راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

تكریت بووه‌ته‌ شاری‌ تارمایی‌

موسته‌فا حه‌بیب
دوو مانگه‌ تكریت له‌ده‌ست داعش سه‌نراوه‌ته‌وه‌ كه‌چی‌ هێشتا ئه‌ڵێی‌ "شاری‌ تارمایی‌"ه‌، كاروباری‌ ئه‌منی‌ به‌ده‌ست…
30.04.2015  |  تکریت
A soldier works on defusing a bomb in Tikrit after extremists fled.
A soldier works on defusing a bomb in Tikrit after extremists fled.

چوون بۆ تكریت یه‌كێكه‌ له‌كاره‌ زۆر زه‌حمه‌ته‌كان، ئه‌و سه‌ربازانه‌ی‌ له‌رێگاكه‌ بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ هه‌ر له‌به‌غداوه‌ تا ناو تكریت، ماندوو بێ‌ كه‌یفن، متمانه‌یان به‌خه‌ڵكی‌ بێگنه‌ نییه‌و هه‌ر كه‌سێك به‌وێدا تێپه‌ڕێت وه‌ك داعش ته‌ماشای‌ ده‌كه‌ن تا ئه‌و كاته‌ی‌ پێچه‌وانه‌كه‌ی‌ ده‌سه‌لمێنێت.

په‌یامنێری‌ "نیقاش" چووه‌ ناو تكریت، ئه‌و شاره‌ی‌ یه‌كێك بوو له‌پێگه‌ گرنگه‌كانی‌ داعش تا ئه‌و ده‌مه‌ی‌ هێزه‌كانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ به‌هاوكاری‌ سوپاو فرۆكه‌ی‌ هاوپه‌یمانان له‌شاره‌كه‌ وه‌ده‌ریاننان، پاش ئه‌وه‌ی‌ پرۆسه‌ی‌ تاڵانكردنی‌ ماڵ‌و حاڵی‌ خه‌ڵكی‌ له‌چه‌ند لایه‌كه‌وه‌ ده‌ستی‌ پێكرد.

ئێستا سێ‌ هێزی‌ ئه‌منی‌ له‌تكریتدا هه‌یه‌، یه‌كه‌میان كه‌ له‌هه‌مووشیان كاریگه‌رتره‌ هێزه‌كانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبییه‌ كه‌ دیارترینیان بریتین له‌"كه‌تیبه‌كانی‌ حیزبوڵا"‌و "عه‌سائیب ئه‌هلل حه‌ق"‌و "نوجه‌با"، هێزی‌ دووهه‌میش سوپایه‌ كه‌ ئه‌وانیش پێكهاتوون له‌یه‌كه‌كانی‌ دژه‌ تیرۆرو هێزی‌ تایبه‌ت، هه‌رچی‌ هێزی‌ سێهه‌میشه‌ له‌پۆلیسی‌ لۆكاڵی‌ پێكهاتوون كه‌ هێزێكی‌ دیاریكراوو كه‌م ده‌سه‌ڵاتن.

ناوچه‌كانی‌ تكریت به‌سه‌ر سوپاو هێزه‌كانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبیدا دابه‌شكراون‌و هه‌ر لایه‌كیان به‌رپرسن له‌و ناوچانه‌ی‌ به‌ده‌ستیانه‌وه‌یه‌، ئه‌فسه‌رێكی‌ سوپا كه‌ خۆی‌ داوایكرد ناوی‌ بڵاونه‌كرێته‌وه‌، ورده‌كاری‌ دابه‌شبوونی‌ ئه‌و هێزانه‌ی‌ بۆ "نیقاش" خسته‌ روو.

گه‌ڕان له‌ناو تكریتدا ته‌نانه‌ت بۆ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانیش زه‌حمه‌ته‌، چونكه‌ هیچ لایه‌كیان متمانه‌ی‌ به‌وی‌ تریان نییه‌و ده‌بێت هه‌ر جموجۆڵێك به‌هه‌ماهه‌نگی‌ پێشوه‌خته‌ بێت، زۆر جاریش ئه‌و هه‌ماهه‌نگییه‌ ناسازێت‌و ده‌بێته‌ ناكۆكییان، تا ئه‌و راده‌یه‌ی‌ به‌مشته‌كۆڵه‌ ده‌كه‌ونه‌ یه‌ك‌و به‌چه‌كیش هه‌ڕه‌شه‌ ده‌كه‌ن.

ئه‌و به‌رپرسه‌ لۆكاڵیانه‌ی‌ له‌ترسی‌ تیرۆركردن شاره‌كه‌یان جێهێشتووه‌ ئێستا له‌به‌غدا یان سامه‌ڕا كاروباری‌ ئه‌و شاره‌ ده‌به‌ن به‌ڕێوه‌، یه‌كێكیان به‌"نیقاش"ی‌ وت "گروپه‌ شیعه‌كان ده‌یانه‌وێت تۆڵه‌ له‌هه‌ر كه‌سێك بكه‌نه‌وه‌و به‌خۆفرۆشمان ده‌زانن، نازانم بۆ؟ له‌كاتێكدا ئێمه‌ به‌شداریمان كرد له‌پرۆسه‌ی‌ ئازادكردنه‌وه‌ی‌ تكریت".

ئه‌فسه‌رێكی‌ پۆلیس به‌پله‌ی‌ عه‌قید به‌"نیقاش"ی‌ وت "ناوه‌ ناوه‌ له‌نێوان سوپاو حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ رووبه‌رووبوونه‌وه‌ دروست ده‌بێت به‌هۆی‌ ناكۆكیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ كێ‌ باڵاده‌سته‌.. سوپا به‌فه‌رمانی‌ حكومه‌ت به‌شوێن دزو پیاو خراپه‌كاندا ده‌گه‌ڕێت، به‌ڵام ئه‌ركه‌كه‌یان قورسه‌و بۆیان ناچێته‌ سه‌ر".

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "نازانین كێ‌ شاره‌كه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌بات، چه‌ندین گروپی‌ شیعه‌و فه‌وجی‌ سوپا هه‌یه‌، هه‌ر لاله‌كیان ته‌نها رێز له‌بڕیاره‌كانی‌ خۆیان ده‌گرن، ئه‌ركی‌ هه‌ماهه‌نگی‌ نێوانیان زۆر ئاڵۆزه‌".

له‌شه‌قامی‌ "باشا" له‌ناوه‌ندی‌ تكریت كه‌ ته‌نها پێنجسه‌د مه‌تر له‌باڵه‌خانه‌ی‌ پارێزگاوه‌ دووره‌و گرێدراوه‌ به‌كۆشكه‌كانی‌ پێشووی‌ سه‌دامه‌وه‌، چه‌ندین خانووی‌ وێران‌و ته‌واو رووخاو هه‌یه‌.

له‌سه‌ر دیواری‌ ئه‌و ماڵانه‌ نوسراوه‌ كه‌ شوێنی‌ داعشه‌، له‌نێو ئه‌وانه‌شدا ماڵی‌ سه‌ركرده‌یه‌كی‌ داعش هه‌یه‌ كه‌ له‌لای‌ خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ ناسراوه‌، ئێستا ماڵه‌كه‌ی‌ ته‌ختی‌ زه‌وی‌ كراوه‌و ته‌نها دیواری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ماوه‌، ئه‌ویش لێی‌ نوسراوه‌ "ئێره‌ ماڵی‌ تاوانبار ناسر ئه‌مونه‌" بوو.

ئێستا ژیان له‌تكریتدا وه‌ستاوه‌ بازاڕو خوێندنگاو زانكۆو نه‌خۆشخانه‌و دادگاو بنكه‌ی‌ پۆلیس هه‌موویان داخراون، خه‌ڵكه‌كه‌شی‌ به‌سه‌رتاسه‌ری‌ عێراقدا ئاواره‌ بوون‌و چاوه‌ڕێی‌ بڕیارێكی‌ حكومه‌تن بۆ گه‌ڕانه‌وه‌، پێده‌چێت به‌هۆی‌ رێوشوێنه‌ ئه‌منییه‌كانه‌وه‌ ئه‌وه‌ش درێژه‌ بخایه‌نێت.

مه‌ترسیدارترین قۆناغ كه‌ رووبه‌رووی‌ تكریت ده‌بێته‌وه‌و خه‌ڵكی‌ شاره‌كه‌ لێی‌ ده‌ترسن، سه‌رهه‌ڵدانی‌ كاری‌ تۆڵه‌سێنی‌‌و شه‌ڕی‌ عه‌شایه‌رییه‌، ئێستاش سه‌ره‌تاكانی‌ ده‌ركه‌وتووه‌و باس له‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ چه‌ندین كوشتنی‌ لابه‌لاو نهێنی‌ روویداوه‌، خه‌ڵكی‌ ناوچه‌كه‌ش ده‌ست بۆ چه‌ند پۆلیسێكی‌ لۆكاڵی‌ راده‌كێشن كه‌ ژماره‌یه‌ك كه‌سی‌ سه‌ر به‌داعشیان كوشتووه‌، له‌كاتێكدا ئه‌وانه‌ به‌ر له‌كه‌وتنی‌ تكریت وه‌ك شانه‌ی‌ نوستوو كاریان كردووه‌.

سه‌دان كه‌س له‌دانیشتوانی‌ تكریت كه‌ چوونه‌ته‌ پاڵ داعش ئێستا رایانكردووه‌، چه‌ند كه‌سێكی‌ سه‌ر به‌پۆلیسیش هه‌ڕه‌شه‌ی‌ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ له‌گه‌ڵ خێزانه‌كانیان له‌ناویان ده‌به‌ن، ئه‌مه‌ كێشه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ سه‌دان خێزان به‌ژن‌و پیاوو پیرو منداڵه‌وه‌ ناتوانن بچنه‌وه‌ سه‌ر ماڵ‌و حاڵی‌ خۆیان.

له‌سه‌ر دیواری‌ زۆربه‌ی‌ ماڵ‌و شوێنه‌ گشتییه‌كان دروشم نوسراوه‌ته‌وه‌ كه‌ زۆربه‌یان دروشمی‌ ئاینین‌و باس له‌"قاره‌مانێتی‌" چه‌كداره‌ شیعه‌كان ده‌كات، له‌جێگایه‌ك نوسراوه‌ "سه‌ربازانی‌ كه‌ربه‌لا لێره‌وه‌ تێپه‌ڕین"، هه‌روه‌ها "قاره‌مانانی‌ به‌سره‌ تیرۆریان تێكشكاند"، چه‌ند دروشمێكی‌ تریش هه‌بوون كه‌ به‌فه‌رمانی‌ حكومه‌ت كوژاونه‌ته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ به‌فارسی‌ نوسراون.

له‌هه‌موو جێیه‌كی‌ شاره‌كه‌ ده‌نگی‌ به‌رزی‌ ئه‌و سروده‌ ئاینیانه‌ ده‌بیستیت كه‌ له‌ئۆتۆمبێلی‌ چه‌كدارانی‌ گروپه‌ شیعه‌كانه‌وه‌ لێده‌درێت، چه‌ند ئۆتۆمبێلێكی‌ تر خواردن به‌سه‌ر چه‌كداره‌كانی‌ ناو شاره‌كه‌ دابه‌ش ده‌كه‌ن، ئه‌م خواردنانه‌ش له‌مه‌نجه‌ڵی‌ گه‌وره‌ له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان لێده‌نرێت به‌پاره‌ی‌ پیتاكی‌ عه‌شیره‌ته‌ شیعه‌كانی‌ خوارووی‌ عێراق، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ حكومه‌ت ناتوانێت به‌ئاسانی‌ خواردن بگه‌ێنێته‌ سه‌ربازو چه‌كداره‌كان.

یه‌كێك له‌بیناكانی‌ پۆلیس له‌خوارئاوای‌ شاره‌كه‌ بووه‌ته‌ باره‌گه‌یه‌كی‌ ساده‌ی‌ فه‌رمانده‌ی‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌كان، له‌حه‌وشه‌كه‌یدا ئۆتۆمبێلی‌ سوپاو گروپه‌ شیعه‌كان وه‌ستاوه‌، ئه‌فسه‌رو فه‌رمانده‌ سه‌ربازییه‌كانیش له‌وێ‌ چه‌ند رۆژێكه‌ گفتوگۆیانه‌ بۆ دانانی‌ مه‌رجی‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ ئاواره‌كان، پێده‌چێت ئه‌و مه‌رجانه‌ش زۆر ئاڵۆز بن.

هێشتا مه‌ترسی‌ داعش له‌سه‌ر شاره‌كه‌ ماوه‌ له‌رێی‌ ئه‌و سه‌دان بۆمبه‌ی‌ له‌شه‌قام‌و باڵه‌خانه‌و شوێنه‌ حكومییه‌كاندا شاردوێتیه‌وه‌، پسپۆڕانی‌ پۆلیس‌و سوپاش سه‌رقاڵی‌ پوچه‌ڵكردنه‌وه‌یانن‌و هه‌موو رۆژێك بۆمبێكی‌ نوێ‌ ده‌دۆزرێته‌وه‌.

گروپه‌ شیعه‌كان كه‌ به‌شی‌ هه‌ره‌ زۆری‌ شاره‌كه‌یان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ خه‌ریكی‌ كنه‌و پشكنین بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ر به‌ڵگه‌یه‌ك بدۆزنه‌وه‌ كه‌ بیانگه‌ێنێته‌ داعش، عه‌لی‌ موسه‌وی‌ كه‌ چه‌كدارێكی‌ سه‌ر به‌گروپی‌ "نوجه‌با"یه‌ به‌"نیقاش"ی‌ راگه‌یاند چه‌كداره‌كان پێناس‌و پاسپۆری‌ چه‌ند چه‌كدارێكی‌ بیانی‌ داعشیان دۆزیوته‌وه‌ له‌گه‌ڵ چه‌ند به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك له‌باره‌ی‌ چۆنێتی‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ شاره‌كه‌وه‌.

موسه‌وی‌ ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شكرد كه‌ به‌ر له‌دوو رۆژ تونێلێكی‌ نهێنیان له‌ژێر زه‌ویدا دۆزیوه‌ته‌وه‌ كه‌ داعش بۆ جوڵه‌و خۆحه‌شاردان به‌كاری‌ هێناوه‌، كاتێكیش پاشه‌كشه‌یان كردووه‌ بڕێكی‌ زۆر ته‌قه‌مه‌نیان تیا داناوه‌ تا به‌هێزه‌ ئه‌منییه‌كاندا بته‌قێته‌وه‌، به‌ڵام فێڵه‌كه‌یان ئاشكرا بووه‌و پوچه‌ڵكراوه‌ته‌وه‌.

پاش رووداوی‌ سوتاندنی‌ ماڵ‌و دوكانه‌ بازرگانییه‌كان كه‌ به‌قسه‌ی‌ زۆربه‌ی‌ سه‌رچاوه‌كان به‌ده‌ستی‌ گروپه‌ شیعه‌كان بووه‌، ئێستا ئه‌و گروپانه‌ هیچ متمانه‌یه‌ك به‌رۆژنامه‌نووسان ناكه‌ن.

گروپه‌ شیعه‌كان‌و هێزه‌ ئه‌منییه‌كان رێگه‌ ناده‌ن هیچ رۆژنامه‌نووسێك وێنه‌ بگرێت، به‌ڵام ئاماده‌ن ئه‌و وێنانه‌یان بده‌نێ‌ كه‌ پێشتر خۆیان گرتویانه‌.

ناوچه‌ی‌ كۆشكه‌ كۆمارییه‌كان به‌ناوبانگترین به‌شی‌ تكریته‌، پێكهاتووه‌ له‌چه‌ند كۆشكێكی‌ هاوشانی‌ یه‌ك كه‌ كاتی‌ خۆی‌ سه‌دام حسێنی‌ سه‌رۆكی‌ له‌ناوچوونی‌ عێراق دروستی‌ كردوون‌و زۆر شانازی‌ پێوه‌ ده‌كردن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ له‌و شاره‌ له‌دایكبووه‌، له‌م كۆشكانه‌دا داعش له‌حوزه‌یرانی‌ ساڵی‌ رابردوو (1700) سه‌ربازو كارمه‌ندی‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانیان كوشت كه‌ ئه‌و رووداوه‌ به‌"كوشتارگه‌ی‌ سپایكه‌ر" ناسراوه‌.

ئێستا ئه‌و كۆشكانه‌ بووه‌ته‌ باره‌گای‌ گشتی‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ هێزه‌ شیعه‌كان‌و ناوچه‌كه‌ هیچ كه‌س بۆی‌ نییه‌ لێی‌ نزیك ببێته‌وه‌ ته‌نها به‌ره‌زامه‌ندی‌ ئه‌و هێزانه‌ نه‌بێت، له‌ناو باخه‌كانی‌ ئه‌و كۆشكانه‌ش ده‌ستكراوه‌ به‌هه‌ڵكه‌ندن بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ ته‌رمی‌ كوژراوه‌كان.

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ شه‌ڕو ماڵوێرانی‌ باڵی‌ به‌سه‌ر تكریتدا كێشاوه‌و كردوویه‌تی‌ به‌"شاری‌ تارمایی‌"، به‌ڵام كه‌سێك به‌ناوی‌ (مه‌جید ئه‌بو ویسام) كۆمه‌ڵێك كرێكاری‌ شوێن خۆی‌ خستووه‌و سه‌رقاڵی‌ پاككردنه‌وه‌ی‌ شاره‌كه‌ن، مه‌جید ده‌ڵێت "شاره‌كه‌مان وه‌ك جارانی‌ لێدێته‌وه‌، به‌ڵام كاتی‌ پێویسته‌".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌