راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

ته‌گه‌ره‌كانی‌ به‌رده‌م لامه‌ركه‌زیه‌ت
پارێزگاكان ده‌سه‌ڵاتە كه‌ڵه‌كه‌بووه‌كانی‌ به‌غدایان بۆ ناسه‌نرێته‌وه‌

موسته‌فا حه‌بیب
ده‌بووایه‌ حه‌ڤده‌ مانگ له‌مه‌وبه‌ر عێراق هه‌نگاوێكی مێژوویی به‌خۆوه‌ ببینیایه‌ له‌ڕێی جێبه‌جێكردنی لامه‌ركه‌زیه‌ت، به‌ڵام ئه‌ركه‌كه‌ به‌هۆی یاساكانی به‌عس‌و ململانێ سیاسیه‌كان‌و كه‌می شاره‌زایی، شكستی خوارد.
26.01.2017  |  به‌غدا
 ( :وێنه الحكومة العراقية )
( :وێنه الحكومة العراقية )

سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌ به‌رپرسانی هه‌شت پارێزگای باشووری عێراق كۆبوونه‌وه‌یه‌كیان له‌شاری بابل كرد بۆ تاووتوێكردنی ئه‌و به‌ربه‌ستانه‌ی دێنه‌ سه‌رڕێی گواستنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات له‌حكومه‌تی فیدراڵیه‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان، وه‌ك هه‌میشه‌ش كۆبوونه‌وه‌كه‌ ره‌خنه‌ی له‌حكومه‌تی به‌غدا گرت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌دژی ئه‌و كاره‌ ده‌وه‌ستێته‌وه‌.

 

به‌پێی قسه‌ی مه‌هدی وادی به‌رپرسی كاروباری دارایی له‌ئه‌نجومه‌نی پارێزگای واستی باشووری عێراق ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌ یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ نه‌بوو، به‌ڵكو پێشتر به‌درێژایی ساڵی رابردوو زیاتر له‌ 10 كۆبوونه‌وه‌و كۆنفرانس له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانه‌وه‌ رێكخراون، وادی به‌"نیقاش"ی وت "به‌ڕوونی ململانێیه‌كی به‌هێز هه‌یه‌ رێگره‌ له‌ گواستنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات بۆ شاره‌كان، چونكه‌ كه‌سانێك هه‌ن سوودمه‌ندن له‌ مانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتێكی به‌هێز و ناوه‌ندی له‌ به‌غدا، له‌ كاتێكدا پارێزگاكان له‌ هه‌ژاری و نه‌بوونی خزمه‌تگوزاریدا به‌جێده‌هێڵرێن، به‌ڵام ئێمه‌ سوورین له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی به‌هه‌ر نرخێك بێت ده‌سه‌ڵاته‌كانمان وه‌ربگرین".

 

له‌ ئازاری 2008دا له‌سه‌رده‌می نوری مالیكی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشوودا په‌رله‌مان یاسایه‌كی مێژوویی په‌سه‌ند كرد كه‌ داوا ده‌كات ده‌سه‌ڵاتی هه‌شت وه‌زاره‌ت (دارایی، ته‌ندروستی، كار، نیشته‌جێكردن، په‌روه‌رده‌، گواستنه‌وه‌، ژینگه‌ و لاوان و وه‌رزش) بگوازرێته‌وه‌ بۆ 19 پارێزگاكه‌، به‌ڵام حكومه‌تی ئه‌و كاته‌ جێبه‌جێكردنی یاساكه‌ی ره‌ت كرده‌وه‌.

 

له‌ ساڵی 2013 یشدا په‌رله‌مان هه‌موارێكی نوێی له‌ یاساكه‌دا كرد كه‌ ده‌سه‌ڵاتی زیاتر ده‌داته‌ پارێزگاكان ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی ماوه‌ی حوكمی نوری مالیكی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشوو تاكڕه‌وی له‌ ده‌سه‌ڵاتدا به‌خۆوه‌ بینی و به‌ئاشكرا له‌لایه‌ن ركابه‌ره‌ سیاسیه‌كانیه‌وه‌ به‌ دیكتاتۆریه‌ت تۆمه‌تبار ده‌كرا.

 

به‌ڵام یاساكه‌ هه‌ر له‌ سه‌ر ره‌فه‌ی یاسادانه‌ران مایه‌وه‌ تا حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیران له‌ ساڵی 2014دا گه‌یشته‌ ده‌سه‌ڵات و پشتیوانی ته‌واوی بۆ گواستنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كان بۆ پارێزگاكان راگه‌یاند له‌ واده‌یه‌كدا كه‌ له‌ 12 مانگ تێپه‌ڕ نه‌كات، ده‌شبووایه‌ یاساكه‌ له‌ 15ی ئابی 2015دا جێبه‌جێ بكرێت كه‌ ئه‌وه‌ش تا ئێستا به‌ته‌واوی نه‌هاتۆته‌دی.

 

به‌ربه‌ستی یاسایی و ناكۆكی سیاسی

یه‌كه‌م به‌ربه‌ستی به‌رده‌م گواستنه‌وه‌ی وڵات به‌ره‌و ئیداره‌یه‌كی لامه‌ركه‌زی، دژبه‌یه‌كی یاساكانه‌، چونكه‌ یاسادانه‌ران له‌ په‌رله‌مان ئه‌وه‌یان له‌بیر كردووه‌ وڵاتێكی وه‌ك عێراق كه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی تۆتالیتاری به‌درێژایی چوار ده‌یه‌ له‌ڕێی سه‌دان یاسای ناوه‌ندی تونده‌وه‌ كه‌ تائێستاش له‌كاردان، حوكمی كردووه‌، تاكه‌ یاسایه‌ك ناتوانێت هه‌موویان هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌و كاره‌ كاتی پێویسته‌ و له‌وه‌ش گرنگتر ویستێكی سیاسی راسته‌قینه‌یه‌ له‌لایه‌ن هه‌مووانه‌وه‌ بۆ پشتیوانی پارێزگاكان.

 

بۆ نموونه‌ یاساكانی خزمه‌تی مه‌ده‌نی ساڵی 1960 و مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌ت ژماره‌ (22)ی ساڵی 2008 و یاسای رێكخستنی فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌ت و كه‌رتی گشتی ساڵی 1991 به‌پێی یاساكانی ئێستا له‌ ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی فیدراڵی و هه‌ردوو وه‌زاره‌تی دارایی و په‌روه‌رده‌دان ئه‌م یاسایانه‌ش دژبه‌یه‌كن له‌گه‌ڵ یاسای ده‌سه‌ڵاتی كارگێڕی پارێزگاكاندا.

 

كێشه‌كه‌ ته‌نیا له‌ یاساكاندا كۆتایی نایه‌ت، به‌ڵكو له‌و بڕیاره‌ ناوه‌ندیانه‌شدایه‌ كه‌ ئه‌نجومه‌نی به‌ناو "سه‌ركردایه‌تی شۆڕش" له‌ سه‌رده‌می سه‌رۆكی كۆچكردوو سه‌دام حسێندا ده‌ریده‌كردن و ژماره‌یان به‌سه‌دانه‌ و هێزی یاساشیان هه‌یه‌، سه‌یره‌كه‌ش له‌وه‌دایه‌ كه‌ ئه‌و بڕیارانه‌ تائێستاش كاریان پێده‌كرێت، په‌رله‌مانیش ماوه‌ی ده‌ ساڵه‌ به‌شێوازێكی سست كار بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یان ده‌كات.

 

ده‌بێت یاسادانه‌رانی عێراق ژینگه‌یه‌كی گونجاو ئاماده‌ بكه‌ن بۆ جێبه‌جێكردنی لامه‌ركه‌زیه‌ت، به‌ڵام ئه‌وان ته‌واو پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ كار ده‌كه‌ن، چونكه‌ مانگێك له‌مه‌وبه‌ر په‌رله‌مان هه‌مواركردنێكی سه‌یری له‌ یاسای ده‌سه‌ڵاتی پارێزگاكاندا كرد كه‌ داوا ده‌كات ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان له‌ ئاینده‌دا بۆ 11 ئه‌ندام كه‌مبكرێنه‌وه‌ كه‌ ئیًستا 25 ئه‌ندامن، چونكه‌ ئیداره‌دانی ده‌سه‌ڵاتی فراوان پێویستی به‌ ئه‌ندامی زیاتر هه‌یه‌ بۆ دابه‌شكردنی ئه‌ركه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی ئاسانتر.

 

به‌پێی قسه‌ی په‌رله‌مانتار سۆران ئیسماعیل سه‌رۆكی لیژنه‌ی هه‌رێم و پارێزگاكان له‌ په‌رله‌مان هه‌ندێك كوتله‌ی سیاسیش له‌ هه‌وڵی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌نجومه‌نه‌ خۆجێییانه‌دان كه‌ له‌ هه‌موو ناوچه‌یه‌كدا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ ئه‌ویش له‌ هه‌وڵێكی ئاشكرادا بۆ هێشتنه‌وه‌ی سیستمی ناوه‌ندی، چونكه‌ ئه‌نجومه‌نه‌ ناوچه‌ییه‌كان ته‌نیا فاكته‌ری په‌یوندی نێوان دانیشتووان و ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانن.

 

سۆران به‌ "نیقاش"ی وت "هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌م ئه‌نجومه‌نانه‌ ئه‌ركی جێبه‌جێكردنی لامه‌ركه‌زیه‌ت له‌ وڵاتدا قورس ده‌كات، بۆیه‌ به‌توندی كار بۆئه‌وه‌ ده‌كه‌ین ئه‌م ئه‌نجومه‌نانه‌ هه‌ڵنه‌وه‌شێنه‌وه‌، چونكه‌ قۆناغی داهاتوو گواستنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات له‌ حكومه‌تی فیدراڵیه‌وه‌ بۆ پارێزگاكان به‌خۆوه‌ ده‌بینێت كه‌ پێویستی به‌ كادری كارگێڕی شاره‌زا هه‌یه‌".

 

به‌ڵام كێشه‌كه‌ ته‌نیا یاسایی نییه‌، به‌ڵكو سیاسیشه‌، چونكه‌ ئه‌و ململانێیانه‌ی له‌نێوان حزبه‌كانی ناو ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكاندا هه‌یه‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی خراپی له‌سه‌ر جێبه‌جێكردنی لامه‌ركه‌زیه‌ت هه‌بووه‌ له‌ چوارچێوه‌ی هاوكێشه‌یه‌كی ئاڵۆزدا، بۆ نموونه‌ ئه‌و حزبانه‌ی وه‌زاره‌تیان له‌ حكومه‌تی فیدراڵیدا هه‌یه‌، ئه‌ندامانیان له‌ناو ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكاندا هه‌وڵ ده‌ده‌ن ته‌گه‌ره‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و وه‌زاره‌تانه‌ بۆ پارێزگاكان دروست بكه‌ن، چونكه‌ هه‌ژموونێكی زۆر له‌ده‌ستده‌ده‌ن له‌ وه‌زاره‌تێكدا كه‌ به‌موڵكی خۆیانی ده‌زانن.

 

به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ وه‌ك ئه‌شواق حه‌مید ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای زیقار ده‌ڵێت ئه‌و حزبانه‌ی وه‌زاره‌تیان نیه‌، به‌توندی هه‌وڵ ده‌ده‌ن ده‌سه‌ڵات بۆ پارێزگاكان بگوازرێته‌وه‌، ئه‌م دابه‌شبوونه‌ش له‌ناو ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكاندا هانی حكومه‌تی فیدراڵی ده‌دات خۆی له‌ جێبه‌جێكردنی لامه‌ركه‌زیه‌ت بدزێته‌وه‌.

 

ئه‌شواق حه‌مید كه‌ سه‌رۆكایه‌تی لیژنه‌ی پلاندان ده‌كات له‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگادا به‌ "نیقاش"ی وت "هه‌ڵوێستی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاته‌كانیان یه‌كگرتوو نیه‌، زۆری حزبه‌ به‌شداربووه‌كانیش له‌ ئیداره‌ی پارێزگاكاندا ده‌نگیانی له‌یه‌ك دوور خستوه‌ته‌وه‌ و ره‌نگدانه‌وه‌ی نه‌رێنی ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر ئاستی پێشكه‌شكردنی خزمه‌تگوزاریش به‌ دانیشتووان هه‌بووه‌".

 

لاوازی شاره‌زایی و تواناكان

سه‌ره‌كیترین زیان كه‌ به‌هۆی سیستمی ناوه‌ندی له‌ عێراق دووچاری پارێزگاكان هاتووه‌، خۆی له‌ گواستنه‌وه‌ی توانا كارگێڕی و پیشه‌ییه‌كان بۆ به‌غدای پایته‌خت ده‌بینێته‌وه‌ كه‌ ده‌رفه‌تی كار و باره‌گای وه‌زاره‌ته‌كان و فه‌رمانگه‌ فیدراڵیه‌كانی حكومه‌تی تێدایه‌، هاوكات پارێزگاكان به‌بێ ئه‌و توانا كارگێڕیانه‌ ده‌مێننه‌وه‌ كه‌ توانای ئیداره‌دانی كاروباره‌كانیان هه‌یه‌.

 

به‌پێی یاساكانی كار و پله‌ی وه‌زیفی حكومی، هه‌ر فه‌رمانبه‌رێك بگاته‌ پله‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی له‌ فه‌رمانگه‌ و دامه‌زراوه‌ حكومیه‌كان له‌ پاێزگاكاندا، پێویسته‌ بۆ كاركردن بچێته‌ به‌غدا، له‌گه‌ڵ هه‌وڵی پارێزگاكانیش بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی گرنگ و فراوان ئه‌وا رووبه‌ڕووی كێشه‌یه‌كی راسته‌قینه‌ ده‌بنه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ چوێنێتی مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ بارودۆخه‌ نوێیه‌كه‌دا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌ندێك له‌ پارێزگاكان به‌گه‌رمی نه‌چوون به‌ده‌م جێبه‌جێكردنی لامه‌ركه‌زیه‌ت له‌ ئێستادا.

 

ئه‌و یاسایه‌ی په‌رله‌مان په‌سه‌ندی كردووه‌ به‌ ناوی یاسای ژماره‌ 21 ناسراوه‌ و ده‌سه‌ڵاتی هه‌ڵبژاردنی به‌رپرسانی ده‌زگای دادوه‌ری و فه‌رمانده‌ ئه‌منیه‌كان و هه‌ڵسوكه‌وتكردن له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی سوپا له‌ناو شاره‌كان و ده‌ره‌وه‌یاندا ده‌داته‌ حكومه‌ته‌ خۆجێیه‌كان و پایته‌ختیش پابه‌ند ده‌كات به‌ راوێژكردن له‌گه‌ڵ پارێزگار سه‌باره‌ت به‌ جوڵاندنی هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی سه‌ر به‌ حكومه‌تی فیدراڵی، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ زیادبوونێك كه‌ ده‌گاته‌ پێنج ئه‌وه‌نده‌ له‌و پاره‌ی په‌ترۆدۆلاره‌ی ده‌درێته‌ پارێزگا به‌رهه‌مێنه‌كانی نه‌وت.

 

له‌سه‌ر ئاستی ئابووریش ئه‌وا یاسا نوێیه‌كه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی فراوان و گه‌وره‌ ده‌داته‌ پارێزگاكان كه‌ هه‌ندێكیان به‌ سه‌رچاوه‌ی دارایی ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌كات.

 

مادده‌ی 44ی یاساكه‌ روونیده‌كاته‌وه‌ كه‌ سه‌رچاوه‌ داراییه‌كانی هه‌ر پارێزگایه‌ك پێكدێت له‌ ته‌رخانكراوه‌كانی حكومه‌تی فیدراڵی و داهاتی باج و رسومات و غه‌رامه‌ و كرێی فرۆشتن و به‌كرێدانی موڵكه‌كانی ده‌وڵه‌ت، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ پێنج دۆلار بۆ هه‌ر به‌رمیلێك نه‌وتی خاو له‌ هه‌ر پارێزگایه‌ك به‌رهه‌م بهێنرێت و پێنج دۆلاریش بۆ پاڵاوتنی هه‌ر به‌رمیلێك نه‌وتی خاو له‌ پڵاوگه‌كانی پارێزگاكه‌ و پێنج دۆلاریش بۆ هه‌ر 150 مه‌تر سێجا له‌ گازی سروشتی به‌رهه‌مهێنراو له‌ پارێزگاكه‌.

 

له‌سه‌ر ئاستی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌منیش مادده‌ی 14ی یاساكه‌ ده‌ڵێت "پارێزگار ده‌سه‌ڵاتی راسته‌خۆی هه‌یه‌ به‌سه‌ر هه‌موو ده‌زگا راسپێردراوه‌كان به‌ ئه‌ركی پاراستن و پارێزگاریكردن له‌ ئاسایش و سیستمی كارپێكراو له‌ پارێزگاكه‌".

 

هاوكات له‌ ماده‌ی دووه‌می یاساكه‌دا هاتووه‌ "ئه‌نجومه‌نی پارێزگا ده‌سه‌ڵاتی یاسادانان و چاودێریه‌ له‌ پارێزگاكه‌دا و مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ یاسای خۆجێیی ده‌ربكات به‌و جۆره‌ی بتوانێت كاروباره‌كانی به‌گوێره‌ی پره‌نسیپی لامه‌ركه‌زیه‌تی كارگێڕی به‌ڕێوه‌ ببات و ئه‌نجومه‌نه‌كانیش كه‌سایه‌تی مه‌عنه‌وی و سه‌ربه‌خۆیی داراییان هه‌یه‌".

 

بێگومان ئه‌وانه‌ش ده‌سه‌ڵاتی گه‌وره‌ و مه‌ترسیدارن، به‌ڵام پرسیاری گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئایا ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان ده‌توانن به‌ ئاسانی به‌ڕێوه‌یان ببه‌ن؟ به‌رپرسانی پارێزگاكان خۆیان له‌ رۆچوون به‌نێو ورده‌كاری وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ به‌دوور ده‌گرن و ته‌نیا ئه‌وه‌ ده‌ڵێن كه‌ توانای ئه‌و كاره‌یان هه‌یه‌، به‌ڵام واقیع ئاماژه‌ بۆ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ ده‌كات، بۆیه‌ چه‌ند مانگێكه‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان چه‌ندین وۆركشۆپیان له‌ پارێزگاكان رێكخستووه‌ بۆ یارمه‌تیدان له‌ به‌ڕێوه‌بردنی ده‌سه‌ڵاته‌كاندا.

 

بۆچی لامه‌ركه‌زیه‌ت بۆ عێراق پێویسته‌؟

له‌ 19ی مانگی رابردوودا پارێزگای سه‌ڵاحه‌دین كۆنفراسێكی رێكخست بۆ تاووتوێكردنی گواستنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی هه‌ندێك وه‌زاره‌ت بۆ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا، ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی بینی ئه‌و شارانه‌ی جه‌نگ دژی رێكخراوی داعش وێرانی كردوون، ئاوه‌دان ناكرێنه‌وه‌، بۆ نموونه‌ شاری تكریت كه‌ 21 مانگ له‌مه‌وبه‌ر ئازاد كرا، تائێستاش ستراتیژێكی بۆ گێڕانه‌وه‌ی ژیان و سه‌قامگیری نییه‌، چونكه‌ حكومه‌تی فیدراڵی سه‌رقاڵه‌ به‌ جه‌نگی دژ به‌ توندڕه‌وان.

 

ئه‌حمه‌د جبوری پارێزگاری سه‌ڵاحه‌دین له‌ كۆنفرانسه‌كه‌دا وتی "شاره‌كه‌مان پێویستی به‌ خێراییه‌ له‌ به‌ ئه‌نجام گه‌یاندنی پرۆژه‌كاندا، به‌ڵام سیستمی ناوه‌ندی رێگره‌، بۆیه‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا ده‌ستده‌كات به‌ به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵاته‌ یاساییه‌كانی دوور له‌ ده‌سه‌ڵاتی وه‌زاره‌ت و فه‌رمانگه‌ فیدراڵیه‌كان".

 

ته‌نیا سه‌ڵاحه‌دین نیه‌ كه‌ به‌ده‌ست سستی پرۆسه‌ی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت، به‌ڵكو هه‌موو ئه‌و شارانه‌ی به‌م دواییانه‌ له‌ده‌ستی داعش ئازادكراون، به‌ده‌ست هه‌مان ئه‌و كێشه‌یه‌وه‌ ده‌ناڵێنن‌و وه‌ك چاودێران ده‌ڵێن پێویسته‌ حكومه‌تی فیدراڵی ئه‌گه‌ر بیه‌وێت سه‌قامگیری بۆ پارێزگاكان بگه‌ڕێته‌وه‌ و په‌ره‌پێدان بێته‌دی و قه‌یرانه‌ سیاسیه‌كان چاره‌سه‌ر بكرێن و گوشاره‌كانی سه‌ری كه‌م ببنه‌وه‌، ده‌سه‌ڵات بۆ پارێزگان بگوازێته‌وه‌، ئه‌م چاره‌سه‌ره‌ش پێویستی به‌ هه‌مواركردنی ده‌ستووری و ده‌ركردنی یاسای نوێ نیه‌.

 

جیاوازی پارێزگاكان و فره‌یی تایفه‌ و نه‌ته‌وه‌كانیان و جیاوازی كێشه‌كانیان ئه‌ركی حكومه‌ت و پایه‌كانی له‌ به‌غدا قورستر ده‌كات له‌وه‌ی به‌ته‌واوی ئاگاداری پێداویستیه‌كانی پارێزگاكانی دیكه‌ بێت، بۆ نموونه‌ پارێزگای به‌سره‌ به‌ده‌ست كه‌می ئاو و كاره‌با و هه‌ژاریه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت، له‌ كاتێكدا هه‌ردوو پارێزگای ئه‌نبار و نه‌ینه‌وا هه‌وڵی به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌منی ده‌ده‌ن، چونكه‌ ئه‌وان زیاتر توانای ئیداره‌دانی دۆسێی ئه‌منیان هه‌یه‌ له‌بری هێزه‌ فیدراڵیه‌كان كه‌ سه‌ربازانیان سه‌ر به‌ پارێزگاكانی دیكه‌ن و هیچ شتێك له‌باره‌ی سروشتی دانیشتوانه‌كه‌یه‌وه‌ نازانن.

 

باسم جه‌میل ئه‌نتوان پسپۆری ئابووری به‌ "نیقاش"ی وت "پێدانی ده‌سه‌ڵاتی زیاتر به‌ پارێزگاكان ره‌نگه‌ جێبه‌جێكردنی په‌ره‌پێدان‌و  پرۆژه‌كانی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ خێراتر بكات، ئه‌مه‌ش ره‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌رێنی به‌سه‌ر واقیعی پارێزگاكانه‌وه‌ ده‌بێت له‌ ئاینده‌دا".

سه‌ربه‌ستن له‌دووباره‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ بابه‌ته‌كانمان، به‌و مه‌رجه‌ی‌ ناوی‌ نیقاش بهێنن، تكایه‌ به‌ئیمه‌یل ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌