راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

شه‌ڕه‌كه‌ی‌ ئه‌نبار زه‌حمه‌ت‌و درێژخایه‌ن ده‌بێت

موسته‌فا حه‌بیب
پێناچێت هێشتا حكومه‌تی‌ عێراق ئاماده‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ هێرشێكی‌ به‌رفراوان بكاته‌ سه‌ر داعش له‌پارێزگای‌ ئه‌نبار، چونكه‌ هه‌ر چه‌ند…
16.04.2015  |  به‌غدا
A fighter from one of Anbar's tribes.
A fighter from one of Anbar's tribes.

رۆژی‌ 8ی‌ ئه‌م مانگه‌ (نیسان) حكومه‌تی‌ عێراق ئۆپه‌راسیۆنی‌ ئازادكردنی‌ ئه‌نباری‌ راگه‌یاند له‌ده‌ست داعش، به‌ڵام ئه‌و رێكخراوه‌ هه‌مووانی‌ تووشی‌ سه‌رسوڕمان كرد، كاتێك هێرشێكی‌ پێچه‌وانه‌ی‌ ئه‌نجامداو توانی‌ چه‌ند ناوچه‌یه‌كی‌ تری‌ شاری‌ ره‌مادی‌ پارێزگای‌ ئه‌نبارو ناوچه‌كانی‌ "ئه‌لبو فه‌راج"‌و "ملاحیمه‌"‌و "جه‌زیره‌" كۆنترۆڵ بكات.

شاره‌زایان پێیان وایه‌ هۆكاری‌ شكسته‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ حكومه‌ت به‌وردی‌ له‌پلانی‌ ئۆپه‌راسیۆنی‌ ئه‌نباری‌ نه‌كۆڵیوه‌ته‌وه‌، به‌ڵكو جۆش‌و خرۆشی‌ سه‌ركه‌وتنه‌كانی‌ تكریت وایان لێكردووه‌ رووی‌ هێرشه‌كه‌ی‌ بكاته‌ ئه‌نبار، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌نبار وه‌ك تكریت نییه‌ له‌رووه‌كانی‌ سه‌ربازی‌‌و سیاسی‌‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و جوگرافییه‌وه‌.

ئه‌نبار گه‌وره‌ترین پارێزگای‌ عێراقه‌و سێیه‌كی‌ خاكه‌كه‌ی‌ پێكده‌هێنێت‌و به‌ته‌نها له‌و شه‌ش پارێزگایه‌ گه‌وره‌تره‌ كه‌ ده‌وریان داوه‌، ئه‌ویش بریتین له‌پارێزگاكانی‌ نه‌ینه‌وا‌و سه‌لاحه‌دین‌و به‌غداو بابل‌و كه‌ربه‌لاو نه‌جه‌ف.

له‌رووی‌ جوگرافییه‌وه‌ ئه‌نبار جیاوازه‌ له‌كۆی‌ ئه‌و ناوچانه‌ی‌ تائێستا حكومه‌ت ئازادی كردوونه‌ته‌وه‌، وه‌ك دیاله‌و سه‌لاحه‌دین، چونكه‌ ئه‌نبار له‌بیابانێكی‌ گه‌وره‌ پێكهاتووه‌ كه‌ چه‌ندین دۆڵ‌و گردۆڵكه‌ی‌ تێدایه‌و گرێدراوه‌ به‌سوریاو ئه‌رده‌ن‌و سعودییه‌وه‌.

وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ فالیح عیساوی‌ سه‌رۆكی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ ئه‌نبار به‌"نیقاش"ی‌ راگه‌یاند، ئێستا داعش 90% خاكی‌ پارێزگای‌ ئه‌نباری‌ به‌ده‌سته‌وه‌یه‌، فالیح ده‌ڵێت "رووبه‌ری‌ ئه‌نبار بۆخۆی‌ كێشه‌یه‌كی‌ سه‌ربازیی‌ گه‌وره‌یه‌".

ئه‌نبار له‌هه‌شت شاری‌ گه‌وره‌و 15 شاری‌ بچووك پێكهاتووه‌، له‌وانه‌ شه‌ش شاری‌ گه‌وره‌یان به‌ده‌ست داعشه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌وانیش بریتین له‌شاره‌كانی‌ (قائیم‌و راوه‌و عانه‌و هیت‌و فه‌لوجه‌و ره‌تبه‌) له‌گه‌ڵ 12 شاری‌ بچووك كه‌ ئه‌وانیش بریتین له‌شاره‌كانی‌ (عبورو عوبێدو وه‌لیدو نخێب‌و حه‌قلانیه‌و بروانه‌و گه‌رمه‌و كبێسه‌و فورات‌و وه‌فاو سه‌قڵاویه‌و وه‌جبه‌).

هه‌رچی‌ حكومه‌تیشه‌ دوو شاری‌ گه‌وره‌ی‌ رومادی‌‌و حه‌دیسه‌ی‌ به‌ده‌سته‌وه‌ ماوه‌ له‌گه‌ڵ سێ‌ شاری‌ بچووكی‌ (عامریه‌ی‌ فه‌لوجه‌، به‌غدادی‌‌و حه‌بانییه‌)، بۆیه‌ زه‌حمه‌ته‌ ئه‌و هێزه‌ی‌ له‌ناو ئه‌نباردا ماوه‌ته‌وه‌ توانای‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌بێت هێرش بكاته‌ سه‌ر ئه‌و ناوچانه‌ی‌ به‌ده‌ست داعشه‌وه‌ن.

عه‌میدێكی‌ هه‌واڵگری‌ سه‌ربازی‌ له‌ئه‌نبار كه‌ خۆی‌ داوایكرد ناوی‌ بڵاونه‌كرێته‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "پلانه‌كه‌ ئه‌وه‌ بوو له‌یه‌ك كاتدا هێرش بكرێته‌ سه‌ر ئه‌و شه‌ش شاره‌ گه‌وره‌یه‌ی‌ به‌ده‌ست داعشه‌وه‌یه‌، دوای‌ سێ‌ رۆژ بۆمان ده‌ركه‌وت كه‌ ئێمه‌ پێویستمان به‌كاتی‌ زیاترو رێكخستنه‌وه‌ی‌ هێزه‌كانه‌".

شه‌ڕی‌ دژی‌ داعش له‌دیاله‌و سه‌لاحه‌دین‌و موسڵ جیاواز ده‌بێت له‌ئه‌نبار، چونكه‌ ئه‌مه‌ی‌ دواییان شه‌ڕێكی‌ قورستره‌و زۆربه‌ی‌ هۆكاره‌كان له‌به‌رژه‌وه‌ندی‌ داعشدایه‌.

ئه‌و هێزانه‌ی‌ له‌ئه‌نبار بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ پێكهاتوون له‌هه‌ردوو فیرقه‌ی‌ یه‌ك‌و 7ی‌ سوپاو لیوایه‌كی‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ تیرۆرو ژماره‌یه‌ك له‌چه‌كدارانی‌ عه‌شیره‌ته‌كان كه‌ ژماره‌یان له‌پێنج هه‌زار كه‌س تێپه‌ڕ ناكات، ئه‌مه‌ش به‌شی‌ ئازادكردنی‌ شاره‌كان ناكات، له‌كاتێكدا نێوانی‌ شاره‌كان زۆر دووره‌ له‌یه‌كتره‌وه‌.

بۆ نموونه‌ ئو سوپایه‌ی‌ له‌ره‌مادییه‌ 300 كیلۆمه‌تر له‌"ره‌تبه‌"‌و 60 كیلۆمه‌تر له‌"هیت"ه‌وه‌ دووره‌ كه‌ هه‌ردووكیان به‌ده‌ست داعشه‌وه‌ن، ئه‌و سوپایه‌ش كه‌ له‌"به‌غدادیه‌"یه‌ له‌بنكه‌ی‌ "عه‌ینل ئه‌سه‌د" 160 كیلۆمه‌تر له‌"قائیم"‌و 110 كیلۆمه‌تر له‌"راوه‌"وه‌ دووره‌ كه‌ ئه‌م دوانه‌ش دیسان به‌ده‌ست داعشه‌وه‌ن.

دووری‌ ئه‌م ماوانه‌ زۆر مه‌ترسیداره‌، چونكه‌ ناوچه‌یه‌كی‌ بیابانه‌و ئه‌گه‌ر هێزه‌كان له‌ناوه‌ندی‌ شاره‌كان بچنه‌ ده‌ره‌وه‌، داعش ده‌توانێت هێرشیان بكاته‌ سه‌رو زیانی‌ گه‌وره‌یان پێبگه‌یه‌نێت، له‌كاتێكدا ئه‌م كێشانه‌ له‌دیاله‌و سه‌لاحه‌دین بوونی‌ نییه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ عه‌باس جابری‌ عه‌قید له‌سوپای‌ عێراقی‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات.

جابری‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "دیاله‌ ناوچه‌یه‌كی‌ كشتوكاڵییه‌و هێزه‌ ئه‌منییه‌كان‌و حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ زۆربه‌ی‌ پارێزگاكه‌یان به‌ده‌سته‌وه‌ بوو، ته‌نها ناوچه‌كانی‌ میقدادییه‌و مه‌نسورو عوزێم به‌ده‌ست داعشه‌وه‌ بوون".

به‌هه‌مان شێوه‌ له‌سه‌لاحه‌دینیش هێزه‌ ئه‌منییه‌كان‌و گروپه‌ شیعه‌كان نیوه‌ی‌ پارێزگاكه‌یان به‌ده‌سته‌وه‌ بوو، هه‌روه‌ها رووبه‌ری‌ دیاله‌و سه‌لاحه‌دین زۆر به‌رفراوان نین، وه‌ك جابری‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات بارودۆخه‌كه‌ ئه‌نبار جیاوازه‌و داعش زۆرینه‌ی‌ ئه‌و رووبه‌ره‌ به‌رفراوانه‌ی‌ به‌ده‌سته‌وه‌یه‌.

داعش شاره‌زایی‌ زۆری‌ له‌جوگرافیای‌ ئه‌نباردا هه‌یه‌، چونكه‌ زۆرینه‌ی‌ چه‌كداره‌كانی‌ عێراقین‌و له‌ساڵانی‌ 2006و 2007 له‌گه‌ڵ داعشدا بوون‌و باش ئاگاداری‌ ناوچه‌ بیابانه‌كانن، به‌پێچه‌وانه‌ی‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌ عێراقییه‌كانه‌وه‌ كه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ پارێزگاكه‌ هاتوون‌و زۆر ئاگاداری‌ نین.

عومه‌ر محه‌مه‌دی‌ كه‌ یه‌كێكه‌ له‌سه‌رۆك عه‌شیره‌ته‌كانی‌ ئه‌نبار به‌"نیقاش"ی‌ وت "داعش به‌ته‌واوی‌ شاره‌زای‌ پارێزگاكه‌یه‌و شوێنی‌ خۆحه‌شاردان له‌ناو دۆڵه‌كاندا ده‌زانێت، هه‌روه‌ها چه‌ندین رێگای‌ نهێنی‌ هه‌یه‌ له‌رێی‌ تونێلی‌ سروشتی‌‌و تونێلی‌ ده‌ستكرده‌وه‌، چه‌ند تونێلێكیش هه‌ن كه‌ عێراق به‌سوریاوه‌ ده‌به‌ستنه‌وه‌".

هۆكارێكی‌ تری‌ قورسی‌ شه‌ڕه‌كه‌ی‌ ئه‌نبار ئه‌وه‌یه‌ سوپا چه‌كداری‌ ناوچه‌كه‌ی‌ له‌گه‌ڵدا نییه‌ كه‌ هاوكاریی‌ بكه‌ن، ئه‌و پێنج هه‌زار چه‌كداره‌ش له‌كاتی‌ سه‌ردانی‌ حه‌یده‌ر عه‌بادی‌ سه‌ره‌ك وه‌زیران بۆ بنكه‌ی‌ حه‌بانییه‌ له‌رۆژی‌ چوارشه‌ممه‌ی‌ رابردوو چه‌كی‌ كڵاشینكۆفیان پێدراوه‌.

ئازادكردنی‌ دیاله‌و تكریت له‌چه‌ند هه‌فته‌ی‌ رابردوودا به‌هاوكاری‌ میلیشیا شیعه‌كان بوو كه‌ چه‌ندین جۆر چه‌كی‌ پێشكه‌وتوویان له‌به‌رده‌ستدایه‌، ئێستاش ئه‌مه‌ریكا رازی‌ نییه‌ هێزه‌ شیعه‌كان به‌شداری‌ شه‌ڕی‌ ئه‌نبار بكه‌ن، بۆیه‌ سوپا ته‌نگاو بووه‌.

خالید مه‌فره‌جی‌ په‌رله‌مانتار له‌سه‌ر كورسی‌ ئه‌نبار به‌"نیقاش"ی‌ وت "حكومه‌ت ئاماده‌ نه‌بووه‌ بۆ شه‌ڕه‌كه‌ی‌ ئه‌نبار، ده‌بوو هێزێكی‌ ئه‌منی‌ له‌دانیشتوانی‌ ناوچه‌كه‌ پێكبهێنرێت كه‌ ژماره‌یان له‌سه‌روو 30 هه‌زار چه‌كداره‌وه‌ بێت، كه‌چی‌ ئێستا ته‌نها پێنج هه‌زار چه‌كدار هه‌ن كه‌ ئه‌وانیش چه‌كه‌كانیان باش نییه‌".

ناكۆكی‌ نێوان ئێران‌و ئه‌مه‌ریكا به‌روونی‌ له‌ئه‌نبار ره‌نگی‌ داوه‌ته‌وه‌، میلیشیا شیعه‌كانی‌ نزیك له‌ئێران ده‌یانه‌وێت به‌شداری‌ ئه‌و شه‌ڕه‌ بكه‌ن، به‌ڵام باڵیۆزی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌به‌غدا به‌به‌رپرسانی‌ سیاسی‌ ئه‌نباری‌ راگه‌یاندووه‌ فرۆكه‌ جه‌نگییه‌ ئه‌مه‌ریكییه‌كان به‌گه‌رموگوڕی‌ به‌شداری‌ شه‌ڕه‌كان ناكه‌ن تا گروپه‌ شیعه‌كان نه‌كشێنه‌وه‌.

چه‌ند مانگی‌ رابردوو ئه‌و راستییه‌ی‌ سه‌لماندووه‌ كه‌ سوپای‌ عێراق ناتوانێت سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعشدا به‌ده‌ست بهێنێت به‌بێ‌ یارمه‌تی‌ گروپه‌ شیعه‌كان‌و دانیشتوانی‌ ناوچه‌كان، ئێستاش سوپا له‌ئه‌نبار به‌ته‌نیا خۆی‌ شه‌ڕ ده‌كات له‌گه‌ڵ چه‌ند چه‌كدارێكی‌ عه‌شیره‌ته‌كان كه‌ ئه‌وانیش ئه‌زموونێكی‌ ئه‌وتۆیان نییه‌، ئه‌مه‌ریكا ئه‌وه‌ی‌ نه‌شاردووه‌ته‌وه‌ كه‌ خواستیان بووه‌ هێزی‌ پیاده‌ بنێرن بۆ یارمه‌تیدانی‌ سوپا، به‌ڵام حكومه‌ت ره‌تیكردووه‌ته‌وه‌.

كێشه‌یه‌كی‌ تر كه‌ به‌رۆكی‌ ئه‌نباری‌ گرتووه‌ته‌وه‌ ناكۆكی‌ سیاسی‌‌و كه‌رتبوونی‌ عه‌شیره‌ته‌كانه‌، ئێستا نوێنه‌رانی‌ ئه‌نبارو عه‌شیره‌ته‌كان بوون به‌دوو به‌شه‌وه‌، گروپێكیان نوری‌ مالیكی‌ سه‌ره‌ك وه‌زیرانی‌ پێشوو دروستیكردن‌و پاڵپشتی‌ حكومه‌ت‌و گروپه‌ شیعییه‌كان ده‌كه‌ن.

گروپی‌ دووهه‌میش ئه‌وانه‌ن كه‌ دژی‌ میلیشیا شیعه‌كانن‌و داوای‌ چاكسازی‌ سیاسی‌‌و ئه‌منی‌ ده‌كه‌ن، ناكۆكی‌ نێوان عه‌شیره‌ته‌كان گه‌یشتووه‌ته‌ راده‌یه‌ك كه‌ شه‌ڕیان دژی‌ یه‌كتر راگه‌یاندووه‌، له‌كاتێكدا ساڵی‌ 2006 بارودۆخه‌كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ نه‌بوو كاتێك عه‌شیره‌ته‌كان به‌رێبه‌رایه‌تی‌ عه‌بدولستار ئه‌بوریشه‌ به‌سه‌ر قاعیده‌دا سه‌ركه‌وتن، هه‌رچه‌ند دواتر ئه‌بو ریشه‌ خۆی‌ به‌ده‌ستی‌ ئه‌و گروپه‌ كوژرا.

ئه‌وه‌ی‌ ئێستا روونه‌ ئه‌وه‌یه‌؛ رزگاركردنی‌ ئه‌نبار كاتی‌ زۆرو زه‌حمه‌تی‌ زۆری‌ ده‌وێت، چاودێران پێیان وایه‌ له‌سه‌ر حكومه‌ت پێویسته‌ چه‌كدارانی‌ ناوچه‌كه‌ له‌ده‌وری‌ خۆی‌ كۆبكاته‌وه‌ یان گروپه‌ شیعه‌كان به‌شداریی‌ پێبكات، هه‌روه‌ك له‌سه‌ریه‌تی‌ ئاشته‌وایی‌ له‌نێوان عه‌شیره‌ته‌كان به‌رپا بكات‌و پاڵپشتی‌ ئاسمانی‌ ئه‌مه‌ریكا به‌ده‌ست بهێنێت، به‌ر له‌وه‌ی‌ هه‌نگاو بۆ به‌ئه‌نجامگه‌یاندنی‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌كه‌ی‌ هه‌ڵبهێنێت.