راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

دوای‌ 315 رۆژ
پردێ هه‌ولێرو به‌غدای‌ پێكه‌وه‌ گرێدایه‌وه‌

شاڵاو محەمەد
هه‌ردوو حكومه‌تی‌ به‌غداو هه‌ولێر 315 رۆژیان پێویست بوو بۆ ئه‌وه‌ی‌ رێگای‌ نێوان كه‌ركوك‌و هه‌ولێر بكه‌نه‌وه‌، ئه‌و رێگایه‌ی‌ به‌هۆی‌ ته‌قاندنه‌وه‌ی‌ پردێكه‌وه‌ هه‌ردوولای‌ له‌یه‌ك دابڕی‌.
30.08.2018  |  كه‌ركووك

رۆژی‌ 16ی‌ ئۆكتۆبه‌ر ساڵی‌ رابردوو هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ رێ‌ له‌پێشڕه‌وی‌ هێزه‌ عێراقییه‌كان بگرن به‌ئاڕاسته‌ی‌ هه‌ولێر، له‌شارۆچكه‌ی‌ پردێ‌ (ئه‌ڵتون كۆپری‌) -باكوری‌ كه‌ركوك- سه‌نگه‌ره‌كانیان قایمكرد‌و له‌چوارچێوه‌ی‌ پلانی‌ به‌رگریدا پردی‌ سه‌ر شه‌قامی‌ سه‌ره‌كی‌ هه‌ولێرو كه‌ركوك ته‌قێندرایه‌وه‌.

 

ته‌قاندنه‌وه‌ی‌ ئه‌م پرده‌ به‌ته‌واوی‌ رێگای‌ نێوان هه‌ولێرو كه‌ركوكی‌ بڕی‌‌و هاتوچۆ له‌نێوان ئه‌م دوو پارێزگایه‌دا سه‌غڵه‌تییه‌كی‌ زۆری‌ بۆ دروستبوو، چونكه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌هه‌ولێر بۆ كه‌ركوك یان به‌پێچه‌وانه‌وه‌ هاتوچۆی‌ بكردایه‌ ده‌بوو به‌ڕێگاكانی‌ كۆیه‌ یان دبسدا بڕۆیشتایه‌ كه‌ رێگای‌ چه‌ند خوله‌كێكیان كردبوو به‌چه‌ند سه‌عاتێك.

 

دواجار له‌چه‌ند رۆژی‌ پێش جه‌ژنی‌ قوربان هه‌ردوو لایه‌ن رێككه‌وتن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ رۆژی‌ 19ی‌ ئاب پردێكی‌ ئاسنین له‌شوێنی‌ پرده‌ رووخاوه‌كه‌ بكه‌نه‌وه‌، تا ئه‌وكاته‌ی‌ به‌ته‌واوی‌ پرده‌كه‌ چاكده‌كرێته‌وه‌، به‌پێی‌ قسه‌ی‌ سه‌رچاوه‌یه‌ك له‌پۆلیسی‌ هاتوچۆی‌ كه‌ركوك، نه‌ لایه‌نی‌ عێراقی‌‌و نه‌ لایه‌نی‌ كوردی‌ رازی‌ نه‌بوون ئه‌ركی‌ تێچوونی‌ پرده‌كه‌ بگرنه‌ ئه‌ستۆ، دواجار بڕیاریانداوه‌ له‌سه‌ر تێچوونی‌ سندوقی‌ قه‌رزی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ به‌بڕی‌ 220 ملیۆن دیناری‌ عێراقی‌ چاكبكرێته‌وه‌.

 

ئه‌و سه‌رچاوه‌یی به‌رێوه‌به‌رایه‌تی هاتوچۆی كه‌ركوك ووتیشی "دوای كردنه‌وه‌ی ئه‌و پرده‌ بڕیاره‌ وه‌زاره‌تی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی حكومه‌تی ناوه‌ندو حكومه‌تی عێراق بری یه‌ك ملیاری دیكه‌ دابین بكه‌ن بۆ چاككردنه‌وه‌ی ته‌واوی رێگاكه‌".

 

هاوكات عه‌بدولخالق ته‌ڵعه‌ت به‌رێوه‌به‌ری گشتی پۆلیسی هه‌ولێر به‌"نیقاش"ی ووت "له‌ئێستادا ئه‌و پرده‌ی دروستكراوه‌ته‌وه‌ ته‌نیا ئۆتۆمبێلی بچوك ده‌توانێت پێیدا ‌بڕوات‌و له‌ماوه‌یه‌كی نزیكدا رێگه‌ی ئۆتۆمبێلی بارهه‌ڵگریش ده‌كرێته‌وه‌".

 

وتیشی "به‌پێی ئه‌و پلانه‌ی ئێمه‌ بۆ چاككردنه‌وه‌ی ته‌واوی پرده‌كه‌ دیاریمان كردووه‌ نزیكه‌ی شه‌ش مانگی ده‌وێت، كه‌ ئه‌ركی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی هاتوچۆی كه‌ركوكه‌ ئه‌و كاره‌ بكات".

 

ئه‌و پرده‌ له‌ساڵی 1984 دروستكراوه‌و 128 مه‌تر درێژه‌و هه‌شت مه‌تر پانه‌ كه‌ به‌هۆی ته‌قاندنه‌وه‌یه‌وه‌ 36 مه‌تری له‌سه‌ر درێژییه‌كه‌ی روخا.

 

دیاریكردنی خاڵی پشكنینی نێوان رێگه‌ی كه‌ركوك-هه‌ولێر خاڵێكی دیكه‌ی ناكۆكی نێوان شانده‌كه‌ی حكومه‌تی ناوه‌ندو هه‌رێم بوو ، كه‌ دواجار رێكه‌وتن له‌یه‌ك شوێندا خاڵی پشكنین دابنێن به‌ جۆرێك ته‌نیا سه‌بی كۆنكریتی جیان ده‌كاته‌وه‌ واته‌ ئه‌گه‌ر له‌ كه‌ركوكه‌وه‌ سه‌ردانی هه‌ولێر بكه‌یت له‌لایه‌ن پۆلیسی هه‌رێمی كوردستان پشكنین بۆ ناسنامه‌ی هاوڵاتیان‌و ئۆتۆمبێله‌كه‌ی ده‌كرێت، به‌ڵام به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر له‌هه‌ولێره‌وه‌ بگه‌ڕێیته‌وه‌ بۆ كه‌ركوك ئه‌وه‌ له‌لایه‌ن پۆلیسی فیدراڵی عێراق پشكنین له‌بازگه‌ی پردێ ئه‌نجام ده‌درێت، ئه‌وه‌ش وه‌ك ته‌نزێك به‌شێك له‌هاونیشتمانیان ئه‌و سه‌به‌ كۆنكرێتیه‌ی نێوان هێزه‌ ئه‌منیه‌كانی نێوان حكومه‌تی ناوه‌ندو هه‌رێمی كوردستانیان ناو ناوه‌ "دیواری به‌رلین".

 

لیوا شاکر کوین فەرماندەی ئوپەراسیۆنەکانی پۆلیسی فیدراڵی عێراق لەکەرکوک‌و ئه‌ندامی شاندنی باڵای حكومه‌تی ناوه‌ند بۆ چاككردنه‌وه‌ی رێگاكه‌ له‌كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌وانیدا رایگه‌یاند : رێککەوتننامەیه‌ك له‌ نێوان حكومه‌تی ناوه‌ندو هه‌رێم ئه‌نجامدراوه كه‌ جگه‌ له‌پۆلیسی فیدراڵی‌و پۆلیسی هه‌رێم هیچ هێزێكی دیكه بۆی نییه‌ له‌بازگه‌ هاوبه‌شه‌كه‌ی نێوان كه‌ركوك-هه‌ولێر بوونی هه‌بێت.

 

رێگەی هەولێر - کەرکوک جگە لەوەی رێگەی سەرەکی هاتووچۆی نێوان هەولێرە لەگەڵ پارێزگاکانی کەرکوک‌و سلێمانی، هەروەها رێگەی گرنگی بازرگانی نێوان هەرێمی کوردستان‌و بەشەکانی دیکەی عێراقە، بۆیه‌ بڕیاردراوه‌ به‌دانانی دو‌و خاڵی گومرگی له‌سه‌ر رێگه‌ی كه‌ركوك-سلێمانی‌و كه‌ركوك-هه‌ولێر كه‌ بریاره‌ دوایی 28ی ئاب ده‌ست به‌ كاره‌كانی بكرێت ئه‌وه‌ش به‌ پێی ووته‌ی پارێزگاری كه‌ركوك به‌وه‌كاله‌ت كه‌ له‌رێگه‌ی راگه‌یانراوی دیوانی پارێزگا له‌ 19ی ئاب بڵاوی كرده‌وه‌.

 

جه‌مال مه‌ولود ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك به‌"نیقاش"ی راگه‌یاند "به‌دڵنیاییه‌وه‌ دوو خاڵی گومرگی دروست ده‌كرێت، به‌ڵام ووده‌كاری ئه‌و دوو خاڵه‌ گومرگییه‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا لێی ئاگادارنه‌كراوه‌ته‌وه‌."

 

جه‌مال مه‌ولود كه‌ ئه‌ندامی لیژنه‌ی دارایی‌و ئابورییه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا وتیشی "كردنه‌وه‌ی ئه‌و رێگه‌یه‌ ده‌بێته‌ هۆی بوژاندنه‌وه‌ی كه‌رتی گه‌شتوگوزارو هاتوچۆكردنی شتومه‌كی بازرگانی له‌نێوان هه‌ولێرو به‌غداد".

 

هه‌ر به‌ڕاستی‌ كاریگه‌ری‌ كردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و رێگایه‌ زۆر زوو ده‌ركه‌وت، چونكه‌ ته‌نیا له‌یه‌كه‌م رۆژی‌ جه‌ژنی‌ قورباندا زیاتر له‌ 19 هه‌زار كه‌س له‌رێگای‌ پردێوه‌ روویان له‌پارێزگای‌ هه‌ولێر كردووه‌.

 

زۆر كه‌س هه‌ن پێیان وایه‌ كردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و رێگایه‌ جگه‌ له‌دیوه‌ بازرگانی‌‌و گه‌شتیارییه‌كه‌ی‌ زۆر كاریگه‌ری‌ ده‌بێت له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ به‌غداو هه‌ولێر‌و هه‌ردوو حكومه‌ت زیاتر له‌یه‌كتر نزیك ده‌كاته‌وه‌.

 

ئیبراهیم فه‌همی خوێندكاری ماسته‌ر له‌سه‌ر "كاریگه‌ری روداوه‌ سیاسییه‌كان له‌سه‌ر ناسنامه‌ی كه‌ركوك" به‌"نیقاش"ی ووت :"هه‌رێمی كوردستان هه‌وڵیدا یاخی بێت له‌حكومه‌تی ناوه‌ند، به‌ڵام بۆی نه‌چووه‌ سه‌ر، بۆیه‌ رێگه‌ی نێوان هه‌ولێرو به‌غدادی ته‌قانده‌وه‌ چاككردنه‌وه‌كه‌ی كه‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌ستپێشخه‌ر بوو به‌ مانای گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ به‌غدادو دروستكردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌كان دێت له‌ نێوان هه‌ردوولا."

 

ئه‌وه‌شی خسته‌ڕوو "چاككردنه‌وه‌ی ئه‌و رێگایه‌ خه‌ڵكی كردۆته‌وه‌ دوو به‌شه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئینتمایان بۆ زۆنی زه‌رد هه‌یه‌ به‌ گه‌راندنه‌وه‌ی سه‌ره‌تایی پارتی داده‌نێن بۆ كه‌ركوك به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی ئینتیمایان بۆ زۆنی سه‌وز هه‌یه‌ به‌ شكستی ركابه‌ره‌كه‌یان كه‌ پارتییه‌ ده‌یزانن، به‌ڵام دیارنییه‌ تاكو ئێستا كردنه‌وه‌ی ئه‌و پرده‌ كامیان ده‌بێت".

 

كردنه‌وه‌ی‌ رێگایه‌ وه‌ك هه‌موو رووداوه‌كانی‌ دیكه‌ له‌كه‌ركوك‌و هه‌رێمی‌ كوردستان بووه‌ بابه‌تی‌ گه‌رمی‌ رۆژ، خه‌ڵكێك هه‌بوون به‌گرنگییه‌وه‌ لێیان ده‌ڕوانی‌‌و كه‌سانێكی‌ تریش وه‌ك شكستی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ كوردی‌ ده‌یانخوێنده‌وه‌و ده‌یانوت "به‌رپرسانی‌ كورد له‌دروستكردنی‌ ده‌وڵه‌تی‌ كوردییه‌وه‌ ئێستا به‌كردنه‌وه‌ی‌ پردێك رازین".

 

ئارام مه‌لا عه‌لی كادیری پارتی‌و خویندكاری كۆلێژی په‌روه‌رده‌‌ی وه‌رزشی زانكۆی‌ "قه‌ڵه‌م" بوو له‌كه‌ركوك، به‌ڵام به‌هۆی روداوه‌كانی 16ی ئۆكتۆبه‌ری ساڵی رابردوو ئاواره‌ی پارێزگای هه‌ولێر بوون، ئه‌و ده‌ڵێت ئومێدمان نه‌ما جارێكی تر بگه‌رێنه‌وه‌ بۆ كه‌ركوك بۆیه‌ ماڵه‌كه‌مان له‌هه‌ولێر جێگیركرد، به‌ڵام دوای چاككردنه‌وه‌ی پردی پردێ‌و گه‌ڕانه‌وه‌ی پۆلیسی هه‌رێم بۆ ناحیه‌ی پردێ دڵنیاین به‌شكۆوه‌ ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ كه‌ركوك.

 

له‌ به‌رانبه‌ردا كادیرانی یه‌كێتی له‌ كه‌ركوك ته‌نا له‌ لایه‌نگرانی ریفراندۆمه‌كه‌ی 25ی ئه‌یلول ده‌ده‌ن‌و ده‌ڵێن كرانه‌وه‌ی رێگه‌ی كه‌ركوك-هه‌ولێر دابرانی كه‌ركوكه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان.

 

زاهیر شكور جێگری به‌رپرسی‌ مه‌ڵبه‌ندی كه‌ركوكی یه‌كێتیه‌ له‌‌ لاپه‌ره‌ی خۆی ده‌نوسێت :" یه‌كێك له‌ ئامانجه‌كانی ریفراندۆم به‌كردنه‌وه‌ی گومرگی پردێ ده‌ستی پێكرد كه‌ به‌ره‌سمی سنوری هه‌رێمی كوردستان دیاری كراو بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ كه‌ركوك فرۆشرا."

 

كورده‌كانی‌ دانیشتووی‌ كه‌ركوك هێشتا چاوه‌ڕوانن ئاخۆ كردنه‌وه‌ی‌ ئه‌م پرده‌ چی‌ له‌ژیانی‌ ئه‌وان ده‌گۆڕێت، هه‌یانه‌ پێیان وایه‌ ئیتر كه‌ركوك گرێده‌درێته‌وه‌ به‌ناوه‌ندی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ كوردی‌ كه‌ هه‌ولێره‌، هه‌شیانه‌ پێیان وایه‌ دانانی‌ ئه‌و هه‌موو بازگه‌یه‌ له‌رێگاكه‌ هێمایه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ جارێكی‌ تر كه‌ركوك نابێته‌وه‌وه‌ به‌به‌شێك له‌كوردستان.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌