راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

باره‌گای‌ سه‌ره‌كی‌ ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی‌
ویلایه‌تی‌ فورات.. قه‌ڵا پۆڵاینه‌كه‌ی‌ داعش‌و دوا ده‌رفه‌تی‌ مانه‌وه‌یان

موسته‌فا حه‌بیب
ویلایه‌تی‌ فورات كه‌ ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر سنوری‌ عێراق‌و سوریا، بووه‌ته‌ شوێنی‌ كۆبوونه‌وه‌ی‌ داعشه‌ دۆڕاوه‌كان‌و به‌غدادی‌ رابه‌ریان، دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ زۆربه‌ی‌ ناوچه‌ گرنگه‌كانیان له‌ده‌ستدا.
28.07.2016  |  به‌غدا
تابلۆی‌ داعش له‌نزیك شاری‌ قائیم ( :وێنه موقع داعش)
تابلۆی‌ داعش له‌نزیك شاری‌ قائیم ( :وێنه موقع داعش)

یه‌كشه‌ممه‌ی‌ رابردوو ده‌زگای‌ هه‌واڵگری‌ سه‌ربازی‌ عێراق ئه‌نجامدانی‌ هێرشێكی‌ ئاسمانی‌ بۆ سه‌ر شاری‌ (قائیم)ی‌ خۆرئاوای‌ ئه‌نبار راگه‌یاند، له‌و هێرشه‌دا ژماره‌یه‌ك له‌سه‌ركرده‌كانی‌ داعش كوژران له‌نێویاندا ئه‌بو حارس راوی‌ به‌رپرسی‌ ئاسایشی گشتی‌ ویلایه‌تی‌ فورات، ئه‌مه‌ یه‌كه‌مجار نییه‌، به‌ڵكو هه‌موو جاره‌كانی‌ تر هێرشی‌ ئاسمانی‌ عێراق‌و ئه‌مه‌ریكا بۆ سه‌ر ئه‌م ناوچه‌یه‌ كوژرانی‌ گه‌وره‌ به‌رپرسانی‌ داعشی‌ لێده‌كه‌وێته‌وه‌.

 

له‌مانگی‌ ئابی‌ ساڵی‌ 2014 داعش جیهانی‌ تووشی‌ سه‌رسوڕمان كرد كاتێك سنوری‌ سایكس پیكۆی‌ هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌و سه‌نگه‌ره‌ خۆڵینه‌كانی‌ نێوان عێراق‌و سوریای‌ تێكدا، هه‌ر له‌وێش ناوچه‌یه‌كی‌ نوێی‌ راگه‌یاند به‌ناوی‌ "ویلایه‌تی‌ فورات" كه‌ له‌شاری‌ بوكه‌مالی‌ سورییه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات تا ده‌گاته‌ شاری‌ قائیمی‌ عێراقی‌، ئه‌وێ‌ بووه‌ته‌ به‌هێزترین ناوچه‌ی‌ داعش به‌هۆی‌ پێگه‌ جوگرافییه‌كه‌یه‌وه‌.

 

له‌وكاته‌وه‌ شاری‌ قائیم له‌سه‌ر نه‌خشه‌ی‌ روماڵی‌ راگه‌یاندنه‌كان ونبوو، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ هیچ كه‌س زانیاری‌ ده‌ست نه‌ده‌كه‌وت له‌سه‌ر ئه‌و شاره‌ چه‌په‌كه‌، جگه‌ له‌و زانیاریانه‌ی‌ داعش خۆی‌ له‌رێی‌ وێنه‌و ڤیدیۆكانه‌وه‌ بڵاویده‌كرده‌وه‌و له‌سێداره‌دانی‌ چه‌ندین كه‌سی‌ پیشانده‌دا، له‌و رێیه‌وه‌ به‌شێك له‌شه‌قام‌و باڵه‌خانه‌كانی‌ شاره‌كه‌ ده‌رده‌كه‌وتن.

 

یه‌كێك له‌و كه‌سانه‌ی‌ پێشتر له‌شاری‌ قائیم بووه‌و دوای‌ چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك توانیوێتی‌ به‌ره‌و هه‌رێمی‌ كوردستان هه‌ڵبێت به‌"نیقاش"ی‌ وت "هێشتا ئه‌و ساته‌ تۆقێنه‌ره‌م بیرماوه‌.. یه‌كێك له‌چه‌كدارانی‌ داعش چووه‌ ناو مزگه‌وتی‌ گه‌وره‌ی‌ شاره‌كه‌وه‌و به‌ده‌نگی‌ به‌رز له‌رێی‌ بڵندگۆكانه‌وه‌ هاواری‌ كرد.. ئه‌ی‌ خه‌ڵكینه‌ ده‌توانن به‌بێ‌ پاسپۆرت بچنه‌ سوریاوه‌، چونكه‌ به‌پشتیوانی‌ خوا توانیمان ئه‌و سنوره‌ لاببه‌ین كه‌ خاچپه‌رست‌و بێباوه‌ڕان كێشاویانه‌".

 

داعش ئه‌م ناوچه‌یه‌ی‌ كردووه‌ته‌ پێگه‌ی‌ نهێنی‌ سه‌ركرده‌كانی‌‌و چه‌ندین كارگه‌ی‌ دروستكردنی‌ بۆمبی‌ هه‌یه‌، هه‌ر له‌وێ‌ پێشوازی‌ له‌و كه‌سانه‌ ده‌كرێت كه‌ ده‌چنه‌ ریزه‌كانی‌ داعشه‌وه‌‌و گرنگترین سه‌ربازگه‌كانیشی‌ هه‌ر له‌وێیه‌، له‌م شاره‌ سه‌ركرده‌كانی‌ داعش كۆده‌بنه‌وه‌ بۆ گفتوگۆ له‌باره‌ی‌ ده‌وڵه‌ته‌كه‌یان له‌عێراق‌و شام، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ ئه‌فسه‌رێكی‌ گه‌وره‌ی‌ ده‌زگای‌ هه‌واڵگری‌ سه‌ربازیی‌ عێراقی‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات.

 

ئه‌و ئه‌فسه‌ره‌ كه‌ خۆی‌ داوایكرد به‌هۆكاری‌ ئه‌منی‌ ناوی‌ بڵاونه‌كرێته‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "به‌پێی‌ ئه‌و راپۆرته‌ هه‌وڵگرییانه‌ی‌ له‌سه‌رچاوه‌ تایبه‌ته‌كانه‌وه‌ پێمان گه‌یشتووه‌، خودی‌ ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی‌ چه‌ند مانگێكه‌ له‌و نه‌وچه‌یه‌دایه‌، نه‌ك له‌موسڵ‌و ره‌ققه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌و ماڵانه‌ش ده‌زانین كه‌ بۆی‌ ده‌چێت، به‌ر له‌چه‌ند مانگێك خه‌ریكبوو له‌هێرشێكی‌ ئاسمانیدا له‌ناوی‌ ببه‌ین، به‌ڵام له‌دوا ساتدا به‌برینداری‌ ده‌ربازبوو".

 

كه‌ داعش له‌حوزه‌یرانی‌ 2014 موسڵ‌و سه‌لاحه‌دین‌و ئه‌نباری‌ كۆنترۆڵكرد، هیچ تووشی‌ زه‌حمه‌تی‌ نه‌بوو له‌كۆنترۆڵكردنی‌ قائیم كه‌ 400 كیلۆمه‌تر له‌به‌غداوه‌ دووره‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ چه‌ند ساڵێكه‌ ئه‌و شاره‌ لانه‌ی‌ نهێنی‌ چه‌كداره‌ توندڕه‌وه‌كانه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ له‌ده‌ستی‌ حكومه‌ته‌وه‌ دووره‌و رێشوێنه‌ ئه‌منییه‌كان تیایدا كاریگه‌ر نه‌بوون.

 

به‌ڵام وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ ئه‌فسه‌ره‌كه‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات، حكومه‌تی‌ عێراقی‌ هێشتا هه‌واڵنێری‌ نهێنی‌ له‌و ناوچه‌ هه‌یه‌، ئه‌فسه‌ره‌كه‌ ده‌ڵێت "توانیمان به‌هاوكاری‌ عه‌شیره‌ته‌كان‌و هێزه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا چه‌ند هه‌واڵنێرێك ئاماده‌ بكه‌ین، ته‌نانه‌ت له‌ناو داعشیشدا هه‌واڵنێری‌ تایبه‌تمان هه‌یه‌، ئه‌مه‌ش كارێكی‌ پڕ مه‌ترسییه‌، به‌ر له‌چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك داعش یه‌كێكیانی‌ ئاشكرا كرد‌و به‌داخه‌وه‌ ده‌ستبه‌جێ‌ كوشتی‌".

 

سه‌ره‌تای‌  ئه‌مساڵ داعش حه‌وت شاری‌ گه‌وره‌ی‌ ئه‌نباری‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بوو كه‌ ئه‌وانیش بریتی‌ بوون له‌رومادی‌‌و فه‌لوجه‌و ره‌تبه‌و عانه‌و راوه‌و قائم‌و هیت، له‌به‌رامبه‌ره‌دا حكومه‌ت جڵه‌وی‌ تاكه‌ شارێكی‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بوو كه‌ ئه‌ویش بریتی‌ بوو له‌حه‌دیسه‌، به‌ڵام له‌سێ‌ مانگی‌ رابردوودا سوپا توانی‌ رومای‌‌و فه‌لوجه‌و هیت‌و ره‌تبه‌ ئازاد بكات.

 

كاتێك سوپا چووه‌ ناو ئه‌مشارانه‌، چه‌كدارانی‌ داعش هه‌ڵهاتبوون به‌ره‌و قائیم كه‌ به‌شێكه‌ له‌"ویلایه‌تی‌ فورات"، هه‌موو ئه‌و هێزانه‌ش كه‌ له‌ناوچه‌كانی‌ تر ده‌شكێن له‌وێ‌ ده‌گیرسێنه‌وه‌و به‌رگری‌ لێده‌كه‌ن، چونكه‌ ده‌زانن له‌ده‌ستدانی‌ قائیم مانای‌ كۆتایی‌ چیرۆكه‌كه‌یانه‌.

 

ئیبراهیم جغێفی‌ یه‌كێك له‌شه‌ڕكه‌رانی‌ عه‌شیره‌ته‌كان له‌شاری‌ حه‌دیسه‌ كه‌ توانیوێتی‌ له‌گه‌ڵ هاوكاره‌كانی‌ له‌چه‌كدارانی‌ عه‌شیره‌ته‌كان‌و هێزه‌كانی‌ فیرقه‌ی‌ حه‌وتی‌ سوپا له‌دوو ساڵی‌ رابردوودا به‌رگری‌ له‌شاره‌كه‌یان بكه‌ن‌و به‌رپه‌رچی‌ زیاتر له‌ 100 هێرشیان بده‌نه‌وه‌، به‌"نیقاش"ی‌ وت "زۆركه‌س پێیان وایه‌ هێزی‌ سه‌ره‌كی‌ داعش له‌موسڵ كۆبووه‌ته‌وه‌، به‌ڵام له‌راستیدا هێزی‌ سه‌ره‌كی‌ له‌شاری‌ قائیمه‌ له‌سه‌ر سنوری‌ سوریا".

 

ده‌شڵێت "ده‌بێت ئاهه‌نگ‌و خۆشی‌ سه‌ركه‌وتنه‌كانی‌ ئه‌نبار بۆ ماوه‌یه‌ك دوا بخه‌ین، داعش ئێستا نه‌خۆشه‌، به‌ڵام نه‌مردووه‌... ورده‌ ورده‌ هێزی‌ گه‌وره‌ له‌شاری‌ قائیم كۆده‌كاته‌وه‌.. مادام ئه‌و شاره‌ له‌ده‌ستی‌ توندڕه‌وه‌كاندایه‌، ئه‌وا هه‌میشه‌ مه‌ترسین به‌سه‌ر ئه‌نباره‌وه‌".

 

هۆكاری‌ جوگرافی‌‌و عه‌شایری‌

شاری‌ قائیم سێ‌ شارۆچكه‌ی‌ له‌خۆگرتووه‌ (رومانه‌، كرابله‌، عوبێدی‌)، دوو عه‌شیره‌تی‌ گه‌وره‌ له‌وێ‌ باڵاده‌ستن كه‌ بریتین له‌ "بو محه‌ل"‌و "كه‌ربولی‌" ئه‌وانیش چه‌ند ساڵێكه‌ له‌ململانێی‌ قوڵی‌ سیاسی‌‌و ئه‌منیدان.

 

كاتێك به‌ر له‌چه‌ند ساڵێك سوپای‌ ئه‌مه‌ریكا هێزی‌ سه‌حوه‌یان دروستكرد، عه‌شیره‌تی‌ "بو محه‌ل" چونه‌ پاڵ هێزه‌كانی‌ سه‌حوه‌و كه‌تیبه‌یه‌كی‌ چه‌كداریان دروستكرد به‌ناوی‌ "كه‌تیبه‌كانی‌ حه‌مزه‌"، به‌ڵام عه‌شیره‌تی‌ "كه‌ربولی‌" رازی‌ نه‌بوون بچنه‌ پاڵ سه‌حوه‌و كاتێكیش له‌ساڵی‌ 2007 كۆتایی‌ به‌قاعیده‌ هێنرا له‌ناوچه‌كه‌، عه‌شیره‌تی‌ "بو محه‌ل" بونه‌ هێزی‌ باڵاده‌ست، به‌ڵام پاش باڵاده‌ستی‌ داعش، باڵانسی‌ هێز به‌قازانی‌ كه‌ربولییه‌كان شكاوه‌ته‌وه‌.

 

داعش توانیوێتی‌ سوود له‌ناكۆكی‌ عه‌شایه‌ری‌ وه‌ربگرێت‌و هه‌موو عه‌شیره‌ته‌كانی‌ قائیمی‌ ناچاركرد به‌یعه‌تی‌ بده‌نێ‌، به‌ڵام هێشته‌ له‌هه‌واڵنێره‌ نهێنییه‌كانی‌ هێزی‌ سه‌حوه‌ی‌ جاران ده‌ترسێت، بۆیه‌ زۆریانی‌ به‌تۆمه‌تی‌ هاوكاری‌ حكومه‌ت له‌سێداره‌ داوه‌.

 

هۆكاری‌ سه‌ره‌كی‌ كه‌ وایكردووه‌ داعش ئه‌م ناوچه‌ هه‌ڵبژێرێت‌و بیكاته‌ قه‌ڵایه‌كی‌ قایمكراو بۆ سه‌ركرده‌كانی‌‌و شوێنی‌ كۆبوونه‌وه‌و دانانی‌ نه‌خشه‌، په‌یوه‌سته‌ به‌سروشتی‌ جوگرافییه‌وه‌، چونكه‌ ناوچه‌یه‌كی‌ پاراوی‌ كشتوكاڵییه‌و كه‌شێكی‌ هاوسه‌نگی‌ هه‌یه‌و  دانه‌وێڵه‌و سه‌وزه‌ی‌ زۆری‌ تیا به‌رهه‌م ده‌هێنرێت‌و ناتوانرێت له‌رووی‌ خۆراكه‌وه‌ گه‌مارۆی‌ بخرێته‌ سه‌ر.

 

لایه‌نێكی‌ تر په‌یوه‌ندی‌ هه‌یه‌ به‌و ناوچه‌ به‌رفراوانه‌ چۆڵه‌ی‌ كه‌ له‌گردو ته‌پۆڵكه‌ دروستبووه‌و به‌ئاسانی‌ چه‌ك‌و ته‌قه‌مه‌نی‌ تیا ده‌شاردرێته‌وه‌و چه‌ندین تونێلی‌ سروشتی‌ تیایه‌ كه‌ درێژییه‌كه‌یان ده‌یان كیلۆمه‌تره‌و قائیم به‌سوریاوه‌ ده‌به‌ستنه‌وه‌ بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ فرۆكه‌ بتوانێت چاودێریان بكات‌و گورزیان لێ بوه‌شێنێت.

 

ته‌ڵه‌ی‌ سوپاكان

ئه‌حمه‌د سه‌لمان په‌رله‌مانتار له‌سه‌ر پارێزگای‌ ئه‌نبار كه‌ خۆی‌ خه‌ڵكی‌ قائیمه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "شاری‌ قائیم كلیلی‌ ئارامی‌ ئه‌نبارو عێراقیشه‌... بوونی‌ داعش له‌ناوچه‌كه‌ مانای‌ مه‌ترسی‌ به‌رده‌وامه‌.. ده‌بێت سوپا به‌ئاڕاسته‌ی‌ ئه‌وێ‌ بجوڵێن‌و ئازادی‌ بكه‌ن‌و سنوری‌ عێراق‌و سوریا بگه‌ڕێننه‌وه‌ باری‌ جارانی‌".

 

به‌ڵام سوپا له‌وه‌ ده‌ترسێت به‌ره‌و ئه‌وێ‌ پێشڕه‌وی‌ بكات، هه‌ر له‌ئاسمانه‌وه‌ گورزی‌ لێ ده‌وه‌شێنێت، ئه‌مه‌ش كاریگه‌ری‌ زۆری‌ نییه‌ به‌و پێیه‌ی‌ داعشه‌كان له‌ناو خه‌ڵك‌و له‌شوێنه‌ نهێنییه‌كانی‌ ژێر زه‌ویدا خۆیان حه‌شارداوه‌.

 

كێشه‌یه‌كی‌ تر كه‌ رووبه‌رووی‌ داعش ده‌بێته‌وه‌ دووری‌ قائیمه‌ له‌بنكه‌ سه‌ربازییه‌كانه‌وه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ عومه‌ر عوبێدی‌ نه‌قیب له‌فیرقه‌ی‌ حه‌وتی‌ سوپا ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات، ئه‌و ئه‌فسه‌ره‌ كه‌ سوپاكه‌یان له‌بنكه‌ی‌ "عه‌ین ئه‌سه‌د"ه‌ له‌گه‌ڵ سه‌ربازه‌ ئه‌مه‌ریكییه‌كان، به‌"نیقاش"ی‌ وت "شه‌ڕی‌ قائیم ئاسان نییه‌و له‌شه‌ڕه‌كانی‌ رومادی‌‌و فه‌لوجه‌و سه‌لاحه‌دین ناچێت".

 

عوبێدی‌ ده‌شڵێت "نزیكترین بنكه‌ی‌ سه‌ربازی‌ له‌قائیمه‌وه‌ عه‌ین ئه‌سه‌ده‌ كه‌ ئه‌ویش 150 كیلۆمه‌تر لێوه‌ی‌ دووره‌، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر سوپا هێرش بكات ئه‌وا ئه‌و ماوه‌ی‌ دوورو درێژه‌ بیابانییه‌ ماندووی‌ ده‌كات‌و ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ش هه‌یه‌ له‌رێگا رووبه‌رووی‌ هێرشی‌ كتوپڕ ببێته‌وه‌".

 

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا عوبێدی‌ پێی‌ وانییه‌ ئازادكردنی‌ قائیم ئاسته‌م بێت ئه‌گه‌ر فرۆكه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا پشتیوانی‌ هێرشی‌ زه‌مینی‌ بكه‌ن، ده‌شڵێت "قائیم سه‌ری‌ ماره‌كه‌ی‌ داعشه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌و سه‌ره‌ بقرتێنین داعش كۆتایی‌ دێت‌و ئه‌و شاره‌ ده‌بێته‌ گۆڕی‌ سه‌ركرده‌و شه‌ڕكه‌ره‌كانی‌ داعش".

 

كێشه‌یه‌كی‌ تر كه‌ رووبه‌رووی‌ سوپا ده‌بێته‌وه‌ له‌كاتی‌ دانانی‌ پلانی‌ هێرش بۆ سه‌ر قائیم بریتییه‌ له‌وه‌ی‌ ئه‌و شاره‌ له‌سه‌ر سنوری‌ سوریایه‌و ده‌شێت چه‌كدارانی‌ داعش له‌كاتی‌ شكانیان به‌ره‌و سوریا هه‌ڵبێن‌و دواتر بگه‌ڕێنه‌وه‌، چونكه‌ سوپای‌ عێراقی‌ ناتوانێت ئه‌و سنوره‌ دوورو درێژه‌ له‌گه‌ڵ سوریا كۆنترۆڵ بكات كه‌ رووبه‌ره‌كه‌ی‌ (600 كم) ده‌بێت.

 

كاتێك سوپای‌ ئه‌مه‌ریكا له‌عێراق بوو چل هه‌زار سه‌ربازی‌ ئه‌مه‌ریكی‌ به‌ته‌نها له‌ئه‌نباردا بوون، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌مه‌ریكا بۆ كۆنترۆڵكردنی‌ ئه‌و سنوره‌ پشتی‌ به‌ئاسمان ده‌به‌ست‌و ده‌سته‌یه‌ك كۆپته‌ری‌ "ئاپاچی‌" كه‌ ژماره‌یان سی‌ دانه‌ بوو به‌رده‌وام له‌سه‌ر سنور ده‌سوڕانه‌وه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌فرۆكه‌ی‌ هێرشبه‌ر.

 

ئه‌وه‌ش روونه‌ سوپای‌ عێراق ئه‌و توانایه‌ی‌ له‌به‌رده‌ستدا نییه‌ بۆیه‌ ساڵی‌ 2011 پاش كشانه‌وه‌ی‌ سوپای‌ ئه‌مه‌ریكا به‌چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك ورده‌ ورده‌ توندڕه‌وه‌كان دزه‌یان كرده‌وه‌ ناو شاره‌كه‌.

 

له‌باره‌ی‌ ئاینده‌ی‌ شاره‌كه‌وه‌ سه‌باح كه‌رحوت سه‌رۆكی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ ئه‌نبار به‌"نیقاش"ی‌ وت "پاراستنی‌ سنوری‌ سوریا‌و رێگرتن له‌هاتنه‌ ناوه‌وه‌ی‌ چه‌كداره‌ توندڕه‌وه‌كان زۆر گرنگتره‌ له‌ئازادكردنی‌ هه‌ندێ‌ شاری‌ تر".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌