راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ململانێ نوێ به‌ڕێوه‌یه‌
زانكۆكان ده‌بنه‌ گۆڕه‌پانی‌ ململانێی‌ هه‌ڵبژاردن

ره‌نگه‌ نامۆ بێت زانكۆ ده‌رگاكانی به‌ڕووی سیاسییه‌كاندا ده‌كاته‌وه‌‌و ئه‌وانیش له‌به‌رده‌م خوێندكاراندا وتار ده‌ده‌ن، له‌وه‌ش نامۆتر بێ توانایی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵایه‌ له‌به‌رامبه‌ر ره‌وتی سیاسی له‌زانكۆكاندا.
25.05.2017  |  به‌غدا

ئه‌مجاره‌ قیبله‌نمای سیاسیه‌ عێراقییه‌كان رووی له‌ زانكۆكانی عێراق كرد به‌ ئومێدی راكێشان‌و كۆكردنه‌وه‌ی پشتیوانی بۆ حزبه‌كانی ئه‌و سیاسیانه‌‌و لیسته‌كانی هه‌ڵبژاردنیان كه‌ هێشتا پێكنه‌هێنراون، به‌ڵام ئه‌م جاره‌ جموجوڵه‌كان زوو ده‌ستیان پێكردووه‌ هه‌رچه‌نده‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ له‌ئارادایه‌ جارێكی تر هه‌ڵبژاردن دوابخرێت.

 

له‌ 28ی كانوونی دووه‌می رابردوودا حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق داوایكرد زانكۆكان له‌و ململانێ سیاسیانه‌دا به‌دوور بگیرێن كه‌ له‌ وڵاتدا له‌ ئارادان‌و خوێندكاران له‌ ناكۆكییه‌كانه‌وه‌ نه‌گلێندرێن، وتیشی خوێندنێكی باش سه‌ركه‌وتنه‌كانی عێراق به‌سه‌ر تیرۆردا ته‌واو ده‌كات.

 

عه‌بادی له‌ وته‌یه‌كدا كه‌ له‌میانی سه‌ردانه‌كه‌یدا بۆ زانكۆی واست له‌ شاری كوت پێشكه‌شی كرد، وتی: "هه‌ر كه‌سێك كێشه‌یه‌كی له‌گه‌ڵ سه‌رۆك وه‌زیران هه‌یه‌ با له‌گه‌ڵ سه‌رۆك وه‌زیراندا بێت به‌بێ ئه‌وه‌ی كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئاسایشی وڵات‌و به‌ڕێوه‌چوونی شه‌ڕی دژ به‌ تیرۆر هه‌بێت".

 

عه‌لی ئه‌دیب وه‌زیری پێشووتری خوێندنی باڵای عێراق ده‌ڵێت "خوێندكاران له‌ده‌وری كه‌سایه‌تیه‌ سیاسییه‌كان یان ره‌مزه‌ ئاینیه‌ جیاجیاكان كۆبوونه‌ته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ كاتێك بوار بۆ بانگه‌شه‌ی سیاسی یاخود ئاینی ده‌كرێته‌وه‌ فه‌وزا‌و پێكدادان بڵاوده‌بێته‌وه‌‌و ململانێ ده‌كه‌وێته‌ نێوان خوێندكارانه‌وه‌".

 

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: "ده‌ستووری عێراق‌و به‌تایبه‌تی یاسای هه‌ڵبژاردن رێگه‌ به‌ به‌كارهێنانی دامه‌زراوه‌ حكومییه‌كان نادات بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌نگی هه‌ڵبژاردن".

 

عامر فه‌یاز راگری كۆلێژی زانسته‌ سیاسییه‌كان له‌ زانكۆی نه‌هره‌ین له‌وباره‌یه‌وه‌ قسه‌ی بۆ "نیقاش" كرد‌و وتی: "ئه‌و دروشمه‌ی ته‌ئكید له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ زانكۆكان به‌بێ ده‌ستوه‌ردانی سیاسی بن، راست نییه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی راسته‌ خۆی له‌وه‌دا ده‌بینێته‌وه‌ كه‌ ئه‌و زانكۆیانه‌ له‌ حزبایه‌تی سیاسی دوور بخرێنه‌وه‌ نه‌ك له‌ كۆی پرۆسه‌ی سیاسی".

فه‌یاز ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ "سیاسییه‌ گه‌وره‌كان له‌ جیهاندا به‌رهه‌می ژانی له‌دایكبوونی زانكۆكانن له‌ وڵاته‌كانیاندا، به‌و پێیه‌ش پرۆسه‌ی سیاسی له‌ عێراق پێویستی به‌وه‌یه‌ چینی خوێندكاران بخاته‌ پلانه‌كانی ئاینده‌یه‌وه‌".

 

به‌ڵام فه‌یاز له‌میانی قسه‌كانیدا هۆشداری دا له‌وه‌ی "دیارده‌ی به‌كارهێنانی خوێندكاران له‌ زانكۆكان‌و له‌خشته‌بردنیان به‌ به‌ڵێنی درۆ له‌پێناو هه‌ڵبژاردنیان كارێكی ره‌تكراوه‌یه‌‌و كاریگه‌ری نه‌رێنی له‌سه‌ر دامه‌زراوه‌كانی خوێندن له‌ عێراق ده‌بێت".

 

هاشم حه‌سه‌ن راگری كۆلیجی راگه‌یاندن له‌ زانكۆی به‌غدا ده‌ڵێت: "زۆربه‌ی كوتله‌ سیاسییه‌كان دوودڵ نین له‌ به‌كارهێنانی هه‌موو رێگایه‌ك به‌ چاوپۆشین له‌ جۆر‌و شێوازه‌كانی‌و ته‌نانه‌ت رێگاكانیشی له‌پێناو بردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردندا به‌هه‌ر نرخێك بێت، ئه‌و شێوازه‌شیان خاڵیه‌ له‌ به‌ها ئه‌خلاقی‌و ئه‌ده‌بیه‌كان".

 

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: "چوونی سیاسییه‌كان بۆ ناو زانكۆكان به‌ ده‌روازه‌یه‌ك بۆ پیسكردنی ئه‌و گۆمه‌ڵگه‌ بچووككراوه‌یه‌ داده‌دنرێت‌و  پێویسته‌ دامه‌زراوه‌كانی خوێندن له‌و كه‌شه‌‌و له‌و پرۆسه‌ سیاسیه‌ دووربخرێنه‌وه‌ كه‌ له‌ عێراق به‌ڕێوه‌ده‌چێت، هه‌ندێك كوتله‌ی سیاسیش هه‌ن گوشار ده‌خه‌نه‌ سه‌ر وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵای عێراق به‌مه‌به‌ستی به‌كارهێنانی كورسیه‌كانی خوێندنیان".

 

له‌ مانگی ته‌مموزی رابردوودا حیده‌ر عه‌بادی سه‌رۆكی حكومه‌تی عێراق حسێن شه‌هرستانی وه‌زیری خوێندنی باڵای له‌سه‌ر كار لابرد پاش تۆمه‌تباركردنی به‌وه‌ی نه‌یتوانیوه‌ دامه‌زراوه‌كانی خوێندن له‌ گوشاره‌ سیاسیه‌كان دووربخاته‌وه‌، عه‌بدولڕه‌زاق عیسا وه‌زیری نوێی خوێندنی باڵای عێراقیش پاش ساڵێك له‌ وه‌رگرتنی ئه‌و پۆسته‌ هه‌وڵی دا رێگری له‌ ده‌ستوه‌ردانی سیاسی له‌ زانكۆكاندا بكات، به‌ڵام به‌ته‌واوی سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو به‌ڵگه‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ قه‌یس خه‌زعه‌لی سه‌ركرده‌ی عه‌سائیبی ئه‌هلی حه‌ق له‌ مانگی ئازاری رابردوودا داوای كرد "حه‌شدی جامیعی" له‌ خوێندكاران پێكبهێنرێت.

 

ئه‌و داوایه‌ دووپاتی كرده‌وه‌ كه‌ حزبه‌كانی هه‌وڵ ده‌ده‌ن به‌ر له‌ هه‌ڵبژاردن زانكۆكان گه‌مارۆ بده‌ن، چونكه‌ خه‌زعه‌لی وتی: "ئه‌مڕۆ خوێندكارانی عێراق پێویستیان به‌ رێكخستنی ریزه‌كانیان هه‌یه‌، چونكه‌ به‌وه‌ ده‌توانن هه‌ر حكومه‌تێك یان رژێمێكی گه‌نده‌ڵ برووخێنن، ئه‌مڕۆش ئێمه‌ پێویستمان به‌ دوو شته‌ بۆئه‌وه‌ی ده‌ستكه‌وتێك له‌سه‌ر ئاستی خوێندكارانی عێراق به‌دیبهێنین، یه‌كه‌میان یه‌كخستنی ریزه‌كان‌و رێكخستنی بارودۆخمان‌و مامه‌ڵه‌كردنه‌ له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌كه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ی له‌ شه‌ڕه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی سه‌ربازیدا ده‌كرێت، هه‌روه‌ها رێككه‌وتن له‌سه‌ر بۆچوون‌و ئامانج‌و ئامراز‌و میكانیزمی یه‌كگرتوو كه‌ ده‌كرێت هه‌وڵ‌و توانا خوێندكارییه‌كان یه‌كبخه‌ن".

 

حه‌بیب ته‌رفی په‌رله‌مانتاری هاوپه‌یمانی نیشتمانی كه‌ گه‌وره‌ترین فراكسیۆنی په‌رله‌مانی عێراقه‌ به‌ "نیقاش"ی وت: "ئه‌و ئامرازانه‌ی له‌لایه‌ن كوتله‌ سیاسییه‌ عێراقیه‌كانه‌وه‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی ده‌نگی هه‌ڵبژاردن به‌كارده‌هێنرێن، بێ سوودن‌و عێراق له‌ دوای قۆناغی داعش بنیات نانێن".

 

وتیشی: "ده‌بێت رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی رۆڵی كارایان هه‌بێت له‌ هۆشیاركردنه‌وه‌ی چینی زانكۆیی‌و دوورخستنه‌وه‌یان له‌م جۆره‌ كارانه‌، جگه‌ له‌وه‌ش لاوانی زانكۆ بایه‌خدارن به‌وپێیه‌ی ئه‌وان سه‌ركرده‌ی ئاینده‌ی عێراقن".

 

ئه‌م جاره‌ كوتله‌ سیاسییه‌كان كاروانی گه‌ڕان به‌دوای ده‌نگی پێش هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نه‌ خۆجێییه‌كانی عێراقیان له‌ زانكۆكانه‌وه‌ ده‌ستپێكردووه‌ به‌و هیوایه‌ی لایه‌نگری توێژێك مسۆگه‌ر بكه‌ن كه‌ رۆژێك له‌ رۆژان سیاسییه‌كان نه‌یانتوانیه‌وه‌ متمانه‌ی به‌ده‌ستبهێنن.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌