راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

میلیشیا شیعه‌كان.. سه‌ره‌تای‌ ناكۆكییه‌كی‌ نوێ‌ له‌گه‌ڵ‌ كورد

دەشتی عەلی
له‌كاتێكدا هێزه‌ كوردییه‌كان په‌له‌ی‌ ئه‌وه‌یانه‌ له‌م شه‌ڕه‌ی‌ داعشدا زۆرترین ناوچه‌ی‌ جێناكۆك بگێڕنه‌وه‌ بۆ سه‌ر…
18.12.2014  |  سلێمانی

له‌عێراقی‌ دوای‌ ساڵی‌ 2003وه‌ كه‌مترین كات هێزه‌ كوردییه‌كان له‌گه‌ڵ‌ هێزه‌كانی‌ شیعه‌ به‌ریه‌ككه‌وتوون، به‌شێكیش له‌چاودێران هۆكاره‌كه‌ی‌ ده‌گێڕنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كورد له‌گه‌ڵ‌ شیعه‌دا ناوچه‌ی‌ جیناكۆكی‌ نه‌بووه‌‌و هێڵه‌ گه‌رمه‌كانیان له‌یه‌كتر دووربووه‌، به‌ڵام ئه‌م بارودۆخه‌ نوێیه‌ هاوكێشه‌كه‌ی‌ به‌ته‌واوی‌ گۆڕیوه‌.

رۆژی 23ی تشرینی دووه‌م (نۆڤه‌مبه‌ر)ی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی‌ كوردستان به‌هه‌ماهه‌نگی هێزه‌كانی سوپای عێراق‌و هێزه‌ چه‌كداره‌كانی شیعه‌ هێرشیان كرده‌ سه‌ر ناحیه‌كانی جه‌له‌ولاو سه‌عدیه‌‌و، هه‌ردوو ناحیه‌كه‌یان له‌ژێر ده‌ستی چه‌كدارانی داعش ده‌رهێنا، له‌و كاته‌وه‌ تائێستا هێزه‌ چه‌كداره‌ شیعه‌كان له‌ناو هه‌ردوو ناحیه‌كانی‌ جه‌له‌ولاو سه‌عدیه‌ی سه‌ر به‌قه‌زای خانه‌قین بوونیان هه‌یه‌‌و بڵاوبوونه‌ته‌وه‌‌و لایه‌نه‌ كوردییه‌كانیش دڵنیانین له‌كشانه‌وه‌ی‌ چه‌كداره‌ شیعه‌كان له‌ سنووره‌كه‌دا.

به‌پێی‌ به‌دواداچوونه‌كانی "نیقاش" له‌پاش ئه‌و رێكه‌وته‌وه‌ تاوه‌كو ئێستا هێزه‌ چه‌كداره‌ شیعه‌كانی (به‌در، عه‌سائیب ئه‌هل حه‌ق، سه‌رایای سه‌لام) له‌چوارچێوه‌ی‌ هێزی‌ "گردبوونه‌وه‌ی‌ میللی"‌و هه‌روه‌ها "سه‌رایه‌ی‌ خوراسان" كه‌ موحسین فه‌زڵی‌ كوه‌یتی‌ سه‌رپه‌رشتی‌ ده‌كات‌و له‌لایه‌ن سوپای‌ پاسدارانی‌ ئێرانه‌وه‌ ئاراسته‌ ده‌كرێت، له‌هه‌ردوو ناحیه‌كه‌ بوونیان هه‌یه‌، به‌ڵام هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ ته‌نها له‌ناو ناحیه‌ی‌ جه‌له‌ولادان‌و هیچ هێزێكی كوردی له‌سه‌عدیه‌دا نیه‌.

هه‌ندێ‌ له‌سه‌رچاوه‌كانیش ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ ژماره‌یه‌ك له‌چه‌كدارانی‌ ئه‌و میلیشیایانه‌ ماڵ‌و دوكانی خێزانه‌ سوننه‌كان تاڵانده‌كه‌ن‌و ده‌یانسوتێنن‌و رێگا به‌هاتنه‌وه‌ی‌ هیچ خێزانێكی عه‌ره‌بی سوننه‌ ناده‌ن بگه‌ڕێنه‌وه‌ شارۆچكه‌كان‌و شوێنه‌كانی پێشوویان.

ته‌نانه‌ت له‌چه‌ند ناوچه‌یه‌كی‌ هاوشێوه‌ی‌ كه‌لارو كفری‌ كه‌ خاكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانن كاروانی‌ ئه‌و میلیشیایانه‌ گێچه‌ڵیان به‌خه‌ڵك كردووه‌و به‌و هۆیه‌وه‌ بارگرژی‌ له‌نێوان ئه‌وان‌و پێشمه‌رگه‌دا دروستبووه‌.

جه‌عفه‌ر مسته‌فا، به‌رپرسی لقی پارتی دیموكراتی كوردستان له‌خانه‌قین به‌"نیقاش"ی‌ راگه‌یاند جگه‌ له‌میلیشیا شیعه‌كان هێزی سوپای پاسدارانی ئێرانیش به‌هاوكاری كه‌تیبه‌ی‌ خوراسان له‌جه‌له‌ولا‌و سه‌عدیه‌ بوونیان هه‌یه‌.

به‌رپرسه‌كه‌ی‌ پارتی مه‌ترسی هه‌یه‌ له‌هاتن‌و مانه‌وه‌ی‌ هێزه‌ شیعه‌كان‌و ده‌ڵێت: "هێزێكی له‌راده‌به‌ده‌ر نا رێكخراون‌و حساب بۆ زۆر شت ناكه‌ن، تێكه‌ڵه‌یه‌كی هه‌مه‌چه‌شنه‌ن‌و شه‌ڕی‌ خاك‌و نه‌ته‌وه‌ ناكه‌ن، ته‌نها شه‌ڕی مه‌زهه‌بی ده‌كه‌ن".

جه‌عفه‌ر مسته‌فا دووپاتیده‌كاته‌وه‌ كه‌ "شیعه‌كان چه‌ند شوێنێكی‌ ناحیه‌ی‌ سه‌عدیه‌یان به‌ته‌واوی تاڵانكردووه‌و سوتاندووه‌، تائێستاش قه‌ده‌غه‌یه‌ هیچ پێشمه‌رگه‌و هاوڵاتیه‌كی كورد بچێته‌ نێو شارۆچكه‌كه‌وه‌".

كورد، جه‌له‌ولاو سه‌عدیه‌ به‌به‌شێك له‌خاكی كوردستان ده‌زانێت‌و ده‌كه‌ونه‌ چوارچێوه‌ی‌ مادده‌ی‌ (140)ی ده‌ستووره‌وه‌ كه‌ به‌ناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌ره‌كان ناوده‌برێن، به‌وته‌ی‌ ئه‌حمه‌د زه‌رگۆشی، به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ی‌ سه‌عدیه‌ له‌پێش هاتنی داعش بۆ سنووره‌كه‌ رێژه‌ی‌ كورد (30%)بووه‌ و شیعه‌ش كه‌متر له‌ (10%) و زۆرینه‌ش سوننه‌ مه‌زهه‌ب بوون، به‌ڵام ئێستا سوننه‌كان ناتوانن بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ شوێنی‌ خۆیان، ره‌نگه‌ ئه‌م ره‌فتارانه‌ی‌ گروپه‌ چه‌كداره‌ شیعه‌كان، وای له‌ئه‌حمه‌د زه‌ڕگۆشی كردبێت كه‌ داوای بوونی هێزێكی فه‌رمی حكومی بكات له‌سنووری ناحیه‌كه‌یدا.

به‌رپرسێكی‌ كورد له‌پارێزگای‌ دیاله‌ كه‌ خۆی‌ داوایكرد ناوی‌ بڵاونه‌كرێته‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "چه‌كداره‌ شیعه‌كان به‌هاوكاری‌و رێنمایی‌ ئێران له‌هه‌وڵی گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچه‌كه‌دان، رێگه‌نه‌دانیان به‌هاتنه‌وه‌ی‌ خێزانه‌ سوننه‌كان‌و بڵاوبوونه‌وه‌یان له‌ سنووره‌كه‌ سه‌ره‌تای هه‌نگاوه‌كانه‌ بۆ به‌دیهێنانی ئه‌و ئامانجه‌".

له‌هه‌مان رووه‌وه‌ مه‌جید ساڵح، راوێژكاری راگه‌یاندنی سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مانی كوردستان بۆ "نیقاش" ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌كات كه‌ مه‌به‌ست له‌هه‌وڵی ئێران‌و گروپه‌ چه‌كداره‌كانی شیعه‌ له‌كۆنتڕۆڵكردنی جه‌له‌ولا‌و سه‌عدیه‌، به‌كارهێنانێتی‌ وه‌ك كارتێكی فشار بۆ دانوستان‌و گفتوگۆ به‌رامبه‌ر كورد.

به‌رپرسانی‌ سه‌ربازی‌ كورد ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ جگه‌ له‌سه‌عدییه‌ له‌ناو جه‌له‌ولادا هێزێكی "سه‌رایه‌ی‌ خوراسان" كه‌ ژماره‌یان نزیكه‌ی‌ (400) چه‌كدار ده‌بێ له‌گه‌ڕه‌كه‌كانی (شوهه‌دا، وه‌حده‌، قوتابخانه‌ی‌ شروق) جێگیربوون، هاوكات له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ شارۆچكه‌كه‌ش هێزێكی "به‌در" جێگیركراون.

به‌رپرسانی‌ وه‌زاره‌تی‌ پێشمه‌رگه‌ پێیان وانییه‌ بوونی‌ ئه‌و هێزه‌ شیعانه‌ له‌ناوچه‌كه‌دا مه‌ترسی‌ بێت بۆ سه‌ر كورد، ئه‌وه‌تا جه‌بار یاوه‌ر، ئه‌مینداری گشتی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ به‌"نیقاش" وت:"چه‌كداره‌ شیعه‌كان به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ سوپای عێراق هاتوونه‌ته‌ ناوچه‌كه‌‌و هیچ هێزێك نیه‌ هه‌ڕه‌شه‌ بێت بۆ ناوچه‌كه‌ و كوردستان‌و دانیشتوانه‌كه‌ی‌".

هه‌ر له‌و رووه‌وه‌ شێركۆ میروه‌یس، ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی‌‌و لێپرسراوی مه‌ڵبه‌ندی خانه‌قینی ئه‌و حزبه‌ ره‌تیده‌كاته‌وه‌ میلیشیا شیعه‌كان هیچ بارگرژییه‌كیان له‌گه‌ڵ‌ هێزه‌ كوردییه‌كاندا بۆ دروست بووبێت، بۆ ئه‌مه‌ به‌"نیقاش"ی راگه‌یاند: "هاتنی هێزه‌كانی شیعه‌ به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ به‌رپرسی میحوه‌ره‌كانی پێشمه‌رگه‌و وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ بووه‌و پێكه‌وه‌ مه‌ترسی داعشیان له‌سنووره‌كه‌ دورخستووه‌ته‌وه‌".

یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان به‌هێزێكی‌ نزیك له‌كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێرانه‌وه‌ ئه‌ژمار ده‌كرێت جموجۆڵی‌ به‌رپرسانی‌ ئێرانی‌‌و میلیشیا شیعه‌كانیش له‌ده‌وروبه‌ری‌ ئه‌و ناوچانه‌یه‌ كه‌ یه‌كێتی‌ تیایاندا باڵاده‌سته‌، هه‌ر بۆیه‌ به‌رپرسانی‌ یه‌كێتی‌ گروپه‌ شیعه‌كان وه‌ك هاوكارو دۆست ته‌ماشا ده‌كه‌ن‌و به‌سه‌رچاوه‌ی‌ مه‌ترسیان نازانن.

میروه‌یس نیگه‌رانه‌ له‌وه‌ی‌ هێزه‌ شیعه‌كان وه‌ك مه‌ترسی ته‌ماشا بكرێن‌و ده‌ڵێت: "ئه‌مانه‌ له‌ئه‌ستێره‌یه‌كی تره‌وه‌ نه‌هاتوون‌و خه‌ڵكی ئه‌م وڵاته‌ن".

ژماره‌یه‌ك له‌چاودێران پێیانوایه‌، ئێران ده‌یه‌وێت بازنه‌ی‌ هه‌ژموونی خۆی له‌سنووره‌كه‌دا كه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا ناوچه‌یه‌كی سوننه‌نشینه‌ فراوان بكات‌و رێژه‌ی‌ شیعه‌ له‌به‌رامبه‌ر سوننه‌ زیادبكات، له‌داهاتووشدا شیعه‌ له‌بری سوننه‌ ببنه‌ هاوسنووری هه‌رێمی كوردستان، ئه‌مه‌ش كاریگه‌ری ئێران به‌سه‌ر هه‌رێمه‌وه‌ زیاتر ده‌كات‌و ده‌توانێت كێشه‌و له‌مپه‌ر له‌به‌رده‌م هه‌وڵه‌كانی كورد بۆ ئه‌نجامدانی ریفراندۆم و گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ ئه‌و ناوچانه‌ دروست بكات.

ناوچه‌كانی‌ جه‌له‌ولا‌و سه‌عدیه‌ له‌رووی ستراتیژییه‌وه‌ پێگه‌یه‌كی گرنگیان هه‌یه‌، چونكه‌ پارێزگاكانی (كه‌ركوك، دیاله‌‌و ناوچه‌ی‌ گه‌رمیان) پێكه‌وه‌ ده‌به‌ستنه‌وه‌، بۆیه‌ به‌رده‌وام مه‌یدانی ململانێی هێزه‌ جیاجیاكان بووه‌ بۆ سه‌پاندنی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان‌و كۆنتڕۆڵكردنی.

ئێستا كه‌ میلیشیا شیعه‌كان به‌هاوكاری‌ ئێران بوونه‌ته‌ هاوسێی‌ كوردستان، به‌رپرسانی‌ هه‌رێم ترسیان له‌وه‌ هه‌یه‌ ناكۆكی‌ كورد سوننه‌ بگۆڕێت بۆ ناكۆكی‌ كورد شیعه‌، كه‌سێكی‌ وه‌ك جه‌عفه‌ر مسته‌فا به‌رپرسی‌ پارتی‌ له‌ناوچه‌كه‌ ئه‌و راستییه‌ ناشارێته‌وه‌و ده‌ڵێت "ئه‌گه‌ر میلیشیا چه‌كداره‌كان نه‌كشانه‌وه‌ ناچارده‌بین شه‌ڕێكیتر له‌گه‌ڵ ئه‌وانیشدا بكه‌ین‌و له‌ناوچه‌كه‌ دووریان بخه‌ینه‌وه‌"، ئه‌مه‌ش ئه‌و سیناریۆیه‌یه‌ كه‌ زۆربه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان لێی‌ ده‌ترسن.