راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ئامانجه‌ دڵخوازه‌كه‌ی‌ داعش
خاڵه‌كانی‌ پشكنین بونه‌ته‌ ته‌ڵه‌ بۆ خه‌ڵكی‌

خاڵه‌كانی‌ پشكنین له‌به‌غداو شاره‌كانی‌ تر بوونه‌ته‌ گه‌وره‌ترین مه‌ترسی‌ به‌سه‌ر گیانی‌ هاوڵاتیانه‌وه‌، چونكه‌ خه‌ڵكێكی‌ زۆر لێیان كۆده‌بێته‌وه‌ داعش ده‌یانكاته‌ ئامانج.
4.08.2016  |  به‌غدا
خاڵێكی‌ پشكنین له‌باكوری‌ به‌غدا ( :وێنه وزارة الدفاع العراقية)
خاڵێكی‌ پشكنین له‌باكوری‌ به‌غدا ( :وێنه وزارة الدفاع العراقية)

عه‌لا عه‌بدولساحب (20 ساڵ) هه‌ركاتێك به‌ئۆتۆمبێله‌كه‌ی‌ له‌خاڵێكی‌ پشكنینی‌ به‌غدا نزیك ده‌بێته‌وه‌ ترس له‌دڵی‌ ده‌نیشێ‌، چونكه‌ مانگی‌ ئازاری‌ رابردوو به‌ڕێكه‌وت له‌و ته‌قینه‌وه‌یه‌ رزگاری‌ بوو كه‌ له‌خاڵی‌ پشكنینی‌ سه‌ره‌كی‌ باكوری‌ بابل ئه‌نجامدراو به‌هۆیه‌وه‌ به‌ده‌یان كه‌س بوونه‌ قوربانی‌.

 

عه‌لا هێشتا ورده‌كاری‌ ئه‌و روداوه‌ی‌ له‌یاد ماوه‌و له‌وه‌ ده‌ترسێت دووباره‌ ببێته‌وه‌، له‌باره‌ی‌ هۆكاری‌ ترسه‌كه‌یه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "ئه‌وه‌ی‌ مار به‌ده‌ستیه‌وه‌ بدات، له‌وه‌ ده‌ترسێت په‌تیش رابكێشێت".

 

ده‌شڵێت "به‌چاوی‌ خۆم مه‌رگم بینی‌، ئێستاش له‌هه‌ر خاڵێكی‌ پشكنین نزیك ده‌بمه‌وه‌، هه‌مان هه‌ستم له‌لا دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌".

 

ئه‌مه‌ به‌ته‌نها ترسی‌ عه‌لا نییه‌، چونكه‌ زۆربه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ به‌غداو شاره‌كانی‌ ناوه‌ڕاست‌و خواروو هه‌مان ترسیان هه‌یه‌، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ له‌و شارانه‌ خاڵی‌ پشكنینی‌ زۆر هه‌ن.

 

به‌رده‌وام خاڵه‌كانی‌ پشكنین له‌لایه‌ن داعشه‌وه‌ كراونه‌ته‌ ئامانج، مانگی‌ ته‌مموزی‌ رابردووش ژماره‌ی‌ پێوانه‌یی‌ تۆماركرد كاتێك چوار ته‌قینه‌وه‌ له‌خاڵه‌كانی‌ پشكنین ئه‌نجامدران، سیان له‌وانه‌ له‌ناوچه‌كانی‌ راشدییه‌و شه‌عب‌و كازمیه‌ بوون له‌به‌غداو چواره‌میشیان له‌قه‌زای‌ خالس بوو له‌دیاله‌ له‌هه‌موشیاندا پیاوانی‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كان‌و خه‌ڵكی‌ ئاسایی‌ به‌ژماره‌ی‌ زۆر بوونه‌ قوربانی‌.

 

له‌ساڵانی‌ رابردوودا له‌خاڵه‌كانی‌ پشكنین به‌سه‌دان كه‌س به‌ته‌قینه‌وه‌ كوژراون، له‌نێویاندا ئه‌حمه‌د خه‌فاجی‌ په‌رله‌مانتار كه‌ ساڵی‌ 2014 له‌ته‌قینه‌وه‌یه‌كدا له‌ده‌روازه‌ی‌ ناوچه‌ی‌ كازمیه‌ كوژرا.

 

ئێستا خاڵه‌كانی‌ پشكنین بۆ داعش بوونه‌ته‌ باشترین شوێنی‌ ته‌قینه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ له‌وێ‌ زۆرترین قوربانی‌ ده‌كه‌ونه‌وه‌، ئه‌مه‌ش ئه‌و ئامانجه‌یه‌ كه‌ داعش هه‌وڵی‌ بۆ ده‌دات، چونكه‌ كاریگه‌رییه‌ میدیایی‌و ده‌رونییه‌كه‌یانی‌ زیاتره‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ گه‌یشتن به‌و جێگایانه‌ ئاسانه‌.

 

له‌به‌رامبه‌ردا بۆ حكومه‌تیش ئه‌مه‌ ئه‌و كێشه‌یه‌یه‌ كه‌ نه‌یتوانیوه‌ رێگه‌چاره‌ی‌ بۆ بدۆزێته‌وه‌، ناشتوانێت ده‌ستبه‌رداریان ببێت، چونكه‌ گوایه‌ له‌و رێگه‌یه‌وه‌ رێ له‌ئۆتۆمبێله‌ بۆمب رێژكراوه‌كان ده‌گرێت، به‌ڵام وه‌ك سه‌عد مه‌تڵه‌بی‌ ئه‌ندامی‌ لیژنه‌ی‌ ئاسایشی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ به‌غدا ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات، خاڵه‌كانی‌ پشكنین بوونه‌ته‌ "ته‌ڵه‌" بۆ هاوڵاتیان.

 

مه‌تڵه‌بی‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "خاڵه‌كانی‌ پشكنین رێك رۆڵی‌ ته‌ڵه‌ ده‌بینن، چونكه‌ خه‌ڵكێكی‌ زۆر له‌وێ‌ كۆده‌بنه‌وه‌و داعش ده‌یانكاته‌ ئامانج".

 

مه‌تڵه‌بی‌ پێی‌ وانییه‌ حكومه‌ت به‌م زوانه‌ ده‌ستبه‌رداریان ببێت، چونكه‌ به‌بڕوای‌ ئه‌و تاكه‌ شوێنگره‌وه‌یان بونی‌ زانیاری‌ وردی‌ هه‌واڵگرییه‌ كه‌ ئێستا حكومه‌ت نه‌گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌و ئاسته‌.

 

زۆربه‌ی‌ پسۆڕانی‌ ئه‌منی‌ كۆكن له‌سه‌ر ئه‌و بۆچوونه‌ی‌ رێگرتن له‌ته‌قینه‌وه‌و توندوتیژی‌ به‌زانیاری‌ هه‌واڵگری‌ ده‌بێت نه‌ك به‌دانانی‌ خاڵی‌ پشكنین، به‌ڵام ئه‌مه‌ش كاتی‌ زۆری‌ ده‌وێت، بۆیه‌ قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ رێچاره‌یه‌كی‌ خێراتر بدۆزرێته‌وه‌.

 

مسته‌فا تائی‌ توێژه‌ر له‌بواری‌ ئه‌منی‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "له‌سه‌رده‌می‌ رژێمی‌ پێشوو به‌رپرسی‌ حیزبی‌ یان موختاری‌ گه‌ڕه‌كێك هه‌موو شتێكی‌ له‌باره‌ی‌ ناوچه‌كه‌ی‌ خۆیه‌وه‌ ده‌زانی‌، ئه‌مڕۆ رێك پێویستمان به‌وه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ رێ له‌جموجۆڵه‌ گوماناوییه‌كان بگرین، چونكه‌ له‌و رێگه‌یه‌وه‌ ده‌زانرێ‌ له‌كوێ‌ ئۆتۆمبێله‌كان ئاماده‌ ده‌كرێن‌و خۆكوژه‌كه‌ش ده‌دۆزرێته‌وه‌".

 

ده‌شڵێت "بۆ رێگه‌گرتن له‌و ئۆتۆمبێلانه‌ی‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ به‌غدا دێن، چاره‌سه‌ر دانانی‌ ئۆتۆمبێلی‌ سۆناره‌ كه‌ هێزه‌ ئه‌منیه‌كان رایانگه‌یاند كاری‌ پێده‌كه‌ن".

 

سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ راگه‌یه‌ندرا كه‌ له‌ماوه‌ی‌ چه‌ند مانگی‌ كه‌می‌ رابردوودا ده‌ستكراوه‌ به‌جێبه‌جێكردنی‌ رێوشوێنی‌ ئه‌منی‌ نوێ‌ له‌لایه‌ن هێزه‌ ئه‌منییه‌كانه‌وه‌، به‌ڵام هیچ كام له‌و پرۆسانه‌ سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون له‌به‌ر نه‌بوونی‌ پێداویستییه‌كانیان، بۆیه‌ خاڵه‌كانی‌ پشكنین وه‌ك دیارترن سیمای‌ رێوشوێنی‌ ئه‌منی‌ ماونه‌ته‌وه‌.

 

دوای‌ ته‌قینه‌وه‌كه‌ی‌ كه‌راده‌، حه‌یده‌ر عه‌بادی‌ سه‌ره‌ك وه‌زیران رایگه‌یاند كه‌ خاڵه‌كانی‌ پشكنین كه‌م ده‌كرێنه‌وه‌، نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ نه‌كرا، به‌ڵكو ئه‌و ئامێره‌ی‌ به‌دۆزه‌ره‌وه‌ی‌ ته‌قینه‌وه‌ ناسراوه‌ (IDI)و قسه‌ی‌ زۆریان له‌سه‌ره‌ كه‌ ساخته‌و بێكه‌ڵكن هه‌ر كاریان پێده‌كرێت، سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ عه‌بادی‌ فه‌رمانیدا له‌كار بخرێن.

 

به‌پێی‌ قسه‌ی‌ هه‌ندێ‌ له‌سیاسه‌تمه‌داره‌كان، فه‌رمانده‌ ئه‌منییه‌كان داوایان له‌عه‌بادی‌ كردووه‌ خاڵه‌كانی‌ پشكنین وه‌ك خۆیان بمێننه‌وه‌ تا ئه‌و كاته‌ی‌ شوێنگره‌وه‌یه‌كی‌ باشیان بۆ ده‌دۆزرێته‌وه‌، هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ وایكردووه‌ بڕیاره‌كانی‌ سه‌ره‌ك وه‌زیران جێبه‌جێ‌ نه‌بن.

 

محه‌مه‌د غه‌بان وه‌زیری‌ ده‌ستله‌كاركێشاوه‌ی‌ ناوخۆ دانی‌ به‌وه‌دا نا كه‌ نه‌یتوانیوه‌ بڕوا به‌بڕیاربه‌ده‌ستان بهێنێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ خاڵه‌كانی‌ پشكنین بگۆڕن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ بێسوودن، هه‌ر ئه‌م دۆسێیه‌ش یه‌كێك بوو له‌هۆكاره‌كانی‌ ده‌ست له‌كاركێشانه‌وه‌ی‌ پاش ته‌قینه‌وه‌كه‌ی‌ كه‌راده‌ له‌سه‌ره‌تای‌ مانگی‌ رابردوو، ئه‌مه‌ش لێدوانی‌ به‌رزترین به‌رپرسه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ سوودی‌ هه‌بێت.

 

چاودێران پێیان سه‌یره‌ كه‌ چۆن به‌رپرسانی‌ ئه‌منی‌ پایته‌خت‌و شاره‌كانی‌ تر ناتوانن رێگه‌چاره‌ی‌ تر بدۆزنه‌وه‌، له‌كاتێكدا ئه‌و هه‌موو خه‌ڵكه‌ ده‌بنه‌ قوربانی‌، چونكه‌ ئه‌وان پێیان وایه‌ ده‌كرێت رێوشوێنی‌ تر بگیرێته‌ به‌ر.

 

یه‌كێك له‌و رێوشوێنانه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كۆمپانیایه‌كی‌ ئه‌ندازه‌یی‌ خستوویه‌تیه‌ به‌رده‌ستی‌ به‌رپرسانی‌ ئه‌منی‌ بۆ رێگرتن له‌ته‌قینه‌وه‌ خۆكوژییه‌كان.

 

خه‌میس شمه‌ری‌ نوێنه‌ری‌ كۆمپانیاكه‌ بیرۆكه‌كه‌ بۆ "نیقاش" روون ده‌كاته‌وه‌و ده‌ڵێت "له‌وه‌دا خۆی‌ ده‌بینێته‌وه‌ هه‌موو ئۆتۆمبێلێك له‌به‌غدا رۆژانه‌ یه‌كجار به‌شێوه‌یه‌كی‌ ئه‌ندازه‌یی‌ پشكنینی‌ بۆ بكرێت، بێ ئه‌وه‌ی‌ هیچ كه‌س دوابكه‌وێت".

 

ده‌شڵێت "ئه‌م پرۆژه‌ له‌ئۆتۆمبێلی‌ سۆنار سه‌ركه‌وتووتره‌، باشتریش وایه‌ سیسته‌می‌ كامێرای‌ چاودێری‌ ورد بۆ ده‌زگای‌ هه‌واڵگری‌ دابین بكرێت تا ئاگاداری‌ جموجۆڵی‌ ئه‌و كه‌سانه‌ بن كه‌ بۆمبه‌كان دروست ده‌كه‌ن له‌ناو شاره‌كاندا، به‌و شێوه‌یه‌ رێیان لێ‌ ده‌گیرێت".

 

شمه‌ری‌ كه‌ چه‌ند ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر نه‌یتوانیوه‌ بڕوا به‌به‌رپرسه‌ ئه‌منییه‌كان بهێنێت بۆ جێبه‌جێكردنی‌ بیرۆكه‌كه‌ی‌، سه‌رسوڕمانی‌ خۆی‌ ده‌رده‌بڕێت له‌مانه‌وه‌ی‌ خاڵه‌كانی‌ پشكنین، سه‌ره‌ڕای‌ هه‌موو خراپییه‌كانی‌.

 

تا ئه‌و كاته‌ش كه‌ رێگه‌چاره‌یه‌كی‌ تر ده‌دۆزرێته‌وه‌، هاوڵاتیان هه‌ر كه‌ له‌خاڵه‌كانی‌ پشكنین نزیك ده‌بنه‌وه‌ ترس‌و دڵه‌راوكێ‌ ده‌كه‌وێته‌ دڵیانه‌وه‌و دڵنیا نین ده‌توانن به‌سه‌لامه‌تی‌ تێیبپه‌ڕێنن یان نا.

 

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌