راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ده‌رده‌سه‌ری‌ بیابانه‌كه‌ی‌ سوریا
هه‌ڵاتوانی‌ ده‌ستی‌ داعش له‌زیندانه‌وه‌ بۆ زیندان

تایبه‌ت
زیاتر له‌شه‌ش هه‌زار كه‌س كه‌ زۆربه‌یان ژن‌و منداڵن له‌ده‌ست داعش هه‌ڵهاتوون‌و كه‌وتوونه‌ته‌ خێوه‌تگه‌یه‌ك له‌ناوه‌ڕستی‌ بیاباندا، نه‌ حكومه‌ت ده‌ستی‌ پێیان ده‌گات نه‌ رێكخراوه‌ مرۆڤدۆسته‌كان.
30.06.2016  |  موسڵ
ئاواره‌كان له‌ده‌رده‌سه‌رییه‌كه‌وه‌ بۆ ده‌رده‌سه‌رییه‌كی‌ تر هه‌ڵدێن
ئاواره‌كان له‌ده‌رده‌سه‌رییه‌كه‌وه‌ بۆ ده‌رده‌سه‌رییه‌كی‌ تر هه‌ڵدێن

باوكی‌ نور (33 ساڵ) به‌درێژایی‌ رۆژ له‌گه‌ڵ ژنه‌كه‌یی‌‌و دوو منداڵه‌كه‌یدا له‌ناو ئه‌و چادره‌ بچووكه‌دان كه‌ به‌ر له‌چل رۆژ پێی‌ گه‌یشتن، چاوێكی‌ له‌سه‌ر ده‌به‌یه‌ك ئاوی‌ بچووك‌و كیسه‌ نانێكه‌و چاوه‌كه‌ی‌ تریشی‌ له‌سه‌ر ئه‌و رێگه‌یه‌یه‌ كه‌ به‌هیوایه‌ لێیه‌وه‌ هاوكارییان پێبگات، ده‌شڵێت "تاكه‌ ئومێدم ئه‌وه‌یه‌ دوو منداڵه‌كه‌م له‌م جه‌هه‌نه‌مه‌ رزگار بكه‌م".

 

راكردن له‌ژێر عه‌باكه‌ی‌ داعش

باوكی‌ نور مامۆستایه‌و به‌ده‌ست ژیانی‌ ژێرده‌سته‌یی‌ داعشه‌وه‌ گیرۆده‌ بووه‌، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ ساڵ‌و نیوێكه‌ له‌لایه‌ن حكومه‌تی‌ عێراقییه‌وه‌ موچه‌كه‌ی‌ بڕاوه‌، دواجار بڕیاریدا شاره‌كه‌ جێبهێڵێت  بۆ ئه‌وه‌ی‌ خۆی‌‌و خێزانه‌كه‌ی‌ نه‌بنه‌ ئه‌و قه‌ڵغانه‌ مرۆییه‌ی‌ داعش بۆ رێگرتن له‌هێرشی‌ سوپا بۆ سه‌ر نه‌ینه‌وا به‌كاریان ده‌هێنێت.

 

ئه‌و پیاوه‌و خێزانه‌كه‌ی‌ له‌كاتی‌ هه‌وڵی‌ ده‌ربازبوون تووشی‌ ده‌رده‌سه‌رییه‌كی‌ زۆر هاتوون‌و تاكه‌ رێگا كه‌ بۆیان هه‌بووه‌ بیگرنه‌ به‌ر رێی‌ سوریا بووه‌، سه‌ره‌ڕای‌ مه‌ترسی‌ له‌ناوبردنیان له‌لایه‌ن داعشه‌وه‌ له‌ئه‌گه‌ری‌ ئاشكرابوونیان، بۆ رزگاربوون 12 كاتژمێرو سێ‌ هه‌زار دۆلاریان ویستووه‌.

 

باوكی‌ نوری‌ ده‌ڵێت "كاتێك گه‌یشتینه‌ دوا وێستگه‌، قاچاخچییه‌كه‌ ده‌ستی‌ به‌ره‌و باكور درێژكردو وتی‌ كه‌مێك بڕۆن ده‌گه‌نه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ی‌ سوریا كه‌ له‌ژێر ده‌ستی‌ یه‌كینه‌كانی‌ پاراستنی‌ گه‌ل (یه‌په‌گه‌)دایه‌، له‌وێ‌ ده‌تانبه‌نه‌ ناوچه‌ی‌ ئه‌لهول".

 

چادرگه‌ی‌ "ئه‌لهول" ناوێكه‌ به‌ستراوه‌ به‌ده‌رده‌سه‌ری‌ خه‌ڵكه‌ هه‌ڵاتووه‌كه‌ی‌ موسڵ‌و تكریت‌و شرگاته‌وه‌، ئه‌و جێگه‌یه‌ سه‌ر به‌پارێزگای‌ حه‌سه‌كه‌ی‌ سوریایه‌و نزیكه‌ی‌ (30كم) له‌سنوری‌ عێراقه‌وه‌ دووره‌، كاتی‌ خۆی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ساڵی‌ 1991 بۆ ئاواره‌ عێراقییه‌كانی‌ دروستكرد‌و له‌ساڵی‌ 2007ه‌وه‌ خاڵییه‌.

 

گه‌یشتن به‌په‌یه‌ده‌

باوكی‌ نور ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ به‌ پێ به‌ره‌و ئه‌و ناوچه‌ بیابانییه‌ رێیان كردوه‌و كچه‌ (5 ساڵه‌كه‌ی‌) كه‌ خاوه‌ن پێداویستی‌ تایبه‌ته‌ له‌باوه‌شگرتووه‌و ده‌ستی‌ كچه‌كه‌ی‌ تریشی‌ گرتووه‌ كه‌ ته‌مه‌نی‌ حه‌وت ساڵه‌‌و ژنه‌كه‌شی‌ جانتاكانی‌ پێبووه‌، دوای‌ رۆیشتن بۆ ماوه‌ی‌ (20كم) گه‌یشتوونه‌ته‌ ئاڵا زه‌رده‌كه‌ی‌ یه‌په‌گه‌و له‌وێ‌ زانیویانه‌ كه‌ له‌دووره‌وه‌ شه‌ڕڤانه‌كان به‌دووربین چاودێرییان كردوون.

 

له‌وێ‌ شه‌ش خێزانی‌ تری‌ عێراقی‌ ده‌بینن‌و پێیان ده‌وترێ‌ كه‌ ده‌بێت دوو رۆژ یان زیاتر بمێننه‌وه‌، له‌ناو خه‌نده‌قێكیشدا ده‌خه‌ون‌و شه‌ڕڤانه‌كان خواردنیان پێ ده‌ده‌ن، ئینجا ناسنامه‌كانیان لێ‌ وه‌رده‌گیرێت‌و كه‌ ده‌بنه‌ په‌نجا كه‌س به‌ئۆتۆمبێل ده‌گوێزرێنه‌وه‌ بۆ چادرگه‌كه‌.

 

چوونه‌ ژووره‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام ده‌رچوون نییه‌

ئه‌و چادرگه‌یه‌ كه‌ رووبه‌ره‌كه‌ی‌ یه‌ك كیلۆمه‌تر چوارگۆشه‌یه‌ له‌لایه‌ن یه‌په‌گه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌برێت، له‌و كاته‌وه‌ی‌ عێراقییه‌كان بۆی‌ ده‌چن چوارده‌وری‌ ته‌لبه‌ند كراوه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وانه‌ی‌ ده‌گه‌نه‌ ئه‌وێ ده‌یانه‌وێت دواتر بچنه‌ هه‌رێمی‌ كوردستان یان ناوچه‌ ئازادكراوه‌كانی‌ نه‌ینه‌وا یاخود توركیا، به‌ڵام ئه‌و جێیه‌ وه‌ك زیندانێكی‌ گه‌وره‌ وایه‌و ناتوانن لێی‌ بچنه‌ ده‌ره‌وه‌.

 

به‌شار جومه‌یلی‌ كه‌ له‌قه‌زای‌ شرگاتی‌ پارێزگای‌ سه‌لاحه‌دینه‌وه‌ له‌ناوه‌ڕاستی‌ مانگی‌ نیسانی‌ رابردوو گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌م چادرگه‌یه‌، دوای‌ چه‌ند رۆژێك به‌ره‌و توركیا به‌ڕێكه‌وتووه‌و كه‌س رێی‌ لێنه‌گرتووه‌، به‌ڵام بیست رۆژ دوای‌ خۆی‌ خێزانه‌كه‌ی‌ گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌وێ‌‌و رێی‌ چوونه‌ ده‌ره‌وه‌یان لێگیراوه‌، تا ئه‌و كاته‌ی‌ ره‌زامه‌ندی‌ ئاسایشی‌ دهۆكی‌ به‌ده‌ستهێناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ خێزانه‌كه‌ی‌ بباته‌ هه‌رێمی‌ كوردستان.

 

خێزانه‌كه‌ی‌ باوكی‌ نور چل رۆژی‌ ته‌واوه‌ له‌و چادرگه‌یه‌ن‌و چاوه‌ڕێن له‌لایه‌ن هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌ ره‌زامه‌ندی‌ چوونه‌ ناوه‌وه‌یان پێ بدرێت، خێزانی‌ وه‌هاش هه‌یه‌ سێ‌ مانگه‌ چاوه‌ڕێی‌ ئه‌و ره‌زامه‌ندیه‌یه‌.

 

باوكی‌ نور به‌"نیقاش"ی‌ وت "په‌یوه‌ندیم به‌هه‌موو ئه‌وانه‌وه‌ كرد كه‌ ده‌یانناسم، به‌ڵام بێسوود بوو، تاكه‌ رێی‌ ده‌ربازبوون له‌رێی‌ ئاسایشی‌ دهۆكه‌وه‌یه‌ كه‌ سنوری‌ ره‌بیعه‌یان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌، ئه‌وه‌ش 70كم له‌چادرگه‌كه‌ی‌ ئێمه‌وه‌ دووره‌".

 

به‌پێی‌ زنجیره‌یه‌ك راپۆرت كه‌ له‌لایه‌ن گروپی‌ "هاوپه‌یمانێتی‌ رێكخراوه‌كان له‌پێناو نه‌ینه‌وا (ANA)" له‌كۆتایی‌ مانگی‌ ئایاری‌ رابردوو بڵاوكراوه‌ته‌وه‌و "نیقاش" كۆپییه‌كی‌ ده‌ست كه‌وتووه‌، تیایاندا هاتووه‌ كه‌ په‌یه‌ده‌ وه‌ك په‌نابه‌ر مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ عێراقییه‌كاندا ده‌كات‌و رێیان نادات له‌چادرگه‌كه‌ بچنه‌ ده‌ره‌وه‌، له‌كاتێكدا ئه‌وان بۆ ئه‌وه‌ چوونه‌ته‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ تا له‌وێوه‌ بگه‌نه‌ ناوچه‌ ئازادكراوه‌كان له‌عێراقدا.

 

به‌رتیل بۆ گه‌ڕانه‌وه‌

چالاكوانی‌ سوری‌ ئه‌حمه‌د جدعان كه‌ به‌هه‌ماهه‌نگی‌ له‌گه‌ڵ رێكخراوی‌ (Mercy Corps) بۆ كۆمه‌كی‌ ئاواره‌كان ده‌چێته‌ ئه‌و چادرگه‌یه‌، له‌رێی‌ ته‌له‌فۆنه‌وه‌ بۆ "نیقاش"ی‌ باسكرد كه‌ ئێستا 6500 كه‌س له‌و چادرگه‌یه‌ گیریان خواردووه‌ كه‌ زۆربه‌یان خه‌ڵكی‌ موسڵن، ئه‌و ژماره‌یه‌ش رۆژ به‌رۆژ به‌رزتر ده‌بێته‌وه‌ به‌تایبه‌تی‌ له‌و كاته‌وه‌ی‌ هێرشی‌ سه‌ر فه‌لوجه‌ ده‌ستی‌ پێكردووه‌.

 

ژماره‌یه‌كی‌ كه‌م له‌وانه‌ی‌ له‌وێن ده‌توانن به‌ڵگه‌نامه‌كانیان بده‌نه‌ هه‌رێمی‌ كوردستان‌و چاوه‌ڕێی‌ ره‌زامه‌ندی‌ بن بۆ په‌ڕینه‌وه‌، ره‌نگه‌ هه‌ر ره‌زامه‌ندیشیان پێنه‌درێت.

 

به‌هۆی‌ ئه‌و بارودۆخه‌ خراپه‌وه‌ هه‌ندێ‌ له‌وانه‌ی‌ پاره‌یان پێیه‌ به‌رتیل ده‌ده‌ن بۆ ده‌ربازبوون، به‌ڵام هیچ شتێكیش گه‌ره‌نتی‌ نییه‌، ئێستا 60 خێزان له‌سه‌ر سنور گیریان خواردووه‌، به‌قسه‌ی‌ ئاواره‌كان ئه‌وانه‌ به‌رتیلیان داوه‌ به‌چه‌ند كارمه‌ندێكی‌ ئاسایشی‌ دهۆك تا به‌ڵگه‌نامه‌ی‌ په‌ڕینه‌وه‌یان به‌ساخته‌ بۆ دروست بكه‌ن‌و دواتر ئاشكرا بوون، هه‌رچی‌ په‌یه‌ده‌شه‌ رێیان نادات جارێكی‌ تر بگه‌ڕێنه‌وه‌ چادرگه‌كه‌.

 

برسێتی‌‌و تیوێتی‌ كێشه‌ی‌ به‌رده‌وامی‌ (ئه‌لهول)ه‌، ئه‌و هێزه‌ی‌ له‌وێ‌ باڵاده‌سته‌ ناتوانێت ئاوو خواردنی‌ پێویست دابین بكات، رێكخراوه‌ مرۆڤ دۆسته‌كانیش خۆیان دووره‌ په‌رێز گرتووه‌و حكومه‌تی‌ عێراقیش جوڵه‌ی‌ نه‌كردووه‌، جدعان ئه‌وه‌ی‌ بۆ "نیقاش" باسكرد كه‌ زۆرینه‌ی‌ خێزانه‌كان رۆژی‌ یه‌ك ژه‌م نان ده‌خۆن‌و ئاوی‌ خاوێنیشیان ده‌ست ناكه‌وێ‌، ده‌شڵێت "بارودۆخی‌ مرۆیی‌ له‌وپه‌ڕی‌ خراپیدایه‌".

 

باوكی‌ نوریش ده‌ڵێت "له‌بیره‌وه‌ ئاوی‌ خواردنه‌وه‌مان بۆ ده‌هێنن‌و ده‌بێت رۆژانه‌ له‌به‌ر خۆردا سه‌ره‌یه‌كی‌ دوورو درێژ بگرین تا تانكه‌ره‌كان ئاومان پێده‌ده‌ن، ئه‌گه‌ر 20 لیتر ئاوم ده‌ست بكه‌وێت ئه‌وه‌ خۆشترین رۆژمانه‌، هه‌ندێ‌ كه‌سیش هه‌ن به‌زه‌حمه‌ت ره‌زامه‌ندی‌ وه‌رده‌گرن بچن له‌ناو شار خواردن بكڕن، منیش له‌و كه‌سانه‌ داوا ده‌كه‌م خواردنمان بۆ بهێنن".

 

ده‌شڵێت "منداڵه‌كانم رۆژانه‌ به‌م هاوینه‌ ئاوی‌ گه‌رم ئه‌خۆنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ خواردنی‌ سارد بووه‌وه‌، ناتوانم ئاستی‌ كاره‌ساته‌كه‌تان تێبگه‌یه‌نم".

 

گروپی‌ رێكخراوه‌كانی‌ نه‌ینه‌وا هۆشداری‌ ده‌دات له‌خراپی‌ ته‌ندروستی‌ 500 منداڵی‌ خوار ته‌مه‌ن شه‌ش ساڵ به‌هۆی‌ كه‌م خۆراكی‌‌و به‌رزبوونه‌وه‌ی‌ پله‌ی‌ گه‌رماوه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ده‌رده‌سه‌ری‌ 30 ژنی‌ دووگیان‌و بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ نه‌خۆشی‌ پێست‌و پێوه‌دانی‌ مارو دووپشك.

 

ئه‌و ژینگه‌ بیابانییه‌ی‌ ئاواره‌كان تیایدان له‌باره‌ بۆ بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ نه‌خۆشی‌، بۆیه‌ نه‌خۆشه‌كان له‌به‌رده‌م ئه‌و تاكه‌ نۆرینگه‌یه‌ نۆره‌ ده‌گرن كه‌ هه‌فتانه‌ دووجار پزیشكێكی‌ مانگی‌ سوور سه‌ردانی‌ ده‌كات، به‌هۆی‌ رێوشوێنه‌ ئه‌منییه‌ تونده‌كانیشه‌وه‌ ناتوانرێت حاڵه‌ته‌ كتوپڕه‌كان خێرا ببرێنه‌ ده‌ره‌وه‌، چونكه‌ ره‌زامه‌ندی‌ چونه‌ ده‌ره‌وه‌ 48 كاتژمێری‌ پێویسته‌.

 

ئاینده‌یه‌كی‌ نادیار

ئێستا زۆركه‌س له‌رێی‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌وه‌ ده‌نگیان به‌رزكردووه‌ته‌وه‌و داوای‌ به‌هاناوه‌چوونی‌ ئاواره‌كانی‌ ناو چادرگه‌كه‌ ده‌كه‌ن، بۆ یه‌كه‌مجاریش عه‌بدولره‌حیم شمه‌ری‌ په‌رله‌مانتاری‌ عێراقی‌ سه‌ردانی‌ چادرگه‌كه‌ی‌ كردو كۆمه‌كی‌ پێشكه‌شی‌ 300 خێزان كرد.

 

شمه‌ری‌ له‌رێی‌ گرته‌یه‌كی‌ ڤیدیۆییه‌وه‌ كه‌ رۆژی‌ 27ی‌ ئه‌م مانگه‌ بڵاویكردووه‌ته‌وه‌ داوا له‌سه‌ره‌ك وه‌زیران ده‌كات فشار بخاته‌ سه‌ر هه‌رێمی‌ كوردستان ده‌رگا بۆ ئه‌و ئاوارانه‌ بكاته‌وه‌ یان له‌ناو عێراقدا چادرگه‌یه‌كیان بۆ بكرێته‌وه‌.

 

باوكی‌ نور زۆر دڵی‌ به‌م داوایه‌ خۆش نییه‌، چونكه‌ نازانێ‌ تا چه‌ند ئه‌نجامی‌ ده‌بێت، بۆیه‌ به‌توڕه‌ییه‌وه‌ وتی‌ "ده‌بێت ئه‌م سوكایه‌تییه‌ كۆتایی‌ بێت، ئه‌گه‌ر ناهێڵن بچینه‌ هه‌رێمی‌ كوردستان‌و ناوچه‌ ئازادكراوه‌كانی‌ نه‌ینه‌وا‌و یه‌په‌گه‌ش وه‌ك ئاژه‌ڵ زیندانیمان ده‌كات، باشتره‌ رێمان بده‌ن بچینه‌وه‌ بۆ موسڵ".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌