راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ كه‌س خاوه‌نیان نییه‌
شه‌ڕی‌ داعش بووه‌ به‌ڵایه‌كی‌ دیكه‌ بۆ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان

سەرچین ساڵح
چاره‌نووسی‌ ناوچه‌ جێناكۆكانی‌ نێوان هه‌ولێرو به‌غدا به‌هۆی‌ شه‌ڕی‌ داعشه‌وه‌ زیاتر له‌جاران ته‌مومژاوی‌ بووه‌و دانیشتوانه‌كه‌شی‌ له‌لایه‌ك ده‌گه‌ڕێن كه‌ خزمه‌تیان بكات.
8.06.2017  |  هه‌ولێر
جه‌له‌وڵا، ئه‌وه‌ی‌ ئێستا كورد پێی‌ ده‌ڵێت گوڵاڵه‌ ( :وێنه دشتي علي )
جه‌له‌وڵا، ئه‌وه‌ی‌ ئێستا كورد پێی‌ ده‌ڵێت گوڵاڵه‌ ( :وێنه دشتي علي )

ئێستا دانیشتوانی‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان، ئه‌وه‌نده‌ی‌ قسه‌یان له‌سه‌ر پێشكه‌شكردنی‌ خزمه‌تگوزارییه‌، به‌قه‌د ئه‌وه‌ به‌دوای‌ ئه‌وه‌دا وێڵ نین كه‌ ئاخۆ چاره‌نووسی‌ ناوچه‌كه‌یان ده‌كه‌وێته‌ ده‌ست كام حكومه‌ت، ئه‌وان ده‌ڵێن: ئه‌مڕۆ كێ‌ خزمه‌تمان ده‌كات، ناوچه‌ ناوچه‌ی‌ ئه‌وه‌.

 

له‌دوای‌ حوزه‌یرانی‌ 2014ه‌وه‌ مقۆمقۆیه‌كی‌ نوێ‌ له‌سه‌ر ئه‌و ناوچانه‌ هاته‌ ئاراوه‌، ئه‌وه‌ی‌ به‌ده‌ستور چاره‌سه‌ر نه‌كرا، لایه‌نه‌ ناكۆكه‌كان بڕیاریاندا به‌زه‌بری‌ هێز یه‌كلایی‌ بكه‌نه‌وه‌، چونكه‌ هه‌ر هێزێك ناوچه‌یه‌كی‌ جێناكۆكی‌ له‌ده‌ست داعش سه‌ندبێته‌وه‌، ئیتر به‌ناوچه‌ی‌ قه‌ڵه‌مڕه‌وی‌ خۆی‌ ده‌زانێت‌و ئاماده‌ نییه‌ ده‌ستبه‌رداری‌ ببێت، ئه‌م هاوكێشه‌یه‌ لانی‌ كه‌م تا ئاینده‌یه‌كی‌ نزیكیش هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ ده‌مێنێته‌وه‌.

 

مه‌ولود داود هاوڵاتیه‌كی‌ كوردی‌ دانیشتووی‌ ناحیه‌ی‌ جه‌له‌ولایه‌ (سه‌ر به‌پارێزگای‌ دیاله‌) به‌"نیقاش"ی‌ وت "حكومه‌تی‌ به‌غدا ناوچه‌كه‌ی‌ پشتگوێ خستووین، بۆیه‌ چاوه‌ڕێی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمین ئاوڕێكمان لێ‌ بداته‌وه‌، به‌ڵكو ئه‌وان بێهیوامان نه‌كه‌ن".

 

مه‌ولود كه‌ خۆی‌ كاسپكارێكی‌ شاره‌كه‌یه‌ ده‌شڵێت "چه‌ندینجار داواكاریمان گه‌یاندوه‌ته‌ پارێزگای‌ دیاله‌، به‌ڵام به‌ئاشكرا پێیان وتووین كێ حوكمی‌ ناوچه‌كه‌تان ده‌كات بائه‌وانه‌ خزمه‌تگوزاریه‌كانتان بۆ دابین بكه‌ن، ئێستا ئێمه‌ له‌نێو دوو حكومه‌تدا ده‌رده‌دار بوین‌و هه‌رلایه‌ك بیانووی‌ خۆی‌ هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ خزمه‌تگوزاریمان پێشكه‌ش نه‌كه‌ن".

 

وه‌ك مه‌ولود باسی‌ ده‌كات كێشه‌ی‌ سه‌ره‌كیان نه‌بوونی‌ ئاوی‌ خواردنه‌وه‌یه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا نه‌خۆشخانه‌یان بچوكه‌و ده‌رمانی‌ پێویستی‌ تیا نییه‌ بۆ چاره‌سه‌ر، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ئاوه‌داننه‌كردنه‌وه‌ی‌ بیناو رێوبانه‌ رووخاوه‌كان‌و وتیشی‌ "ته‌نانه‌ت خۆمان ده‌بێت خۆڵ‌و خاشاكی‌ شاره‌كه‌ كۆبكه‌ینه‌وه‌و فڕێی‌ بده‌ین".

 

جه‌له‌ولا راسته‌ له‌رووی‌ ئیدارییه‌وه‌ سه‌ر به‌به‌غدایه‌، به‌ڵام له‌رووی‌ هێزو فه‌رمانڕه‌واییه‌وه‌ كورد به‌ڕێوه‌ی‌ ده‌بات، ئه‌و شاره‌ له‌ئابی‌ 2014 به‌ته‌واوی‌ كه‌وته‌ ده‌ست داعش‌و دوای‌ سه‌د رۆژ له‌لایه‌ن پێشمه‌رگه‌وه‌ كۆنترۆڵكرایه‌وه‌، ئیتر كورد رایگه‌یاند ئه‌و ناوچه‌یه‌ به‌پێی‌ هاوكێشه‌ی‌ نوێی‌ هێز بووه‌ته‌ ناوچه‌یه‌ك سه‌ر به‌هه‌رێمی‌ كوردستان.

 

ژماره‌ی‌ دانیشتوانی‌ ناحیه‌ی‌ جه‌له‌ولا له‌سه‌روو په‌نجا هه‌زار كه‌سه‌وه‌یه‌‌و زۆرینه‌ی‌ هه‌ره‌ زۆری‌ دانیشتوانه‌كه‌شی‌ كوردو عه‌ره‌بی‌ سوننه‌ن، به‌پێی‌ هه‌ندێ ئاماری‌ پشت راست نه‌كراوه‌، زیاتر له‌ سی‌ هه‌زار له‌دانیشتوانی‌ شاره‌كه‌ هێشتا ئاواره‌ن‌و نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ سه‌ر ماڵ‌و حاڵی‌ خۆیان.

 

ئه‌وه‌ی‌ به‌سه‌ر جه‌له‌ولا هاتووه‌، بۆ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ ناو به‌ره‌ی‌ جه‌نگیش هه‌ر راستن، بۆ نموونه‌ قه‌زای‌ حه‌مدانیه‌ له‌خۆرهه‌ڵاتی‌ موسڵ، به‌هه‌مان ده‌رده‌وه‌ گیرۆده‌یه‌، ئه‌و قه‌زایه‌ كه‌ له‌لایه‌ن سوپای‌ عێراقیه‌وه‌ ئازادكرا، له‌كۆی‌ شه‌ست گوند، سیانزه‌یان به‌ده‌ست پێشمه‌رگه‌وه‌ن، ئه‌ویش ئه‌و گوندانه‌ن كه‌ زۆرینه‌ی‌ دانیشتوانیان شه‌به‌ك‌و كاكه‌یین.

 

غازی‌ فه‌یسه‌ڵ كه‌ هاوڵاتییه‌كی‌ كوردی‌ كاكه‌ییه‌، زیاتر له‌شه‌ش مانگه‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ گۆنده‌كه‌ی‌ خۆیان وتی‌ "ناوچه‌كه‌مان بوه‌ته‌ مه‌یدانی‌ ململانیه‌ی‌ نێوان حكومه‌تی‌ هه‌رێم‌و حكومه‌تی‌ عێراق، هه‌ریه‌كه‌یان چاوه‌ڕێی‌ ده‌ستی‌ یه‌كترین بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌".

 

غازی‌ كه‌ خۆی‌ جوتیاره‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "زۆربه‌ی‌ خانووی‌ گونده‌كان له‌پاشماوه‌كانی‌ جه‌نگ پاك نه‌كراوه‌ته‌وه‌،  مینه‌ چێنراوه‌كانی‌ داعش بوون به‌مه‌ترسی‌ بۆسه‌ر ژیانی‌ هاوڵاتیان، نۆزده‌ كه‌س له‌كه‌سوكارم شه‌هیدبوون له‌كاتی‌ پاككردنه‌وه‌ی‌ ماڵه‌كه‌یدا كه‌ گه‌ڕابونه‌وه‌ بۆ ناوی‌".

 

ئه‌و هاوڵاتیه‌ كه‌ دانیشتووی‌ گوندی‌ (وه‌رده‌ك)ی‌ كاكه‌یی نشیننه‌، ده‌شڵێت "ئاوی‌ گونده‌كه‌مان ژه‌هراوی‌ بووه‌و ده‌ڵێن داعش چه‌كی‌ كیمیایی‌ به‌كارهێناوه‌، سه‌ره‌ڕای‌ نه‌بوونی‌ خزمه‌تگوزاریش هێشتا دڵنیایی‌ ئه‌منیمان پێنه‌دراوه‌‌و له‌وه‌ش ده‌ترسین رۆژێك پێشمه‌رگه‌و هێزه‌ عێراقییه‌كان لێره‌ به‌گژ یه‌كدا بێنه‌وه‌".

 

ئه‌و ناوچه‌ جێناكۆكانه‌ی‌ له‌دوای‌ حوزه‌یرانی‌ 2014ه‌وه‌ شه‌ڕیان تێكه‌وتووه‌ بریتین له‌قه‌زای‌ شه‌نگال‌و باشیك‌و مه‌خمورو تلكێف‌و شێخان‌و حه‌مدانیه‌‌و زوممارو قه‌حتانیه‌ له‌پارێزگای‌ نه‌ینه‌وا، هه‌روه‌ها قه‌زای‌ دووزخورماتوو ناحیه‌ی‌ ئامرلی‌‌و سلێمان به‌گ له‌پارێزگای‌ سه‌ڵاحه‌دین له‌گه‌ڵ ناحیه‌كانی‌ سه‌عدیه‌و جه‌له‌ولاو مه‌نده‌لی‌و به‌دره‌و جه‌سا له‌پارێزگای‌ دیاله‌، له‌كه‌ركوكیش حه‌ویجه‌ دیارترین ناوچه‌ی‌ جێناكۆكه‌ كه‌ تائێستاش به‌ده‌ست داعشه‌وه‌یه‌.

 

وه‌ك دانیشتوانی‌ ئه‌و ناوچانه‌ خۆیان ده‌ڵێن، چه‌ند جارێك سه‌ردانی‌ به‌رپرسانی‌ هه‌ردوو لایه‌نی‌ به‌غداو هه‌ولێریان كردووه‌، به‌ڵام به‌بیانووی‌ جۆراوجۆر ده‌ستیان ناوه‌ به‌ڕوویانه‌وه‌و بۆیه‌ ئێستا نازانن كێ‌ ئه‌ركی‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و ناوچان ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ.

 

نه‌جات عه‌لی‌ به‌رپرسی‌ میحوه‌ری‌ مه‌خموری‌ هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ له‌مباره‌یه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "له‌گه‌ڵ پارێزگای‌ نه‌ینه‌وا به‌رده‌وام له‌سه‌ر خه‌تین بۆ ئه‌وه‌ی‌ خزمه‌تی‌ ناوچه‌كه‌ بكرێت له‌رووی‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌و سڕینه‌وه‌ی‌ پاشماوه‌ی‌ جه‌نگه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وان به‌بیانووی‌ هاوكاریكردنی‌ ئاواره‌كان، ئه‌و ناوچانه‌یان پشتگوێ خستووه‌ كه‌ پێشمه‌رگه‌ ڕزگاری‌ كردوون".

 

وتیشی‌ "حكومه‌تی‌ هه‌رێم ئه‌وه‌ی‌ له‌توانایدا بووه‌ كردوویه‌تی‌، به‌ڵام له‌رووی‌ یاسایی‌‌و ئیداریه‌وه‌ حكومه‌تی‌ عێراق مولزه‌مه‌ به‌ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و ناوچانه‌".

 

نه‌جات عه‌لی‌ كه‌ له‌هه‌مانكاتدا ئه‌ندامی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانه‌، پێی‌ وایه‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم ئه‌گه‌ر ده‌ستپێشخه‌ری‌ بكات بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و ناوچانه‌، ئه‌وا سۆزی‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی‌ راده‌كێشێت‌و كوردستانی‌ بونیان یه‌كلایی‌ ده‌كاته‌وه‌، وتیشی‌ "ده‌بێت حكومه‌تی‌ هه‌رێم هه‌وڵی جدی‌ بدات له‌دروستكردنی‌ پرۆژه‌ی‌ ستراتیژ‌و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌ ناوچه‌كه‌و سڕینه‌وه‌ی‌ ئاسه‌واری‌ شه‌ڕوكاولكاری‌".

 

زۆربه‌ی‌ به‌رپرسانی‌ ئه‌و ناوچه‌ جێناكۆكانه‌ی‌ له‌ده‌ست پێشمه‌رگه‌دان پشتیوانی‌ هه‌مان بۆچوون ده‌كه‌ن‌و پێیان وایه‌ ده‌بێت حكومه‌تی‌ هه‌رێم له‌سه‌ر بنه‌مای‌ ئه‌مری‌ واقیع ده‌ست بكات به‌ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و ناوچانه‌، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ زه‌حمه‌ته‌ جارێكی‌ تر پێشمه‌رگه‌ لێیان بكشێته‌وه‌".

 

یه‌عقوب لهێبی‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‌ ناحیه‌ی‌ جه‌له‌ولا باس له‌كاولكارییه‌كانی‌ ناحیه‌كه‌یان ده‌كات‌و ده‌ڵێت "جه‌له‌ولا  له‌ %95 زه‌بری‌ جه‌نگی‌ به‌ركه‌وتووه‌، تائێستا نه‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم‌و نه‌ حكومه‌تی‌ ناوه‌ند ده‌ستی‌ هاوكاریان بۆ درێژ نه‌كردووین، هه‌رچه‌نده‌ چه‌ندینجار له‌ده‌رگای‌ هه‌ردوو حكومه‌ته‌كه‌مان داوه‌، به‌ڵام هه‌ردولا قه‌یرانی‌ داراییان كردووه‌ به‌بیانوو".

 

لهێبی‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "راسته‌ له‌رووی‌ یاساییه‌وه‌ ئه‌م ناوچانه‌ سه‌ر به‌پارێزگاكانی‌ عێراقن، به‌ڵام له‌ڕووی‌ پێگه‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ ئه‌منیه‌وه‌ كورد به‌ڕێوه‌یان ده‌بات، بۆیه‌ پێویسته‌ هه‌ردوولا بگه‌نه‌ ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر ئه‌م ناوچانه‌و ئاینده‌یان".

 

لهێبی‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ش ده‌كات كه‌ بینای‌ پۆلیسی‌ پێشوو، بینای‌ دادگاو به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‌ ناحیه‌ به‌ته‌واوی‌ رووخاون‌و % 80  بیناو كه‌ره‌سته‌ی‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ ناحیه‌كه‌ تاڵان‌و كاولكراون زیاتر له‌ % 50 كاره‌باو مه‌حاویله‌كان نه‌ماون‌و هه‌روه‌ها بینای‌ ڕه‌گه‌زنامه‌‌و به‌سه‌دان خانووی‌ ماڵان‌و دوكان ته‌ختی‌ زه‌وی‌ كراون.

 

جه‌له‌ولا یه‌كێك بوو له‌و ناوچانه‌ی‌ شه‌ڕێكی‌ سه‌ختی‌ تیابوو تا ئازادكرایه‌وه‌، به‌پێی‌ ئاماره‌كانی‌ لایه‌نی‌ كوردی‌ به‌هۆی‌ شه‌ڕو روبه‌روبونه‌وه‌كانی‌ نێوان پێشمه‌رگه‌و چه‌كدارانی‌ داعش له‌جه‌له‌ولا  176 پێشمه‌رگه‌‌و ده‌یان هاوڵاتی‌ شه‌هیدبوون.

 

شێركۆ میروه‌یس ئه‌ندامی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ یه‌كێتی‌‌و به‌رپرسی‌ مه‌ڵبه‌ندی‌ خانه‌قینی‌ ئه‌و حیزبه‌ به‌"نیقاش"ی‌ "به‌قوربانی‌‌و شه‌هیدێكی‌ زۆر ئه‌و ناوچانه‌ ئازادكراون، ئه‌وه‌ی‌ جێی‌ نیگه‌رانییه‌ ئه‌وه‌یه‌ حكومه‌تی‌ به‌غدا سه‌ره‌ڕای‌ به‌ڵێنه‌كانی‌ هیچی‌ بۆ خه‌ڵكی‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌ ئازادكراوه‌كان له‌ده‌ستی‌ داعش نه‌كردووه‌".

 

وتیشی‌ "ئه‌م ناوچانه‌ له‌ئێستادا له‌نێوان دووبه‌رداشی‌ حكومه‌تی‌ ناوه‌ندی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم دان، حكومه‌تی‌ هه‌رێم ناوه‌ند به‌ مولزه‌م ده‌زانێت بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و ناوچانه‌، حكومه‌تی‌ ناوه‌ندیش به‌ئه‌ركی‌ سه‌رشانی‌ هه‌ڵناسێت‌و به‌زۆری‌ گرنگی‌ به‌و ناوچانه‌ داوه‌ كه‌ خۆی‌ باڵا ده‌سته‌ تێدا، به‌رپرسانی‌ پارێزگای‌ دیاله‌ش به‌نه‌فه‌سی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن ئیش ده‌كه‌ن ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ ته‌نیا ئه‌و ناوچانه‌یان به‌لاوه‌ گرنگ بێت كه‌ به‌ده‌ست خۆیانه‌وه‌یه‌".

 

په‌یوندی‌ نێوان حكومه‌تی‌ ناوه‌ندو هه‌رێم له‌ئاستێكدایه‌ هیچ كه‌س به‌غیلی‌ پێنابات، ئه‌مه‌ش به‌روونی‌ به‌سه‌ر ناوچه‌ جێناكۆكه‌كانه‌وه‌ ره‌نگی‌ داوه‌ته‌وه‌و تاكه‌ قوربانیش دانیشتوانی‌ ئه‌و ناوچانه‌ن

 

حه‌سن جیهاد چاودێری‌ سیاسی‌‌و ئه‌ندامی‌ پێشووی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ نوێنه‌رانی‌ عێراق  له‌لیژنه‌ی‌ ئاسایش‌و به‌رگری‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "بوژانه‌وه‌ی‌ ئه‌و ناوچانه‌ ڕێگه‌گرتنه‌ له‌هه‌ر ده‌ستوه‌ردانێكی‌ ده‌ره‌كی‌‌و ئه‌گه‌ر سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی‌ توندوتیژی‌".

 

جیهاد كه‌ بۆخۆی‌ كورده‌، ده‌شڵێت "له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ چاره‌نووسی‌ ئه‌و ناوچانه‌ دواجار به‌راپرسی‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی‌ یه‌كلایی‌ ده‌كرێته‌وه‌، بۆیه‌ ده‌بێت حكومه‌تی‌ هه‌رێم له‌ئێستاوه‌ ده‌ست بكات به‌ئاوه‌دانكردنه‌وه‌یی‌‌و ره‌زامه‌ندی‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی‌ به‌ده‌ست بهێنێت".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌