راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

شه‌ڕمان رانه‌گه‌یاندووه‌و به‌نێوه‌ندگیری‌ ئه‌مه‌ریكا رازین
جه‌میل بایك: په‌كه‌كه‌ به‌ره‌یه‌كی‌ تر له‌رۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست دروست ده‌كات

هێمن حەسەن
له‌وكاته‌ی‌ فڕۆكه‌كانی‌ توركیا به‌ئاسماندا ده‌سوڕانه‌وه‌، جه‌میل بایك له‌سه‌ر چیای‌ قه‌ندیل رێبه‌رایه‌تی‌ گه‌ریلاكانی‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستانی‌ ده‌كردو ئاماده‌سازییان ده‌كرد بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی‌ هێرشه‌كان.
27.08.2015  |  سلێمانی
جميل بيك
جميل بيك

جه‌میل بایك ئێستا كه‌سی‌ یه‌كه‌می‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستانه‌، پۆسته‌ فه‌رمییه‌كه‌شی‌ هاوسه‌رۆكی‌ كۆما جڤاكێن كوردستان (كه‌جه‌كه‌)یه‌ كه‌ باڵی‌ سیاسی‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستانه‌‌و رێبه‌ره‌كه‌شی‌ عه‌بدوڵا ئۆجه‌لانه‌.

 

له‌به‌ر بۆردومانی‌ فرۆكه‌كانی‌ توركیا به‌وریاییه‌كی‌ زۆره‌وه‌ شوێنێك له‌چیای‌ قه‌ندیل دیاریكرا بۆ چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ی‌ "نیقاش" له‌گه‌ڵ بایكدا، گه‌ریلاكانیش له‌وپه‌ڕی‌ حاڵه‌تی‌ ئاماده‌باشیدابوون، چونكه‌ چاوه‌ڕێی‌ چه‌ندباره‌بوونه‌وه‌ی‌ بۆردومانی‌ فرۆكه‌كانی‌ توركیایان ده‌كرد بۆ سه‌ر باره‌گاكانیان.

 

نیقاش: بۆچی‌ شه‌ڕ له‌توركیادا ده‌ستپێكرده‌وه‌، توركیا ئێوه‌ خه‌تابار ده‌كات، ئه‌ی‌ ئێوه‌ ده‌ڵێن چی‌؟

جه‌میل بایك: هه‌موو كه‌س ده‌زانێت ئه‌وه‌ی‌ كه‌ شه‌ڕی‌ ده‌ستپێكرده‌وه‌ ده‌وڵه‌تی‌ تورك بوو، نه‌ك په‌كه‌كه‌، كه‌س ناتوانێت بڵێت له‌م شه‌ڕه‌دا په‌كه‌كه‌ ده‌ستپێشخه‌ر بووه‌، پێشتر ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ توركیا بڕیاری شه‌ڕی‌ دابوو، نه‌یانویست جێبه‌جێی‌ بكه‌ن تا هه‌ڵبژاردن كۆتایی‌ دێت، سه‌ره‌تاش ئه‌كه‌په‌ (پارتی‌ دادو گه‌شه‌پێدان- حیزبی‌ فه‌رمانڕه‌وا له‌توركیا) ده‌ویست ئاگربه‌ست به‌رده‌وام بێت ئه‌گه‌ر له‌هه‌ڵبژاردن قازانج بكات، چونكه‌ له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی‌ رابردوو قازانجی‌ له‌و ئاگربه‌سته‌ كردبوو، به‌ڵام كاتێك زانیان به‌و تاكتیكه‌ ناتوانن له‌هه‌ڵبژاردن قازانج بكه‌ن، تاكتیكی‌ خۆیان گۆڕی‌، ویسیتان هه‌ڵبژاردن له‌توركیا نه‌كرێت، چونكه‌ پێیان وابوو هه‌ده‌په‌ (پارتی‌ دیموكراتی‌ گه‌لان) بچێته‌ ناو په‌رله‌مانه‌وه‌ ئه‌ردۆگان ناتوانێت ببێته‌وه‌ به‌سه‌رۆك كۆمار‌و ئه‌كه‌په‌ش له‌ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌وێت.

 

نیقاش: واته‌ ئێوه‌ پێشبینی‌ ئه‌وه‌تان ده‌كرد شه‌ڕ رووبداته‌وه‌؟

جه‌میل بایك: به‌ڵێ‌ ئێمه‌ له‌تاكتیكی‌ ئه‌وان تێگه‌یشتین كه‌ ده‌یانه‌وێت شه‌ڕ ده‌ست پێده‌كه‌نه‌وه‌، خه‌ڵك بكوژن بۆ ئه‌وه‌ی‌ درێژه‌ به‌ده‌سه‌ڵاتداری‌ خۆیان بده‌ن، ده‌یانویست هه‌ڵبژاردن نه‌كرێت‌و له‌ده‌سه‌ڵات به‌رده‌وام بن، هه‌ده‌په‌ سور بوو له‌سه‌ر به‌شداریكردن بۆ ئه‌وه‌ی‌ دیموكراسی‌ بكه‌وێته‌ په‌رله‌مانه‌وه‌، تا ته‌واوی‌ پرسه‌كانی‌ توركیا ببرێته‌ ناو په‌رله‌مان بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌وێ‌ گفتوگۆی‌ له‌سه‌ر بكرێن‌و چاره‌سه‌ر بكرێن، ئه‌مه‌ش رێگایه‌كه‌ بۆ دیموكراسیكردنی‌ توركیا، بۆ ئه‌وه‌ی‌ پرسی‌ كورد به‌رێگایه‌كی‌ سیاسی چاره‌سه‌ر بكرێت، له‌په‌رله‌ماندا ده‌توانرێت یاسا دابنرێت بۆ هه‌موو پرسه‌كان، یاساش كه‌ دانرا دیموكراسی‌ ده‌چێته‌ پێشه‌وه‌، ئێمه‌ هیوامان ئه‌وه‌ بوو ئه‌مه‌ جێبه‌جێ بكرێت، بۆیه‌ ئه‌ردۆگان‌و ئه‌كه‌په‌ چه‌نده‌ هه‌وڵیاندا شه‌ڕ ده‌ست پێ بكاته‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ش ئێمه‌ هه‌وڵماندا هه‌ڵبژاردن بكرێت.

 

نیقاش: ئه‌حمه‌د داود ئۆغلۆ باسی‌ ئه‌وه‌ی‌ كرد كه‌ جه‌میل بایك داوای‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ شه‌ڕی‌ كردوه‌ مه‌به‌ستی‌ ئه‌وه‌ بوو تۆ هۆكاری‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ شه‌ڕیت؟

جه‌میل بایك: له‌پێنجی‌ نیساندا ده‌وڵه‌ت چاوپێكه‌وتنه‌كانی‌ له‌گه‌ڵ رێبه‌ر ئاپۆ (عه‌بدوڵا ئۆجه‌لان – رێبه‌ری‌ زیندانیكراوی‌ په‌كه‌كه‌) كۆتایی‌ پێهێنا، ئینجا ئه‌ردۆگانیش وتی‌ له‌توركیادا شتێك نییه‌ به‌ناوی‌ پرسی‌ كورده‌وه‌، وتیشی‌ لیژنه‌ی‌ چاودێری‌ پرۆسه‌ی‌ ئاشتی‌ نابێت بچێته‌ ئیمراڵی‌‌و دیدار له‌گه‌ڵ رێبه‌ر ئاپۆ بكات‌و دژی‌ ئه‌وه‌م، ده‌شیوت هیچ موزاكه‌ره‌یه‌كی‌ دوولایه‌نه‌ له‌نێوان توركیا‌و ئۆجه‌لاندا نییه‌، ئه‌مانه‌ مانای‌ چییه‌، مانای‌ كۆتایی پێهێنانه‌ به‌ئاگربه‌ست، ئه‌و پرۆسه‌كه‌ی‌ كۆتایی‌ پێهێنا، ئه‌ردۆگان هه‌موو شتێكی‌ ره‌تكرده‌وه‌و سیاسه‌تی‌ شه‌ڕكردنی‌  هه‌ڵبژارد‌و شه‌ڕی‌ دژی‌ ئێمه‌ راگه‌یاند.

 

نیقاش: ئێستا ئێوه‌ شه‌ڕتان دژی‌ توركیا رانه‌گه‌یاندوه‌؟

جه‌میل بایك: نه‌خێر شه‌ڕمان ده‌ست پێ نه‌كردوه‌، هه‌تا ئێستاش ئێمه‌ شه‌ڕمان رانه‌گه‌یاندوه‌، گه‌ریلا نه‌یوتووه‌ ده‌مانه‌وێت شه‌ڕ بكه‌ین، مادام شه‌ڕ له‌دژی‌ ئێمه‌ ده‌ستێپكرد ئێمه‌ش خۆمان ده‌پارێزین، دادو ئۆغلۆ (سه‌ره‌ك وه‌زیرانی‌ توركیا) وتی‌ جه‌میل بایك ده‌ڵێت با گه‌لی‌ كورد له‌توركیا چه‌ك دژی‌ ده‌وڵه‌ت هه‌ڵبگرێت‌و شه‌ڕ بكات، من بۆ كوردی‌ باكوور شتی‌ ئاوام نه‌گوتووه‌، ئه‌و قسه‌یه‌ی‌ من بۆ رۆژئاوا  بوو ئه‌مه‌ش مافی‌ خۆیانه‌، واته‌ شه‌ڕكردن له‌دژی‌ داعش نه‌ك شه‌ڕكردن له‌دژی‌ توركیا.

 

نیقاش: به‌س نێچیرڤان بارزانیش هه‌مان قسه‌ی‌ دادو ئۆغلۆی‌ كرده‌وه‌ كه‌ تۆی‌ تۆمه‌تبار كرد به‌ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ شه‌ڕ؟

جه‌میل بایك: بابێت بیسه‌لمێنن، له‌كوێ‌ من قسه‌یه‌كی‌ له‌و شێوه‌یه‌م كردوه‌، بۆچی‌ كردومه‌ ده‌توانن بێن بیسه‌لمێنن، ئه‌م قسانه‌ راستی‌ تێدا نییه‌، ئه‌مانه‌ هه‌مووی‌ شه‌ڕی‌ سایكۆلۆجی‌و پڕوپاگه‌نده‌ن، ده‌یانه‌وێت شه‌ڕ بخه‌نه‌ ئه‌ستۆی‌ په‌كه‌كه‌‌و ئه‌ستۆپاكی‌ بۆ توركیا بكه‌ن، چونكه‌ توركیاش ده‌یه‌وێت په‌كه‌كه‌ تاوانبار بكات، ئێستا توركیا شه‌ڕی‌ دژی‌ په‌كه‌كه‌ ده‌كات ئێمه‌ خۆمان ده‌پارێزین.

 

نیقاش: گه‌لی‌ توركیا رای‌ له‌سه‌ر ئه‌م شه‌ڕه‌ چییه‌؟

جه‌میل بایك: گه‌لی‌ توركیا له‌سه‌دا شه‌ست‌و پێنج بۆ حه‌فتا دژی‌ شه‌ڕه‌‌و نایه‌وێت شه‌ڕ هه‌بێت، ده‌یانه‌وێت پرسی‌ كورد به‌ئاشتیانه‌ چاره‌سه‌ر بكرێت، له‌ناو ئه‌كه‌په‌شدا گروپێك هه‌ن نایانه‌وێت شه‌ڕ رووبدات، ئه‌ردۆگان كه‌سانی‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌ هه‌یه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارن له‌ناو ئه‌كه‌په‌دا، سیاسه‌تی‌ ئه‌كه‌په‌ ئه‌ردۆگان دیاری‌ ده‌كات، ئه‌ردۆگان كه‌سانی‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌‌و هه‌واڵگری‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌‌و رێكخستنی‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌ هه‌یه‌، خۆی‌ خواستی‌ شه‌ڕی‌ هه‌یه‌‌و ده‌یه‌وێت هه‌موو كه‌س‌و لایه‌نێكیش راكێشێته‌ ناو شه‌ڕه‌كه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ پیشانی‌ بدات كه‌ ئه‌م شه‌ڕه‌ هی‌ هه‌موو توركیایه‌و بۆ پاراستنی‌ توركیایه‌، ده‌یه‌وێت پیشانی‌ بدات كه‌ توركیا له‌ژێر مه‌ترسیدایه‌‌و گوایه‌ ده‌یه‌وێت له‌ژێر مه‌ترسی‌ ده‌ری بێنێت، به‌ڵام ئه‌م شتانه‌ وانین، ئه‌م شه‌ڕه‌ شه‌ڕی‌ گه‌لی‌ توركیا نییه‌و ته‌نانه‌ت شه‌ڕی‌ هه‌موو ئه‌كه‌په‌ش نیه‌، ئه‌مه‌ شه‌ڕی‌ ئه‌ردۆگانه‌و شه‌ڕی‌ به‌رده‌وامی‌ ئه‌وه‌ له‌ده‌سه‌ڵاتدا.

 

نیقاش: پێشتر راتان گه‌یاندبوو كه‌ هه‌ڵمه‌تێكی‌ ده‌ستگیركردنی‌ لایه‌نگرانی‌ هه‌ده‌په‌‌و په‌كه‌كه‌ له‌توركیا ده‌ستپێكردوه‌ ئه‌مه‌ له‌به‌ر چییه‌؟

جه‌میل بایك: ئه‌ردۆگان ناتوانێت ئه‌نجامی‌ هه‌ڵبژاردن قبوڵ بكات، وه‌كو هه‌ڵبژاردن هه‌ر نه‌كرابێت له‌توركیادا، ئه‌و وایده‌بینێت، له‌و چوارچێوه‌یه‌شدا داوای‌ هه‌ڵبژاردنێكی‌ نوێ‌ ده‌كات، بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مجاره‌ سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بهێنێت‌و ئه‌ردۆگان جارێكی‌ تر بێته‌وه‌ سه‌رۆك، پێی‌ وایه‌ یه‌كه‌م ئاسته‌نگ له‌به‌رده‌م ئه‌كه‌په‌، هه‌ده‌په‌یه‌ ئه‌گینا به‌ربه‌ستی‌ تری‌ نییه‌، چونكه‌ هه‌ده‌په‌ نوێنه‌رایه‌تی‌ دیموكراتیزه‌كردنی‌ توركیا ده‌كات، هه‌ده‌په‌یه‌ ده‌توانێت له‌توركیادا گۆڕانكاری‌ دروست بكات، پارته‌كانی‌ تر توانای‌ ئه‌وه‌یان نییه‌، بۆیه‌ هه‌ده‌په‌ به‌مه‌ترسی‌ ده‌بینێت‌و ده‌یه‌وێت پێشی‌ پێ بگرێت، له‌ هه‌ڵبژاردنیشدا ئه‌كه‌په‌‌و داعش به‌یه‌كه‌وه‌ كاریان ده‌كرد، له‌لایه‌ك ئه‌كه‌په‌ هێرشی‌ ده‌كرد له‌لایه‌كه‌ی‌ تره‌وه‌ داعش هێرشی‌ ده‌كرد له‌مێرسین‌و ئه‌ده‌نه‌ دواتریش له‌ئاماد بۆمبیان ته‌قانده‌وه‌، به‌یه‌كه‌وه‌ به‌رنامه‌ی‌ هه‌ڵبژاردنیان جێی‌ به‌جێ ده‌كرد.

 

نیقاش: ئێستا قۆناغه‌كه‌ له‌كوێدا ئایا ئاگربه‌ست كۆتایی‌ هاتووه‌؟

جه‌میل بایك: ئێستا ئێمه‌ له‌دژی‌ هێرشه‌كان خۆمان ده‌پارێزین‌و ته‌نیا به‌رگری‌ له‌خۆمان ده‌كه‌ین، واته‌ بڕیاری‌ شه‌ڕمان نه‌داوه‌، ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت به‌رده‌وام بێت له‌هێرشه‌كان ئێمه‌ شه‌ڕ راده‌گه‌یه‌نین، گه‌لی‌ ئێمه‌ش له‌شارو گونده‌كاندا خۆیان ده‌پارێزن، ئێمه‌ پرسی‌ دیموكراسیمان گه‌یانده‌ په‌رله‌مانی‌ توركیا، پێویسته‌ په‌رله‌مانیش سیاسه‌تی‌ دیموكراتی‌ قبوڵ بكات‌و رێگه‌كانی‌ دیموكراتی‌ دانه‌خات، چونكه‌ له‌توركیادا گۆڕانكاری‌ دروست بووه‌و ده‌بێت پرسی‌ كوردیش له‌په‌رله‌مان چاره‌سه‌ر بكرێت، ده‌یانه‌وێت ئیراده‌ی‌ ئێمه‌ بشكێنن‌و ته‌سلیم بین، ئێمه‌ش ته‌سلیم نابین، له‌دژی‌ ئه‌و زوڵم‌و ده‌ستگیركردنی‌ گه‌نجانی‌ كورد‌و هێرشانه‌ خۆمان ده‌پارێزین، ئێمه‌ باوه‌ڕمان به‌ده‌وڵه‌تی‌ توركیا نه‌ما، چونكه‌ له‌هه‌ڵبژاردن هه‌ندێك گۆڕانكاریمان كرد كه‌ پێویسته‌ بوو هه‌نگاو بنرایه‌ بۆ ئه‌و پرسه‌، به‌ڵام ئێمه‌ بینیمان ده‌رگاكانیان داخست‌و شه‌ڕیان ده‌ستپێكرد.

 

نیقاش: به‌ڵام خۆ بڕیار بوو ئێوه‌ هێزه‌كانتان له‌خاكی‌ توركیا بكشێننه‌وه‌، بۆچی‌ پابه‌ند نه‌بوون به‌و رێكه‌وتنه‌وه‌؟

جه‌میل بایك: تا ئێستا ئێمه‌ هه‌شت جار ئاگربه‌ستی‌ تاك لایه‌نه‌مان راگه‌یاندوه‌، به‌ڵام ده‌وڵه‌ت هیچ جارێك نه‌یوتووه‌ ئاگربه‌ست راده‌گه‌یه‌نم، په‌كه‌كه‌ شه‌ڕی‌ راوه‌ستاندوه‌ نه‌ك ده‌وڵه‌تی‌ توركیا، په‌كه‌كه‌ ئه‌و دیلانه‌ی‌ لای‌ بوون تاك لایه‌نه‌ ئازادی‌ كردن، په‌كه‌كه‌ هه‌ندێك له‌گه‌ریلاكانی‌ پاشه‌كشه‌ پێكرد له‌باكوره‌وه‌ هێنایه‌ باشور، به‌ڵام توركیا هیچ كارێكی‌ تاكلایه‌نه‌ نه‌كردوه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌و خه‌ڵكانی‌ كورد له‌زینده‌كاندا كه‌ نه‌خۆشن‌و خه‌ریكه‌ ده‌مرن ئازادی‌ نه‌كردن له‌كاتێكدا ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی‌ سیاسی‌ نییه‌، مه‌سه‌له‌یه‌كی‌ ئه‌خلاقی‌‌و ئینسانییه‌، ئێمه‌ هۆشداریمان دایه‌ توركیا بۆیه‌ ئاگربه‌ستمان راگه‌یاندوه‌ كه‌ پرۆسه‌ی‌ چاره‌سه‌ری‌ پێشبكه‌وێت نه‌ك توركیا سودی‌ لێ وه‌ربگرێت، ئێستاش جارێكی‌ تر هۆشداری‌ ده‌ده‌ینه‌وه‌ ده‌وڵه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌و هێرشانه‌ نه‌وه‌ستێنن‌و گۆڕانكاری‌ له‌سیاسه‌تی‌ خۆیاندا نه‌كه‌ن ئه‌و هێزه‌ی‌ كشاندومانه‌ته‌وه‌ باشور جارێكی‌ تر ده‌یگه‌ڕێنینه‌وه‌ باكور.

 

نیقاش: ئێوه‌ توركیاتان تۆمه‌تبار ده‌كرد به‌وه‌ی‌ هاوكاری‌ داعش ده‌كات، ئه‌ی‌ ئه‌وه‌ نییه‌ توركیا ئێستا شه‌ڕی‌ دژی‌ ئه‌و گروپه‌ راگه‌یاندووه‌؟

جه‌میل بایك: هه‌موو دونیا ده‌زانێت كه‌ ئه‌ردۆگان‌و ئه‌كه‌په‌ په‌یوه‌ندیان له‌گه‌ڵ داعش هه‌یه‌، ئه‌وه‌ش فشارێكی‌ زۆری‌ له‌سه‌ر ئه‌وان دروست كردبوو، په‌یوه‌ندی ئه‌وانیش به‌داعشه‌وه‌ به‌به‌ڵگه‌وه‌ ئاشكرا بووه‌و سه‌لمێنراوه‌، له‌رویه‌كی‌ تریشه‌وه‌ ئه‌ردۆگان‌و ئه‌كه‌په‌ له‌ناوخۆی‌ توركیا‌و له‌سه‌ر ئاستی‌ نه‌ته‌وه‌یش ته‌نگه‌تاو بوون زه‌ختی‌ زۆریان له‌سه‌ر بوو، ئه‌كه‌په‌ له‌و سیاسه‌ته‌یدا له‌توركیا‌و له‌رۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاستیشدا ئیفلاسی‌ كرد، هه‌روه‌ها هاوپه‌یمانان په‌یوه‌ندی خۆیان له‌گه‌ڵ كوردان فراوانتر كرد، ئه‌ردۆگان له‌وه‌ ترسا، ئه‌گه‌ر رێگه‌ به‌وه‌ نه‌گرێت بۆ ئه‌و مه‌ترسییه‌كی‌ گه‌وره‌یه‌، توركیا به‌ ئه‌مریكا‌و هاوپه‌مانانی‌ وتووه‌ من ئاماده‌م له‌دژی‌ داعش شه‌ڕ بكه‌م، به‌ڵام ده‌بێت ئێوه‌ هاوكاری‌ كورد نه‌كه‌ن له‌شه‌ڕی‌ دژی‌ داعشدا، ئه‌و شه‌ڕی‌ ئه‌وان ده‌یكه‌ن من ده‌یكه‌م، توركیا پێشی‌ وتوون من له‌دژی‌ په‌كه‌كه‌ شه‌ڕ ده‌كه‌م پێویسته‌ ئێوه‌ دژم نه‌وه‌ستنه‌وه‌، ئه‌و په‌یامه‌ی‌ توركیا داویه‌تی‌ ئه‌مه‌یه‌، واته‌ توركیا ده‌یه‌وێت پێش به‌و هاوكارییه‌ بگرێت كه‌ هاوپه‌یمانان بۆ یه‌په‌گه‌‌و یه‌په‌ژه‌ دابینیان كردوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ كورد گه‌وره‌ تر نه‌بێت.

 

نیقاش: ئێوه‌ ئاگاداری‌ رێككه‌وتنه‌كه‌ی‌ ئه‌مریكاو توركیان؟ ئایا ئه‌م رێككه‌وتنه‌ به‌شێكی‌ له‌دژی‌ ئێوه‌ نییه‌؟

جه‌میل بایك: ئێمه‌ ئاگاداری‌ ئه‌و رێككه‌وتنه‌ نین، ئه‌وه‌ی‌ بیستومانه‌ هه‌ر زانیاریه‌كانی‌ ناو راگه‌یاندنه‌، ئه‌وان له‌سه‌ر بنكه‌ی‌ ئه‌نجه‌رلیك رێككه‌وتوون، نه‌ك له‌سه‌ر شتی‌ تر، توركیا ده‌یه‌وێت به‌و رێككه‌وتنه‌ ئامانجی‌ خۆی‌ به‌دی بێنێت، ئه‌مریكاش ده‌یه‌وێت ئامانجی‌ خۆی‌ به‌دی بێنێت، له‌نێوان هه‌ردوكیشیاندا ناكۆكی‌ هه‌یه‌، توركیا ده‌ڵێت ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا رێككه‌وتووین ئه‌گه‌ر یه‌په‌گه‌ كه‌وته‌ ناوچه‌ی‌ جه‌رابلوس ئه‌وا لێیان ده‌ده‌ین، ئه‌مریكاش ده‌ڵێت شتی‌ وا نییه‌‌و رێككه‌وتنی‌ ئێمه‌ ته‌نیا له‌سه‌ر داعشه‌، بۆیه‌ ئه‌مریكا به‌توركیای‌ وت كه‌ پێویسته‌ رووبه‌رووی‌ داعش ببێته‌وه‌ نه‌ك په‌كه‌كه‌، به‌ڵام ئێستا توركیا له‌په‌كه‌كه‌ ده‌دات، نه‌ك له‌داعش.

 

نیقاش: به‌بڕوای‌ تۆ ئه‌مریكا رازی بووه‌ كه‌ توركیا له‌په‌كه‌كه‌ بدات؟

جه‌میل بایك: ئێمه‌ نازانین رازییه‌ یان ناڕازییه‌، به‌ڵام توركیا له‌و رێكه‌وتنه‌ سودی‌ وه‌رگرت‌و ده‌ستیكرد به‌بۆردمانكردن، چونكه‌ توركیا ئه‌ندامێكی‌ ناتۆیه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مریكاو ئه‌وروپادایه‌ پێویسته‌ له‌دژی‌ په‌كه‌كه‌‌و هه‌ده‌په‌ شه‌ڕ نه‌كات، به‌ڵام توركیا له‌و رێككه‌وتنه‌ سود وه‌رده‌گرێت.

 

نیقاش: ده‌وترێ‌ له‌ماوه‌ی‌ رابردوودا ئێوه‌‌و ئه‌مریكییه‌كان كۆبوونه‌ته‌وه‌، باسی‌ چیتان كردوه‌؟

جه‌میل بایك: كۆبوونه‌وه‌ نه‌كراوه‌، به‌ڵام په‌یامی‌ ئه‌وان دێت بۆئێمه‌و په‌یامی ئێمه‌شیان بۆ ده‌چێت، ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانان ئه‌وه‌ ده‌زانن ئه‌گه‌ر په‌كه‌كه‌ هاوكاری‌ یه‌په‌گه‌‌و یه‌په‌ژه‌ی‌ نه‌كردایه‌ یه‌په‌گه‌‌و یه‌په‌ژه‌ ئه‌وه‌نده‌ پێشكه‌وتنیان به‌خۆیانه‌وه‌ نه‌ده‌بینی‌، تا ئێستاش په‌كه‌كه‌ نه‌یویستووه‌ په‌یوه‌ندی‌ یه‌په‌گه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا‌و هاوپه‌یمانان خراپ بێت، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ په‌كه‌كه‌ ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌ زۆر باش ده‌بینێت، ئه‌وانیش ئه‌وه‌ ده‌زانن كه‌ په‌كه‌كه‌ له‌دژی‌ ئه‌وان نییه‌، ده‌زانن كه‌ گه‌ریلای‌ په‌كه‌كه‌‌و یه‌په‌گه‌ نه‌بێت ناتوانن به‌ئاسانی‌ رووبه‌روی‌ داعش بوه‌ستنه‌وه‌.

 

نیقاش: ئه‌مریكا چی‌ داوایه‌كی‌ له‌ئێوه‌ هه‌بوو؟

جه‌میل بایك: ئه‌وان ده‌ڵێن پێویسته‌ په‌كه‌كه‌ شه‌ڕ بوه‌ستێنێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ گفتوگۆكان ده‌ست پێ بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌مریكا بكه‌وێته‌ نێوان ئێمه‌و توركیاوه‌‌و لیژنه‌یه‌ك پێك بێت كه‌ چۆن ئاگربه‌ست ده‌ست پێ بكات‌و له‌به‌رانبه‌ر چیدا بوه‌ستێت ده‌توانین شه‌ڕ بوه‌ستێنین.

 

نیقاش: ئایا به‌شداریكردنی‌ په‌كه‌كه‌ له‌شه‌ڕی‌ دژی‌ داعشدا وێنه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ له‌لای‌ ئه‌مریكاو ئه‌وروپا نه‌گۆڕیوه‌؟

جه‌میل بایك: بێگومان شه‌ڕی‌ په‌كه‌كه‌‌و یه‌په‌گه‌‌و كورد به‌گشتی‌ كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر دونیا دروستكردوه‌، چونكه‌ وه‌ستان له‌دژی‌ داعش وه‌سفێكی‌ ئه‌خلاقی‌‌و ئینسانییه‌، وه‌سفێكی‌ ئازادی‌‌و دیموكراسی‌‌و دادگه‌رییه‌، واته‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ نرخی‌ ئینسانی‌ به‌لاوه‌ گرنگ بێت له‌دژی‌ داعش ده‌وه‌ستێته‌وه‌، چونكه‌ داعش نه‌ك به‌ته‌نیا له‌دژی‌ كورد، به‌ڵكو له‌دژی‌ هه‌موو گه‌لانه‌ له‌دژی‌ هه‌موو ئاین‌و كلتورێكه‌، له‌دژی‌ ژن‌و منداڵ ته‌واوی‌ ئینسانییه‌ته‌، كی‌ له‌خزمه‌تی‌ داعشدا نه‌بێت به‌دووژمنی‌ خۆی‌ ده‌زانێت، ئه‌وه‌ی‌ ئینسانیه‌ت به‌ره‌و پێش ده‌بات، بریتییه‌ له‌دژایه‌تیكردنی‌ داعش.

 

بێ گومان وێنه‌ی‌ په‌كه‌كه‌شی‌ گۆڕیوه‌، هه‌موو كه‌س حه‌قیقه‌تی‌ په‌كه‌كه‌ی‌ له‌رۆژئاوای‌ كوردستان‌و له‌شنگال‌و مه‌خمور‌و كه‌ركوك‌و جه‌له‌ولا بینی‌، ئه‌مه‌ گۆڕانێكی‌ دروستكردوه‌، چونكه‌ ده‌ركه‌وت په‌كه‌كه‌ بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ تیرۆرستی‌ نیه‌، به‌ڵكو بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ ئینسانی‌و ئازادی‌‌و ئه‌خلاقییه‌، بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ ژنانه‌، په‌كه‌كه‌یه‌ شه‌ڕی‌ گه‌وره‌ له‌دژی‌ داعش ده‌كات‌و زه‌ڕبه‌ی‌ گه‌وره‌ی‌ له‌داعش داوه‌، په‌كه‌كه‌ نه‌ك كورد ده‌پارێزێت، به‌ڵكو ئه‌مریكا‌و ئه‌وروپاش ده‌پارێزێت.

 

له‌م شه‌ڕه‌دا حه‌قیقه‌تی‌ په‌كه‌كه‌ ده‌ركه‌وت، توركیا وێنه‌ی‌ په‌كه‌كه‌ی‌ وه‌ك تیرۆرست پیشان دابوو، ئه‌گه‌رنا پێش شه‌ڕ په‌كه‌كه‌ چۆن بوو دوای‌ شه‌ڕیش هه‌ر ئاوایه‌، كاتێك له‌دژی‌ داعش شه‌ڕی‌ كرد، بۆ هه‌موو خه‌ڵك روون بۆوه‌ كه‌ په‌كه‌كه‌ تیرۆرست نییه‌، ده‌ركه‌وت ئه‌مانه‌ هه‌موو پروپاگه‌نده‌‌و بانگه‌شه‌ی‌ توركیا بوو كه‌ ده‌یوت په‌كه‌كه‌ تیرۆرسته‌، ده‌ركه‌وت تۆمه‌ته‌كانی‌ توركیا هه‌مووی‌ درۆ بوون، بۆ هه‌موو لایه‌ك ده‌ركه‌وت كه‌ توركیا پشتیوانی‌ تیرۆر ده‌كات‌و له‌دژی‌ ئینسانیه‌ت هاوكاری‌ داعش ده‌كات، به‌ڵام په‌كه‌كه‌ دژی‌ تیرۆر وه‌ستاوه‌ته‌وه‌.

 

نیقاش: پێشبینی‌ ئه‌وه‌ ده‌كه‌یت ئه‌مریكا‌و ئه‌وروپا په‌كه‌كه‌ له‌لیستی‌ تیرۆر بهێنێته‌ ده‌ره‌وه‌؟

جه‌میل بایك: ئه‌مه‌ ئاره‌زووی‌ خۆیانه‌، ئاره‌زوو ده‌كه‌ن په‌كه‌كه‌ له‌لیستی‌ تیرۆر ده‌ربێنن، ئاره‌زوو ناكه‌ن با ده‌رینه‌هێنن، ئه‌مه‌ به‌لای‌ ئێمه‌وه‌ مه‌سه‌له‌یه‌ك نییه‌، ئه‌وه‌ی‌ گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و وێنه‌ ره‌ش‌و ناحه‌قیه‌ی‌ له‌سه‌ر په‌كه‌كه‌ هه‌بوو له‌دونیادا زه‌ربه‌ی‌ خوارد‌و كه‌مبووه‌ته‌وه‌ ئێستا كه‌س په‌كه‌كه‌ وه‌ك تیرۆرست نابینێت، هه‌موو كه‌س په‌كه‌كه‌ وه‌كو هێزێكی‌ دادگه‌ری‌‌و سیاسی‌‌و ئه‌خلاقی‌ ده‌بینێت، بۆ ئێمه‌ ئه‌وه‌ گرنگه‌، جا له‌لیستی‌ تیرۆر ده‌ری‌ دێنن یان نا ئه‌وه‌ كاری‌ خۆیانه‌، ئێمه‌ پێمان باشه‌ ده‌ریبكه‌ن، به‌ڵام یه‌ك شت هه‌یه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ هه‌تا توركیا نه‌ڵێت په‌كه‌كه‌ له‌لیستی‌ تیرۆر ده‌ربێنن ئه‌وان له‌لیستی‌ تیرۆر ده‌ری ناهێنن ئێمه‌ ئه‌وه‌ باش ده‌زانین.

 

نیقاش: توركیا داوای‌ ناوچه‌یه‌كی‌ ئارام ده‌كات له‌سوریا، هه‌ڵوێستتان له‌سه‌ر ئه‌مه‌ چییه‌؟

 جه‌میل بایك: توركیا ده‌یه‌وێت ناوچه‌ی‌ جه‌رابلوس بخاته‌ ژێر كۆنترۆڵ خۆی‌، نه‌هڵێیت كۆبانی‌‌و عه‌فرین به‌یه‌كه‌وه‌ به‌سترێته‌وه‌‌و به‌یه‌ك بگه‌ن، بۆئه‌وه‌ی‌ رێگه‌ بگرێت له‌وه‌ی‌ سوریایه‌كی‌ دیموكراتی‌ دروست بێت، بۆ ئه‌وه‌ی‌ نه‌هێلێت  كورد ببێته‌ هێزێكی‌ ستراتیژی‌ له‌سوریا، خۆی‌ بكاته‌ هێزێكی‌ ستراتیژی‌ له‌ناوچه‌كه‌ بازرگانی‌ پێوه‌ بكات، نه‌هێلێت كورد بگاته‌ حه‌قی‌ خۆی‌، چونكه‌ پرسی‌ كورد له‌سوریا سه‌ربكه‌وێت ئه‌ویش مه‌جبوره‌ له‌باكور پرسی‌ كورد چاره‌سه‌ر بكات، ناشیانه‌وێت چاره‌سه‌ری‌ بكه‌ن، بۆیه‌ له‌رۆژئاوای‌ كوردستانیش هه‌وڵ ده‌دات كورد نه‌گاته‌ حه‌قی‌ خۆی‌، ده‌یه‌وێت له‌رێی‌ ئه‌م ناوچه‌ ئارامه‌وه‌ داعش‌و به‌ره‌ی‌ نوسره‌و گروپه‌كانی‌ تر بپارێزێت، چونكه‌ ئه‌م گروپانه‌ هه‌موویان په‌یوه‌ندیان له‌گه‌ڵ توركیا هه‌یه‌، له‌ناو ئه‌م گروپانه‌دا توركیا هێزی‌ تایبه‌تی‌‌و كه‌سانی‌ هه‌واڵگری‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌  هه‌یه‌، نه‌ك ئه‌وه‌ش، به‌ڵكو خه‌ڵكانی‌ ده‌وڵه‌تی‌ توركیا ئه‌و گروپانه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن.

 

نیقاش: ده‌وترێت ئێستا په‌كه‌كه‌ كه‌وتووه‌ته‌ به‌ره‌ی‌ شیعه‌وه‌‌و دژایه‌تی‌ سوننه‌ ده‌كات ئێوه‌ چونه‌ته‌ ئه‌وبه‌ره‌یه‌وه‌؟

جه‌میل بایك: ئه‌م قسه‌یه‌ درۆیه‌‌و راستی‌ تێدا نییه‌، ئه‌مانه‌ شه‌ڕی‌ ده‌رونین، په‌كه‌كه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نه‌ له‌گه‌ل به‌ره‌ی‌ سونه‌یه‌ نه‌ له‌گه‌ڵ به‌ره‌ی‌ شیعه‌یه‌، په‌كه‌كه‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ دیموكراتی‌ په‌ره‌ پێده‌دات، خه‌تی‌ په‌كه‌كه‌ نه‌ته‌وه‌ دیموكراتییه‌، نه‌ك خه‌تی‌ سوننه‌و شیعه‌، واته‌ بۆ كورد چی‌ داوا ده‌كات بۆ هه‌موو نه‌ته‌وه‌و گه‌لانیش ئه‌وه‌ داوا ده‌كات، په‌كه‌كه‌ جیاوازی‌ ناخاته‌ نێوان گه‌لان‌و ئاین‌و كلتوره‌كانه‌وه‌، ده‌یه‌وێت برایه‌تی‌ له‌نێوان ئه‌مانه‌دا دروست بكات، ده‌یه‌وێت هه‌موو گه‌ل‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ك به‌ ئازاده‌نه‌‌و زمان‌و كلتوری‌ خۆی‌ بژیت‌و خۆی‌ به‌ڕێوه‌به‌رێت، له‌رۆژهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست به‌ره‌ی‌ سوننه‌و شیعه‌ هه‌یه‌، ئه‌م به‌ره‌یه‌ خراپه‌‌و شه‌ڕ دێنێته‌ كایه‌وه‌، په‌كه‌كه‌ خه‌بات ده‌كات به‌ره‌یه‌كی‌ تر دروست بكات، ئه‌ویش به‌ره‌ی‌ گه‌لان‌و كلتوره‌كانه‌ له‌ناوچه‌كه‌، ئه‌وه‌شمان له‌هه‌ڵبژاردنی‌ توركیادا جێبه‌جێ كرد، په‌كه‌كه‌ له‌توركیاش‌و له‌سوریاش ئه‌و سیاسه‌ته‌ جێبه‌جێ ده‌كات.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌