راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

دوای هه‌ڵگرتنی ڤیزه‌
ئێران كێبڕكێی ده‌وڵه‌تانی كه‌نداو له‌عێراقدا ده‌كات

سه‌لیم وه‌ززان
ئێران ده‌یه‌وێت له‌رێی‌ كرانه‌وه‌یه‌كی‌ سنورداره‌وه‌ ده‌رگایه‌كی‌ دیكه‌ بۆ عێراقییه‌كان بكاته‌وه‌و ئه‌و وڵاته‌ زیاتر له‌ئامێزی‌ خۆی‌ نزیك بكاته‌وه‌.
22.02.2018  |  به‌سره‌
 ( :وێنه Wikimedia Commons)
( :وێنه Wikimedia Commons)

ئێران ڤیزه‌ی چوونه‌ ناوه‌وه‌ی له‌سه‌ر ئه‌و عێراقییانه‌ هه‌ڵگرت كه‌ خوازیارن سه‌ردانی هه‌ردوو شاری عه‌بادان‌و محه‌مه‌ره‌ – خوڕه‌مشه‌هر – بكه‌ن به‌ڕێگای وشكانی یان ئاسمانی یاخود ده‌ریایی، ئه‌ویش هه‌ڵگرتنێكی سنوورداره‌، چونكه‌ ڤیزه‌ی له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ هه‌ڵنه‌گرتووه‌ كه‌ سه‌فه‌ر بۆ شاره‌كانی دیكه‌ی ده‌كه‌ن.

 

هه‌نگاوی رێگه‌دان به‌ عێراقییه‌كان تا به‌بێ ڤیزه‌ بچنه‌ ئێران كاردانه‌وه‌ی عێراقییه‌كانی لێكه‌وته‌وه‌، هه‌ندێك پێشوازیان لێكرد‌و هه‌ندێكی دیكه‌ش به‌رهه‌ڵستیان كرد. له‌ كاتێكدا پێشتر هاووڵاتیانی پارێزگاكانی باشوور به‌لێشاو ده‌چوونه‌ شاره‌كانی ئێران بۆ چاره‌سه‌ر یان سه‌ردانی مه‌زاری ئیمام ره‌زا له‌ شاری مه‌شهد یاخود بۆ مه‌به‌ستی بارزگانی.

 

هاووڵاتی محه‌مه‌د مه‌رهون – بزنسمان – ده‌ڵێت: "ئه‌و هه‌نگاوه‌ جموجوڵه‌كانمان بۆ كاری پیشه‌سازی‌و بازرگانی ئاسان ده‌كات. خانوویه‌ك‌و شوققه‌یه‌كم له‌ محه‌مه‌ره‌ هه‌یه‌، زانراویشه‌ كه‌ كڕینی خانوبه‌ره‌‌و بنیاتنانی پرۆژه‌ له‌ ئێران ئاڵۆزی رۆتینی تێدا نییه‌ وه‌ك له‌ عێراق رووبه‌ڕووی ده‌بینه‌وه‌، ته‌نیا مه‌رجی ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ خانوبه‌ره‌كه‌ بكرێت به‌ ناوی هاوبه‌شێكی ئێرانییه‌وه‌".

 

مه‌رهون به‌ "نیقاش"ی وت: "عێراقییه‌كان وه‌به‌رهێنانیان له‌ هه‌ندێك موڵك‌و خانوبه‌ره‌دا كردووه‌‌و هه‌ندێكیشیان ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا یاخود په‌رله‌مانتارن، به‌ڵام حه‌ز ناكه‌ن ئاشكرای بكه‌ن‌و به‌رٍێوه‌بردنی موڵكه‌كانیان بۆ ئێرانییه‌كان به‌جێده‌هێڵن".

 

پێشتریش كونسوڵگه‌ری ئێران له‌ به‌سره‌ رایگه‌یاندبوو كه‌ گه‌یشتوونه‌ته‌ رێككه‌وتنێك له‌گه‌ڵ لایه‌نی عێراقی بۆ رێگه‌دان به‌ هاتن‌و چوونی گه‌شتیارانی عێراقی‌و بیانی نیشته‌جێی عێراق بۆ هه‌ردوو ناوچه‌ی عه‌بادان‌و خوڕه‌مشه‌هری ئێران به‌بێ ئه‌وه‌ی پێویستیان به‌ ڤیزه‌ هه‌بێت.

 

 

حاجی ئه‌حمه‌د سیاپۆش كونسوڵی ئێران له‌به‌سره‌ رایگه‌یاند بڕیاری هاتنه‌ناوه‌وه‌ی عێراقییه‌كان بۆ هه‌ردوو ناوچه‌ی عه‌بادان‌و خوڕه‌مشه‌هر به‌ركاره‌، هه‌روه‌ك ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌ كرد كه‌ وڵاته‌كه‌ی چاوه‌ڕوانی ره‌زامه‌ندی حكومه‌تی عێراقه‌ تا ده‌ست به‌ جێبه‌جێكردنی بڕیاری هه‌ڵگرتنی ڤیزه‌ به‌ ته‌واوی بكرێت، روونیشیكرده‌وه‌ ئێران له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ ئه‌و بڕیاره‌ی داوه‌ له‌پێناو په‌ره‌پێدانی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان هه‌ردوولا.

 

محه‌مه‌د ئیسماعیل به‌ڕێوه‌به‌ری په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌كان له‌ كونسوڵگه‌ری ئێران له‌ به‌سره‌ روونیكرده‌وه‌ میكانیزمی چوونه‌ ناوه‌وه‌ بۆ ئه‌و دوو ناوچه‌یه‌ چ به‌ رێگای ئاسمانی یان وشكانی یاخود ده‌ریایی بێت بریتیه‌ له‌ مۆركردنی پاسپۆرت له‌سه‌ر سنووری نێوان هه‌ردوو وڵات، وتیشی: "رێگه‌ ده‌درێت به‌ كه‌سی هاتوو بۆ ماوه‌ی مانگێك بمێنێته‌وه‌، هه‌روه‌ك رێگه‌ی پێده‌درێت بچێته‌ مه‌شهه‌د یان هه‌ر ناوچه‌یه‌كی دیكه‌ پاش رێكخستنی كاروباری ڤیزه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ ئه‌ویش له‌ڕێی چه‌ند ده‌روازه‌یه‌كی دیاریكراو‌و تایبه‌ت له‌ عه‌بادان‌و خوڕه‌مشه‌هر".

 

له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ جه‌بار ساعیدی سه‌رۆكی لیژنه‌ی ئه‌منی له‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگای به‌سره‌ وتی: "هه‌نگاوه‌كه‌ی ئێران یارمه‌تیده‌ر ده‌بێت بۆ زیادبوونی ژماره‌ی گه‌شتیاران له‌نێوان هه‌ردوو وڵاتدا كه‌ سوودی بۆ هه‌ردوو ده‌وڵه‌ت ده‌بێت، ئێمه‌ش جه‌ختمان كردووه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی پێویسته‌ به‌دواداچوون بكرێت بۆ جێبه‌جێكردنی مه‌رجی پێویست له‌ مه‌سه‌له‌ی پاراستنی ئاسایش‌و كارگێڕی‌و رێگرتن له‌ هه‌ر پێشێلكارییه‌ك كه‌ ره‌نگه‌ له‌ ده‌روازه‌ سنوورییه‌كان رووبده‌ن".

 

هه‌ر له‌و باره‌یه‌وه‌ عه‌لی یوسف به‌رپرسی راگه‌یاندنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای به‌سره‌ بۆ "نیقاش"ی روونكرده‌وه‌ كه‌ ده‌سته‌ی ده‌روازه‌ سنوورییه‌كان بڕیاری داوه‌ ماوه‌ی چوونی ئه‌و گه‌شتیارانه‌ دیاری بكات كه‌ خوازیارن به‌بێ ڤیزه‌ سه‌ردانی ناوچه‌ی ئازاد له‌ عه‌بادان‌و خوڕه‌مشه‌هر بكه‌ن كه‌ له‌ ده‌روازه‌ی شه‌لامچه‌وه‌ ده‌بێت له‌ سه‌عات شه‌شی به‌یانییه‌وه‌ تا پێنجی ئێواره‌، ئه‌م بڕیاره‌ش له‌به‌ر ئه‌وه‌بوو كه‌ دوای جێبه‌جێكردنی بڕیاری رێگه‌پێدانی هاووڵاتیانی عێراق بۆ گه‌شتكردن بۆ ئه‌و دوو شاره‌ به‌بێ ڤیزه‌، ژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ زیادیكرد كه‌ ده‌یانه‌وێت گه‌شت بكه‌ن".

 

سه‌باره‌ت به‌ رێككه‌وتنه‌ ره‌سمییه‌كانی نێوان هه‌ردوو وڵاتیش، پسپۆرانی ئابووری پێیان وایه‌ هه‌ڵگرتنی ڤیزه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی لایه‌نی ئێرانیدا ده‌بێت كه‌ كه‌ڵكی زۆری لێ بینیوه‌‌و خۆی له‌ زیادبوونی فرۆشی به‌رهه‌مه‌ ناوخۆییه‌كانی به‌عێراقییه‌كان ده‌بینێته‌وه‌ ئه‌ویش له‌به‌ر نزیكی سنووری نێوان هه‌ردوو وڵات كه‌ بوار بۆ هاووڵاتیانی عێراق ده‌ڕخسێنێت له‌ شاره‌كانی ئێران كه‌لوپه‌ل بكڕن.

 

د.نه‌بیل جه‌عفه‌ر پسپۆری ئابووری پێیوایه‌ "رێككه‌وتنه‌كه‌ ده‌روازه‌یه‌كی دیكه‌یه‌ بۆ بردنه‌ده‌ره‌وه‌ی دراوی قورس له‌ عێراق‌و زیادبوونی ئاره‌زووی به‌كاربردن له‌لای هاووڵاتی عێراقی‌و دواتریش پێموانییه‌ لایه‌نی ئه‌رێنی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئابووری عێراق تێدا بێت، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر پێچه‌وانه‌كه‌شی رووبدات‌و رێگه‌ بدرێت به‌ هاتنی ئێرانییه‌كان بۆ شاره‌كانی عێراق به‌بێ ڤیزه‌، ئه‌وا به‌رهه‌مێكی ناوخۆیی له‌به‌رده‌ستدا نییه‌ تا به‌ لایه‌نی ئێرانی بفرۆشرێت به‌وپێیه‌ش ته‌نیا زه‌ره‌رمه‌ند له‌م پرۆسه‌یه‌دا ئابووری عێراقه‌".

 

ئه‌و به‌ "نیقاش"ی وت: "ره‌نگه‌ هاووڵاتی عێراقی سوودمه‌ند بێت له‌ چوونی بۆ محه‌مه‌ره‌ یاخود عه‌بادان كه‌ هه‌ندێك كاڵای ئێرانی به‌ نرخێكی كه‌متر له‌وه‌ی له‌ بازاڕه‌كانی عێراقدا هه‌یه‌ ده‌ستبكه‌وێت، ده‌ستبكه‌وێت، به‌ڵام له‌ شیكردنه‌وه‌ی  گشتیدا مه‌سه‌له‌كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی عێراق نییه‌‌و هه‌میشه‌ ته‌رازووی بازرگانی له‌ عێراق به‌راورد به‌ ده‌وڵه‌تانی دیكه‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندی وڵاته‌كه‌دا ناشكێته‌وه‌".

 

پاساو بۆ ئه‌وه‌ش ده‌هێنێته‌وه‌‌و ده‌ڵێت: "كێشه‌كه‌ له‌ عێراقدا په‌یكه‌رییه‌، چونكه‌ بونیادی ئابووری عێراق به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی پشت به‌ نه‌وت ده‌به‌ستێت، بۆیه‌ ئێمه‌ ئابوورییه‌كی هه‌مه‌جۆرمان نییه‌ وه‌ك له‌ ئابووری ئێراندا هه‌یه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌بینین هه‌ر ئاڵوگۆڕێكی بازرگانی له‌گه‌ڵ ئێران یان توركیا یاخود سعودیه‌ ته‌رازوویه‌كی یه‌كلایه‌نه‌یه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی هاورده‌كردن‌و هه‌نارده‌ی عێراق بوونی نییه‌".

 

له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا تێبینی ئه‌وه‌ كراوه‌ ژماره‌یه‌كی زۆری ئێرانی له‌ بۆنه‌ ئایینیه‌كاندا دێنه‌ خاكی عێراق، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئه‌و كاره‌ گه‌شه‌ی پیشه‌سازی ناوخۆیی زیاتر بكات له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و كاڵا ئێرانی‌و توركی‌و چینییانه‌ی بازاڕه‌كانیان پڕكردووه‌.

 

عه‌بدولساحب ساڵح سه‌رۆكی یه‌كێتی پیاوانی كار له‌ به‌سره‌ كۆكه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی حكومه‌تی ئێران زیره‌كانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ دۆسێی ئابووری ده‌كات‌و له‌و باره‌یه‌وه‌ به‌ "نیقاش"ی وت: "ئێرانییه‌كان پێویستیان به‌ راكێشانی دراوی قورسه‌، به‌كرداریش ژماره‌ی ئه‌و عێراقیانه‌ی ده‌چنه‌ خاكی ئێران له‌ نێوان (2000) بۆ (3000) كه‌سدایه‌ له‌ رۆژێكدا به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر وای دابنێین هه‌ر عێراقییه‌ك رۆژانه‌ له‌ نێوان (100) دۆلار بۆ (500) دۆلار خه‌رج بكات".

 

ساڵح پێیوایه‌ لایه‌نێكی دیكه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ ره‌نگه‌ به‌سوود بێت بۆ كرانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تانی دراوسێ به‌ڕووی عێراقدا كه‌ به‌هۆی سیاسه‌ته‌كانی پێشووه‌وه‌ گیرۆده‌ی گۆشه‌گیرییه‌كی دوور‌ودرێژ بووه‌‌و ده‌ڵێت:"بۆیه‌ ده‌كرێت هه‌ڵگرتنی ڤیزه‌ له‌سه‌ر عێراقییه‌كان وه‌ك په‌یامێك بخوێندرێته‌وه‌ بۆ ئه‌و حكومه‌ته‌ عه‌ره‌بییانه‌ی به‌ربه‌ست له‌به‌رده‌م چوونی عێراقییه‌كان بۆ وڵاته‌كانیان داده‌نێن‌و باجی زۆریان ده‌خه‌نه‌ سه‌ر، بۆ نموونه‌ ڤیزه‌ی چوونه‌ ناو كوه‌یت له‌ بازاڕی ره‌شدا گه‌یشتووه‌ته‌ (1800) دۆلار".

 

ئه‌حمه‌د فازڵ چالاكوانی مه‌ده‌نی كه‌ پێشتر سه‌ردانی محه‌مه‌ره‌‌و عه‌بادانی كردووه‌، بۆچوونێكی هانده‌رانه‌ی له‌و باره‌یه‌وه‌ نییه‌‌و به‌ "نیقاش"ی وت:" له‌میانی سه‌ردانه‌كه‌مدا هیچ شتێكی جیاوازم نه‌بینی، به‌ڵكو ئه‌و دوو شاره‌ شاری هه‌ژارن له‌ڕووی ئابوورییه‌وه‌‌و ناوه‌ندی گه‌شتیاری سه‌رنجڕاكێشیان تێدا نییه‌، هه‌روه‌ك مامه‌ڵه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێران له‌ ده‌روازه‌ی سنووری شه‌لامچه‌ له‌گه‌ڵ گه‌شتیارانی عێراقی شیاو نه‌بوو".

 

به‌ڵام تێبینی ئه‌وه‌شی كردووه‌ كه‌ "شاره‌ سنوورییه‌كانی ئێران له‌ ئه‌نجامی زۆری گه‌شتیارانی عێراقیدا ئێستا بنیاتنانی هۆتێل‌و چێشتخانه‌ی گه‌شتیاری نوێ به‌خۆوه‌ ده‌بینن، ئه‌وه‌ش ره‌نگدانه‌وه‌ی قه‌باره‌ی ئه‌و قازانجه‌یه‌ كه‌ ئێران ده‌ستی ده‌كه‌وێت".

 

فازڵ هۆكاری هه‌ڵگرتنی ڤیزه‌ له‌لایه‌ن ئێران‌و هه‌وڵی گشتاندنی ئه‌و هه‌نگاوه‌ به‌سه‌ر شاره‌ سنوورییه‌كانی دیكه‌شدا ده‌گێڕێته‌وه‌ بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی كرانه‌وه‌ی سعودیه‌ به‌ڕووی عێراقدا به‌تایبه‌تی له‌گه‌ڵ هاتنی كۆمپانیاكانی بۆ به‌سره‌‌و نزیكبوونه‌وه‌ی كردنه‌وه‌ی كونسوڵگه‌رییه‌كه‌ی له‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین پارێزگادا له‌ڕووی ئابوورییه‌وه‌.

 

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌