاتی ده‌زگا ئه‌منی‌و هه‌واڵگرییه‌كان بهێنرێت.

 

هاوكات زۆرێك له‌به‌رپرسان‌و ئه‌فسه‌ران له‌ده‌زگا ئه‌منی‌و هه‌واڵگرییه‌كانی عێراق درك به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ خاڵی نه‌رێنی زۆر له‌كاره‌كانیاندا هه‌یه‌ كه‌ ده‌بنه‌ رێگر له‌به‌رده‌م ئاسانی گواستنه‌وه‌ی زانیاری زۆر بایه‌خدار له‌ده‌زگایه‌كه‌وه‌ بۆ ده‌زگایه‌كی ترو گرتنه‌به‌ری رێوشوێنه‌كانی.

 

ئه‌فسه‌رێك كه‌ له‌پۆستی به‌ڕێوه‌به‌ری به‌ش له‌هه‌واڵگری عێراق كاری كردووه‌ به‌ "نیقاش"ی وت "زۆرێك له‌و دۆكیۆمێنتانه‌ی له‌ده‌زگاكه‌وه‌ ده‌رده‌چن‌و ئاڕاسته‌ی لایه‌نێكی ئه‌منی ده‌كرێن ئه‌و لایه‌نه‌ ئه‌منیه‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی بۆ نابێت".

 

هه‌روه‌ها وتی "ئه‌م پشتگوێخستنه‌ هۆكاری زۆری هه‌یه‌ له‌وانه‌ دووباره‌بوونه‌وه‌ی ناردنی ئه‌و جۆره‌ دۆكیۆمێنتانه‌، بۆیه‌ لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار سستی ده‌نوێنێت له‌به‌دواداچوونی هه‌موو دۆكیۆمێنتێكدا، چونكه‌ سه‌ركه‌وتنی له‌پووچه‌ڵكردنه‌وه‌ی هه‌ر پیلانێكدا له‌ڕێی به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی ئاماده‌باشیه‌وه‌ وا ده‌كات ئه‌و ده‌زگایه‌ پێیوابێت له‌بنه‌ڕه‌تدا زانیاره‌كه‌ راسته‌قینه‌ نه‌بووه‌و ئه‌مه‌ش بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی بایه‌خ به‌و زانیاریانه‌ نه‌درێت كه‌ پاشتر دێن‌و له‌ هه‌مان ئاستی مه‌ترسیدان، ئه‌مه‌ش كێشه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌".

 

له‌و هۆكارانه‌ی دیكه‌ش كه‌ ئه‌و ئه‌فسه‌ره‌ ده‌ستنیشانیان ده‌كات، ئه‌و دڵنیاییه‌یه‌ كه‌ هه‌ندێك جار به‌سه‌ر هه‌ستی مه‌ترسی چاوه‌ڕوانكراودا زاڵ ده‌بێت، ئه‌مه‌ش وا له‌و ده‌زگا ئه‌منیه‌ ده‌كات كه‌ نووسراوه‌كه‌ی پێده‌گات، پێیوابێت زانیاریه‌كانی زێده‌ڕه‌وییان تێدایه‌.

 

هه‌روه‌ها ئه‌و ئاره‌زووه‌ له‌لای فه‌رمانده‌ی به‌ره‌ ئه‌منییه‌كان نییه‌ بۆئه‌وه‌ی باوه‌ڕ به‌و زانیاریانه‌ بكه‌ن كه‌ له‌لایه‌نێكی دیكه‌وه‌ به‌ده‌ستیان ده‌گات، له‌به‌رئه‌وه‌ی باوه‌ڕیان وایه‌ ئه‌و كاره‌ دانپێدانانه‌ به‌شكستیاندا، ئه‌مه‌ش هۆكارێكی دیكه‌ی یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ ئه‌وه‌ی سوود له‌و زانیاریانه‌ وه‌رنه‌گیرێت ئه‌گه‌ر مه‌ترسیداریش بن.

 

له‌به‌رامبه‌ریشدا رای پسپۆرانی ئه‌منی بۆ ئه‌وه‌ ده‌چێت كه‌ پێویسته‌ یه‌كه‌یه‌كی هاوئاهه‌نگی هاوبه‌ش له‌ نێوان هه‌موو ده‌زگا ئه‌منی‌و هه‌واڵگرییه‌كان له‌عێراق دابمه‌زرێندرێت‌و ئه‌ركه‌كان له‌نێوانیاندا به‌جۆرێك دابه‌شبكرێن كه‌ به‌ریه‌كنه‌كه‌وتنی به‌رپرسیارێتی یان تێكه‌ڵنه‌بوونی ده‌سه‌ڵاته‌كان، مسۆگه‌ر بكات.

 

لیوا روكن عه‌بدولكه‌ریم جبوری پسپۆڕی‌ ئه‌منی‌‌و سه‌ربازی له‌لێدوانێكدا بۆ "نیقاش" وتی "گرێكه‌ له‌وه‌دایه‌ كه‌ ئیداره‌یه‌كی ناوه‌ندی كرداری بۆ ئه‌و ده‌زگا ئه‌منیانه‌ نییه‌ وه‌كو ژووری هاوبه‌شی ئۆپه‌راسیۆنه‌كان یاخود ژووری فه‌رمانده‌یی هاوبه‌ش كه‌ گه‌یشتنی زانیاری گرنگ بۆ لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار له‌كاتی گونجاودا مسۆگه‌ر بكات بۆئه‌وه‌ی رێوشوێنی جدی بۆ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵكردنی بگیرێته‌به‌ر".

 

وتیشی "پێویسته‌ ئه‌مڕۆ ئه‌ركه‌كان دابه‌ش بكرێن‌و ده‌سه‌ڵاتی هه‌ر ده‌زگایه‌ك دیاری بكرێت بۆئه‌وه‌ی ده‌زگاكان كاری یه‌كتری ته‌واو بكه‌ن، نه‌ك به‌بێ سوود به‌ریه‌كبكه‌ون".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌