راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

بانگه‌شه‌‌و هه‌واڵی درۆ
سیاسیه‌كانی عێراق له‌ركابه‌ریدا په‌نا بۆ سوپای ئه‌لیكترۆنی ده‌به‌ن

موسته‌فا حه‌بیب
ململانێی نێوان حزبه‌ عێراقیه‌كان فۆرمێكی نوێی وه‌رگرتووه‌و ئێستا ململانێكه‌ له‌ڕێی سوپای ئه‌لیكترۆنی نادیار‌و به‌كرێگیراوی نێو تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌چێت.
13.04.2017  |  به‌غدا
یەکێک لەپەیجە سیاسییەکان
یەکێک لەپەیجە سیاسییەکان

به‌م دواییانه‌ زۆرینه‌ی عێراقیه‌كان له‌ڕێی سه‌یركردنی فه‌یسبووكه‌وه‌، تێبینی ده‌یان په‌یجی پاره‌داركراو ده‌كه‌ن كه‌ داوای چوونه‌ ریزه‌كانیان لێده‌كه‌ن، ئه‌و په‌یجانه‌ ئاماژه‌ی سیاسیان تێدایه‌‌و له‌ململانێدان له‌نێو خۆیاندا بۆ به‌رگریكردن له‌سیاسیه‌كان‌و حزبه‌كان یاخود ناوزڕاندنیان، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی عێراقیه‌كان به‌و په‌یجانه‌ ده‌ڵێن "سوپای ئه‌لیكترۆنی".

 

زۆرجار ئه‌م په‌یجه‌ نوێیانه‌ كه‌ فه‌یسبووكیان داگیركردووه‌، به‌چه‌ند رۆژێكی كه‌م هه‌زاران فۆلۆر كۆده‌كه‌نه‌وه‌، نه‌ك به‌هۆی خێرایی بڵاوبوونه‌وه‌‌و بابه‌ته‌كانیانه‌وه‌، به‌ڵكو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ریكلامی پاره‌ بۆدراون، هاوكات په‌یجی دیكه‌ له‌هه‌وڵی به‌ده‌ستهێنانی فۆلۆر له‌ڕێی پۆستی كۆمیدی یاخود ئه‌و بابه‌تانه‌ی كاریگه‌ریه‌كی زۆریان به‌سه‌ر عێراقییه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌ وه‌كو وێنه‌ی سه‌ربازان كه‌ له‌به‌ره‌كاندا دژی تیرۆریستان شه‌ڕده‌كه‌ن.

 

به‌ڵام ئامانجی ئه‌و په‌یجانه‌ بۆ فۆلۆره‌كان زۆر روونه‌‌و دوای چاوخشاندنێكی ساده‌ به‌جۆری پۆسته‌كانیاندا، كارێكی قورس نیه‌ تا بزانرێت په‌یجێك سه‌ر به‌ چ حزبێكه‌، چونكه‌ ستایشی كه‌سایه‌تیه‌كانی ئه‌و حزبه‌ ده‌كات‌و له‌به‌رامبه‌ریشدا هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر ركابه‌ره‌كانی حزبه‌كه‌ له‌هێزه‌ سیاسیه‌كانی دیكه‌.

 

ئاماژه‌ی مه‌ترسیدار سه‌باره‌ت به‌ دیارده‌ی "سوپا ئه‌لیكترۆنیه‌كان" كاریگه‌رییانه‌ له‌سه‌ر رایگشتی ناوخۆی عێراق، چونكه‌ ئه‌و په‌یجانه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن ئامانجه‌كانیان له‌ڕێی بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌یان پڕوپاگه‌نده‌ له‌دژی سیاسییه‌كان به‌دیبهێنن وه‌كو بڵاوكردنه‌وه‌ی هه‌واڵی هه‌ڵبه‌ستراو‌و وێنه‌ی ساخته‌ له‌ڕێی به‌كارهێنانی به‌رنامه‌كانی مۆنتاژكردنی وێنه‌وه‌، سه‌ره‌ڕای ساویلكه‌یی ئه‌و پۆستانه‌ش، به‌ڵام هه‌زاران لایك ده‌كرێن‌و كۆمێنتیان له‌سه‌ر ده‌درێت‌و له‌گه‌ڵ دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌و هه‌واڵانه‌ش له‌لایه‌ن فۆلۆره‌وانی ئه‌و په‌یجه‌ تایبه‌تیانه‌وه‌، زیاتر بڵاوده‌بنه‌وه‌.

 

بۆ شاردنه‌وه‌ی ئه‌و لایه‌نانه‌ش كه‌ له‌پشتیانه‌وه‌ن، زۆر جار ئه‌و په‌یجانه‌ ناوێك بۆ خۆیان هه‌ڵده‌بژێرن دوور بێت له‌سیاسه‌ت‌و نزیك بێت له‌زاراوه‌ میللیه‌كانی نێو شه‌قامی عێراقی، به‌شێوازی نووسینی پۆسته‌كان‌و خستنه‌ڕووشیاندا دیاره‌ كه‌سانی شاره‌زا ئه‌و په‌یجانه‌ به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن.

 

بۆ نموونه‌ په‌یجی "ڤیدیۆ وه‌ به‌س" هه‌یه‌ كه‌ زیاتر له‌ 150 هه‌زار فۆلۆری هه‌یه‌‌و به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی جه‌خت له‌ره‌خنه‌گرتن له‌ره‌وتی سه‌در‌و حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیران‌و عه‌ممار حه‌كیم سه‌رۆكی "هاوپه‌یمانی نیشتمانی"‌و كورد ده‌كاته‌وه‌، له‌كاتێكدا په‌یجی "حه‌رامیه‌" كه‌ زیاتر له‌ 100 هه‌زار كه‌س فۆلۆریه‌تی جه‌خت له‌ره‌خنه‌گرتن له‌نوری مالیكی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشوو ده‌كاته‌وه‌.

 

هه‌رچی په‌یجی "شبر ئه‌لمه‌ده‌نی – جوهه‌ینه‌"شه‌ (زیاتر له‌ 95 هه‌زار فۆلۆر) به‌تایبه‌تی ره‌خنه‌ له‌حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیران‌و موقته‌دا سه‌در سه‌ركرده‌ی ره‌وتی سه‌در ده‌گرێت، په‌یجی "سیاسه‌ وه‌ ره‌ئی" (زیاتر له‌ 48 هه‌زار فۆلۆر)یش به‌هه‌مان شێوه‌.

 

چه‌ند په‌یجێكی كه‌میش هه‌ن ئاشكرای ده‌كه‌ن سه‌ر به‌كێن، بۆ نموونه‌ په‌یجی "ئه‌لعه‌بادی وازیحه‌ن" (زیاتر له‌ 250 هه‌زار فۆلۆر) لایه‌نگری عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیرانه‌، هه‌رچی په‌یجی "مولته‌قا ئه‌لبه‌شائیر" (زیاتر له‌ 300 هه‌زار فۆلۆر) ئه‌وا به‌رگری له‌نوری مالیكی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشو‌و هاوپه‌یمانێتیه‌كه‌ی "ده‌وڵه‌تی یاسا" ده‌كات، په‌یجی "موحبی ئه‌لسه‌ید موقته‌دا ئه‌لسه‌در" (زیاتر له‌ 370 هه‌زار فۆلۆر) داكۆكی له‌ره‌وتی سه‌در‌و موقته‌دا سه‌دری سه‌ركرده‌ی ده‌كات.

 

به‌ڵام زۆرینه‌ی هه‌ره‌ زۆری په‌یجه‌كان ئاشكرای ناكه‌ن سه‌ر به‌ چ لایه‌نێكی سیاسین‌و بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ بێلایه‌نن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ستایشی ئه‌و حزبانه‌ ناكه‌ن كه‌ له‌پشتیانه‌وه‌ن، به‌ڵام ره‌خنه‌ له‌چه‌ند حزبێكی دیاریكراو ده‌گرن.

 

هه‌ڵسوڕێنه‌رانی ئه‌و په‌یجانه‌ له‌شێوازه‌كانی بانگه‌شه‌كردن بۆ پۆسته‌كانیاندا هونه‌ر ده‌نوێنن به‌مه‌به‌ستی گه‌یشتنیان به‌زۆرترین ژماره‌ی فۆلۆر، بۆ نموونه‌ یه‌كێك له‌په‌یجه‌كان ناوی "به‌نات سیاسیات"ه‌ (150 هه‌زار فۆلۆر) وێنه‌ی ژنه‌ هونه‌رمه‌ند‌و میدیاكاره‌ عێراقیه‌كان داده‌نێت بۆ سه‌رنجڕاكێشان، هاوكات په‌یجێكی تر ناوێكی هه‌ڵبژاردووه‌ هاوشێوه‌ی ناوی رێكخراوێكی سیاسی سه‌ر به‌یه‌كێك له‌حزبه‌ عێراقیه‌كانه‌، به‌ڵام هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر ئه‌و حزبه‌ ئه‌ویش په‌یجی "فورسان ئه‌لئه‌مه‌ل"ه‌.

 

په‌یجی "ره‌سام سیاسی"یش (زیاتر له‌ 56 هه‌زار فۆلۆر) وێنه‌ی كاریكاتێری له‌پۆسته‌كانیدا به‌كارده‌هێنێت، زۆر جاریش ئه‌و وێنانه‌ كه‌سایه‌تی سیاسیان تێدایه‌‌و كۆمێنت‌و تۆمه‌تی پێكه‌نیناویان له‌گه‌ڵ ده‌نووسرێت بۆ راكێشانی فۆلۆر، زیاتریش هه‌وڵه‌كانیان له‌سه‌ر چه‌ند كه‌سایه‌تیه‌كی سیاسی چڕ ده‌كه‌نه‌وه‌.

 

پۆستی ئه‌م په‌یجانه‌ یاخود ئه‌وانه‌ی له‌ئاستی میللیدا به‌ "سوپا ئه‌لیكترۆنیه‌كان" ناسراون ته‌نیا ره‌خنه‌گرتن نییه‌، به‌ڵكو هه‌وڵیش ده‌ده‌ن ناوه‌رۆكێكی كۆمه‌ڵایه‌تی بڵاوبكه‌نه‌وه‌ جێی بایه‌خی عێراقیه‌كان بێت‌و دوور بێت له‌سیاسه‌ت ئه‌ویش له‌پێناو شاردنه‌وه‌ی ئامانجه‌كانیاندا، به‌شداری هه‌ڵمه‌تی نیشتمانیش ده‌كه‌ن بۆ پشتیوانی هێزه‌ ئه‌منیه‌كانی عێراق یاخود ئاواره‌كان یان كێشه‌كانی بێكاری‌و خراپی خزمه‌تگوزارییه‌كان.

 

به‌ڵام له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانی قه‌یرانێكی سیاسی یاخود ناكۆكییه‌كی حزبی له‌په‌رله‌مان یان له‌حكومه‌ت یان ته‌نانه‌ت لێدوانێكی جێ سه‌رنجی یه‌كێك له‌سیاسییه‌كان، ئه‌وه‌ وه‌رزی چالاكی ئه‌م په‌یجانه‌ ده‌بێت‌و ده‌كه‌ونه‌ جه‌نگێكی دیجیتاڵی له‌نێو خۆیاندا ئه‌ویش له‌ڕێی سه‌دان پۆسته‌وه‌ كه‌ پروپاگه‌نده‌‌و هه‌واڵی درۆ له‌خۆده‌گرن‌و خاڵی نین له‌ناوزڕاندن‌و بیری تایفه‌گه‌ری، هه‌روه‌ك ئه‌و ناكۆكیانه‌ ده‌رفه‌تێكی گونجاویش ده‌بن بۆ دروستكردنی په‌یجی نوێ.

  

بۆ نموونه‌ چه‌ند رۆژێك دوای سه‌ردانه‌كه‌ی حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیران بۆ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان، شه‌ڕێكی میدیایی له‌فه‌یسبووك هه‌ڵگیرسا‌و چه‌ند په‌یجێكی نه‌یاری هه‌واڵی درۆیان بڵاوكرده‌وه‌ له‌نموونه‌ی ئه‌وه‌ی عه‌بادی له‌واشنتۆن رێككه‌وتنێكی ئیمزاكردووه‌ بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی هێزه‌كانی "حه‌شدی شه‌عبی"‌و دامه‌زراندنی بنكه‌ی سه‌ربازی هه‌میشه‌یی ئه‌مریكا له‌عێراق.

 

هه‌روه‌ك لێدوانی نوری مالیكی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشوو سه‌باره‌ت به‌رۆڵی ئێران له‌پشتیوانیكردنی عێراق له‌رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی داعش، دژه‌ هه‌ڵمه‌تێكی میدیایی به‌دوادا هات‌و به‌شوێنكه‌وته‌یی ئێران تۆمه‌تبار كرا، هاوكات موقته‌دا سه‌در سه‌ركرده‌ی ره‌وتی سه‌در رووبه‌ڕووی هه‌ڵمه‌تێكی راگه‌یاندنی به‌رفراوان بووه‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی چه‌ند رۆژێك له‌مه‌وبه‌ر رایگه‌یاند هه‌ڕه‌شه‌ی كوشتنی لێ كراوه‌.

 

زۆرجار ئه‌م په‌یجانه‌ پێكه‌وه‌گرێدراو ده‌بن له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌ناڵانه‌ی راگه‌یاندن كه‌ له‌لایه‌ن حزبه‌ عێراقیه‌كانه‌وه‌ پشتیوانی ده‌كرێن بۆ ته‌واوكردنی هه‌ڵمه‌تێكی راگه‌یاندن له‌دژی نه‌یاران، هه‌ندێك كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی‌و رۆژنامه‌‌و ئاژانسی هه‌واڵیی ناوخۆییش هه‌ن، هه‌واڵه‌ بڵاوكراوه‌كانی نێو فه‌یسبووك وه‌ك سه‌رچاوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی له‌هه‌واڵنامه‌كانیاندا به‌كارده‌هێنن به‌بێ پشتڕاستكردنه‌وه‌ی له‌ڕێی هه‌ڵوێست‌و لێدوانی ره‌سمیه‌وه‌ ئه‌ویش له‌ئاماژه‌یه‌كی مه‌ترسیداردا بۆ فه‌رامۆشكردنی بنه‌ماكانی كاری رۆژنامه‌نووسی.

 

ئه‌و شێوازی كاركردنه‌ نهێنیه‌ی "سوپا ئه‌لیكترۆنیه‌كان" په‌یڕه‌وی ده‌كه‌ن، ئاشكراكردنی ئه‌و گروپانه‌ی له‌پشتیانه‌وه‌ن قورس ده‌كات، هاوكات لایه‌نه‌ دادوه‌رییه‌كان توانای راوه‌دوونانی ئه‌و په‌یجانه‌یان نیه‌ بۆ راگرتنی ئه‌و پروپاگه‌نده‌ مه‌ترسیدار‌و هه‌واڵه‌ هه‌ڵبه‌ستراوانه‌ی بڵاویان ده‌كه‌نه‌وه‌‌و كاریگه‌ری له‌سه‌ر رایگشتی عێراق دروست ده‌كه‌ن، هه‌روه‌ك لاوازی یاسا عێراقیه‌كان‌و كۆنییان مه‌به‌ستی به‌دوادا        چوونی تاوانه‌ ئه‌لیكترۆنیه‌ پێشكه‌وتووه‌كان جێبه‌جێ ناكات، بۆیه‌ سوپا ئه‌لیكترۆنیه‌كان به‌رده‌وامن له‌كاری خۆیان به‌بێ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌یان‌و له‌گه‌ڵ نزیكبوونه‌وه‌ی واده‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كانیشدا توندتر ده‌بن.

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌