راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

داعش به‌ره‌یه‌كی‌ نوێ‌ له‌عێراقدا ده‌كاته‌وه‌

موسته‌فا حه‌بیب
له‌وه‌ته‌ی‌ به‌ده‌یان گه‌وره‌ ژه‌نه‌راڵی‌ سوپای‌ عێراقی‌ كوژراون، به‌ته‌واوی‌ ئه‌وه‌ روون بووه‌ته‌وه‌…
27.12.2013  |  به‌غدا

رۆژی‌ 21ی‌ ئه‌م مانگه‌ ده‌وڵه‌تی‌ ئیسلامی‌ له‌عێراق‌و شام (داعش) بۆسه‌یه‌كی‌ بۆ كاروانێكی‌ سوپا دانابوو كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ 16 كه‌سی‌ سه‌ربازی‌ تێدا كوژران، له‌نێویاندا فه‌رمانده‌ی‌ فیرقه‌ی‌ حه‌وتی‌ سوپا عه‌مید محه‌مه‌د كروی‌و دوو یاریده‌ده‌ره‌كه‌ی‌.

ئه‌م كاروانه‌ به‌نیاز بووه‌ وێنه‌ی‌ ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ بگرێت كه‌ سوپا به‌سه‌ر سه‌ربازگه‌یه‌كی‌ گروپه‌ چه‌كداره‌كان به‌ده‌ستی‌ هێنا له‌خۆرئاوای‌ پارێزگای‌ ئه‌نبار، به‌تایبه‌تی‌ پاش ئه‌وه‌ی‌ له‌رۆژی‌ 19ی‌ مانگ سوپا به‌فرۆكه‌ بۆردومانی‌ كرد، به‌ڵام داعش هه‌موو سه‌ربازگه‌كه‌ی‌ به‌بۆمب چاندبوو، له‌گه‌ڵ‌ گه‌یشتنی‌ كاروانه‌كه‌ ته‌قییه‌وه‌، ئه‌مه‌ش بووه‌ به‌هێزترین په‌لامار كه‌ له‌ماوه‌ی‌ 10 ساڵی‌ رابردوودا به‌رامبه‌ر سوپا ئه‌نجام درابێت.

له‌وه‌ڵامی‌ ئه‌م په‌لاماره‌دا، نوری‌ مالیكی‌ سه‌ره‌ك وه‌زیران فه‌رمانیدا به‌جێبه‌جێكردنی‌ هه‌ڵمه‌تێكی‌ به‌رفراوانی‌ سه‌ربازی‌ له‌ئه‌نبار بۆ پاككردنه‌وه‌ی‌ له‌چه‌كدارانی‌ داعش، به‌ڵام پێده‌چێت ئه‌م هه‌نگاوه‌ دره‌نگ وه‌خت بێت‌و هیچ له‌باره‌كه‌ نه‌گۆڕێت.

دوور له‌رووداوه‌ مه‌یدانییه‌، ئه‌م ماوه‌یه‌ كه‌ ته‌نها چوار مانگ بۆ هه‌ڵبژاردنی‌ په‌رله‌مانی‌ داهاتوو ماوه‌، عێراق كه‌وتووه‌ته‌ ناو گێژاوێكی‌ ئه‌منییه‌وه‌و عێراقییه‌كانیش له‌وه‌ ده‌ترسن رووداوه‌كانی‌ سوریا به‌سه‌ر ئه‌وانیشدا بێت.

ده‌كرێت هه‌فته‌ی‌ رابردوو به‌هه‌فته‌ی‌ داعش ناوببرێت، چونكه‌ ئه‌و گروپه‌ له‌و ماوه‌یه‌دا چه‌ندین كه‌سیان له‌سوپاو پۆلیسی‌ عێراقی‌ له‌پارێزگاكانی‌ ئه‌نبارو نه‌ینه‌واو دیاله‌و به‌غداو موسڵ‌ كوشت، له‌و ناوچانه‌ی‌ هه‌م پێگه‌ی‌ رابردووی‌ قاعیده‌ بوون‌و هه‌م ئێستاش دانیشتوانه‌ سوننه‌نشینه‌كه‌ی‌ هه‌ست به‌په‌راوێزخستن ده‌كه‌ن.

به‌ر له‌دوو ساڵ‌ چالاكی‌ گروپه‌ چه‌كداره‌كانی‌ سوریا به‌كوشتنی‌ لایه‌ندارانی‌ رژێمی‌ ئه‌و وڵاته‌ ده‌ستی‌ پێكرد، پاش ئه‌وه‌ش داعش كه‌وته‌ وێزه‌ی‌ سوپاو پۆلیسی‌ عێراقی‌.

سه‌ره‌ڕای‌ گه‌وره‌یی‌ په‌لاماره‌كه‌ی‌ داعش بۆ كوشتنی‌ ژه‌نه‌راڵه‌ گه‌وره‌كان له‌رۆژی‌ شه‌ممه‌ی‌ رابردوو، به‌ڵام داعش به‌ر له‌چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك رایگه‌یاند چاویان له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌نبار بكه‌نه‌ به‌شێك له‌و ناوچانه‌ی‌ خۆیان له‌سوریا ده‌ستیان به‌سه‌ردا گرتووه‌.

هه‌نگاوه‌كانی‌ ئه‌م پرۆژه‌یه‌ش له‌وه‌دا خۆی‌ ده‌بینێته‌وه‌ كه‌ په‌لاماری‌ چۆنێتی‌‌و تاكتیكی‌ بۆ سه‌ر دامه‌زراوه‌ حكومییه‌كان ئه‌نجام ده‌ده‌ن، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ له‌ناوچه‌كانی‌ ره‌تبه‌و فه‌لوجه‌و هیت‌و قائم روویداو هه‌ر له‌و ناوچانه‌ چه‌ند پردێكیان ته‌قانده‌وه‌ كه‌ هۆكاری‌ گرنگی‌ گرێدانه‌وه‌ بوون.

حاكم زاملی‌ په‌رله‌مانتاری‌ لیژنه‌ی‌ ئاسایش‌و به‌رگری‌ له‌مڕووه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "داعش ده‌یه‌وێت ئه‌نبار له‌عێراق داببڕێت‌و بیكاته‌ به‌شێك له‌ناوچه‌ نفوزی‌ خۆی‌ له‌سوریا، پێده‌چێت ئێمه‌ش له‌وه‌ڵامدانه‌وه‌ دواكه‌وتبین‌و نه‌توانین رێ‌ له‌هاتنه‌ناوه‌وه‌ی‌ ئه‌و گروپانه‌ بگرین".

كێشه‌كه‌ی‌ ئه‌نبار

سوپای‌ ئه‌مه‌ریكا له‌رێی‌ هێزه‌كانی‌ سه‌حوه‌ی‌ پارێزگای‌ ئه‌نباره‌وه‌ له‌ساڵانی‌ 2007و 2008 سه‌ركه‌وتنی‌ گه‌وره‌ی‌ دژی‌ قاعیده‌ به‌ده‌ستهێنا، به‌ڵام له‌سه‌ره‌تای‌ ئه‌یلولی‌ 2009 ئیتر دۆسێی‌ ئه‌منی‌ ئه‌و پارێزگایه‌ له‌لایه‌ن سوپای‌ ئه‌مه‌ریكاوه‌ درایه‌وه‌ ده‌ستی‌ سوپای‌ عێراقی‌.

به‌په‌راوێزخستنی‌ سه‌حوه‌كان له‌لایه‌ن مالیكییه‌وه‌‌و هه‌ڵگیرسانی‌ قه‌یرانی‌ سوریا، ده‌بوو سوپا خۆی‌ سنوره‌كانی‌ توندوتۆڵ‌ بكات، به‌ڵام به‌دانپیانانی‌ فه‌رمانده‌ سه‌ربازییه‌كان، له‌و هه‌وڵه‌دا شكستیان هێنا.

سهیب راوی‌ ئه‌ندامی‌ لیژنه‌ی‌ ئه‌منی‌ پارێزگای‌ ئه‌نبار به‌"نیقاش"ی‌ راگه‌یاند "نۆ مانگی‌ ره‌به‌قه‌ داوا له‌حكومه‌ت ده‌كه‌ین سنوره‌كان توندوتۆڵ‌ بكات، چونكه‌ چه‌كدارانی‌ قاعیده‌ بێ‌ هیچ رێگرییه‌ك رۆژانه‌ له‌و سنورانه‌وه‌ هاتوچۆ ده‌كه‌ن".

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "جموجۆڵی‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی‌ جه‌زیره‌ كه‌ دۆسێی‌ پاراستنی‌ ئه‌نباری‌ له‌ئه‌ستۆدایه‌، ئێجگار لاوازه‌، ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای‌ لاوازی‌ سوپای‌ عێراقی‌، له‌به‌ره‌نجامی‌ ئه‌وانه‌، ئێستا چه‌كدارانی‌ قاعیده‌ له‌ناوماندان‌و چۆن بیانه‌وێت ده‌مانكوژن‌و له‌و بیابانه‌ش ده‌حه‌وێنه‌وه‌".

پێده‌چێت كێشه‌ی‌ ئه‌نبار به‌ته‌نها له‌و چه‌ند گرفته‌ گه‌وره‌تر بێت، چونكه‌ ئه‌نبار گه‌وره‌ترین پارێزگای‌ عێراقه‌و له‌رووی‌ رووبه‌ره‌وه‌ 33% وڵات پێكده‌هێنێت‌و زۆربه‌شی‌ له‌بیابان‌و گردۆڵكه‌و دۆڵ‌ پێكهاتووه‌و بۆ هه‌ر سوپایه‌كی‌ نیزامی‌ ئاسان نییه‌ كۆنترۆڵی‌ بكات.

هه‌رچی‌ دانیشتوانه‌كه‌شیه‌تی‌ سوننه‌ی‌ محافه‌زه‌كارن، بۆیه‌ ئاسانه‌ بۆ قاعیده‌ كه‌ بڕوایان پێبهێنێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌خۆی‌ بگرن، به‌تایبه‌تی‌ به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌لایه‌ن حكومه‌ته‌ شیعییه‌كه‌ی‌ پاش 2003وه‌ فه‌رامۆشكراون.

ستراتیژی‌ داعش

ده‌وڵه‌تی‌ ئیسلامی‌ له‌عێراق‌و شام كه‌ به‌"داعش" ناسراوه‌، له‌مانگی‌ نیسانی‌ رابردوو دامه‌زراندنی‌ خۆی‌ راگه‌یاند، ئه‌م گروپه‌ش ناكۆكی‌ گه‌وره‌ی‌ له‌نێو رێكخستنه‌ جیهادییه‌كانی‌ سه‌ر به‌قاعیده‌ دروستكرد كه‌ ئه‌یمه‌ن زه‌واهیری‌ رێبه‌رایه‌تییان ده‌كات.

داعش له‌لایه‌ن كه‌سێكه‌وه‌ به‌رێوه‌ ده‌برێت كه‌ به‌ ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی‌ ناسراوه‌و هه‌ر خۆیشی‌ پێشتر ئه‌میری‌ ده‌وڵه‌تی‌ ئیسلامی‌ بوو له‌عێراق، پاش ئه‌مه‌ش چالاكییه‌كانی‌ خۆی‌ فراوانكرد تا ئه‌وه‌ی‌ ناوچه‌كانی‌ سوریاش بگرێته‌وه‌، به‌مه‌ش له‌ژێر ركێفی‌ فه‌رمانه‌كانی‌ زه‌واهیری‌ چووه‌ ده‌ره‌وه‌، چونكه‌ ئه‌و ده‌بوو ته‌نها رێبه‌رایه‌تی‌ ویلایه‌تی‌ عێراق بكات نه‌ك ناوچه‌یه‌كی‌ تر، له‌به‌رامبه‌ردا ده‌بوو ئه‌بو محه‌مه‌د جۆلانی‌ ببێته‌ رێبه‌ری‌ ئه‌و گروپه‌ له‌سوریا، بۆیه‌ تائێستا ناكۆكی‌ نێوانی‌ به‌غدادی‌‌و جۆلانی‌ به‌رده‌وامه‌.

ئێستا ستراتیژی‌ داعش له‌سه‌ر دوو كۆڵه‌كه‌ خۆی‌ بنیاد ناوه‌، یه‌كه‌میان ئه‌وه‌یه‌ سه‌ربازگه‌كانی‌ له‌بیابانی‌ ئه‌نبارو باكوری‌ سه‌لاحه‌دین‌و به‌ری‌ راستی‌ موسڵ‌‌و باكوری‌ بابل چالاك بكاته‌وه‌.

دووه‌میشیان بریتییه‌ له‌وه‌ی‌ ده‌ستی‌ بگات به‌به‌غداو پارێزگا شیعه‌نشینه‌كانی‌ تر، ئه‌ویش له‌رێی‌ ئه‌نجامدانی‌ ته‌قینه‌وه‌ی‌ هاوكات كه‌ ژماره‌یان ده‌گاته‌ بیست ته‌قینه‌وه‌ له‌یه‌ك كاتدا، مانگانه‌ش چوار جار ئه‌م هه‌ڵمه‌تانه‌ دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌.

وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ ئه‌سعه‌د یاسری‌ پسپۆڕی‌ ئه‌منی‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات ئه‌م ته‌قینه‌وانه‌ بوبوونه‌ مایه‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ سوپاو پۆلیس به‌وردی‌ نه‌توانن چاودێری‌ بنیادنانه‌وه‌ی‌ سه‌ربازگه‌كانی‌ ئه‌و گروپه‌ بكه‌ن‌و به‌ئاسانی‌ بتوانن له‌سوریاوه‌ بێنه‌ ناو عێراق.

یاسری‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "داعش پارێزگاری‌ كرد له‌ستراتیژی‌ شه‌ڕی‌ كۆڵانه‌و كۆڵانی‌ ناڕاسته‌وخۆ، ئه‌و ستراتیژه‌ی‌ قاعیده‌ له‌سه‌ر ئاستی‌ جیهان پێی‌ ناسراوه‌، چونكه‌ به‌و شێوه‌یه‌ له‌رووی‌ مه‌عنه‌وییه‌وه‌ به‌ته‌قینه‌وه‌ شاره‌كان ده‌خه‌ن‌و ئاماده‌كاری‌ ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‌ داگیری‌ بكه‌ن".

ئه‌و كرده‌وه‌ سه‌ربازیانه‌ی‌ ئێستا له‌ئه‌نبار به‌رێوه‌ ده‌چێت، له‌پاش كشانه‌وه‌ی‌ هێزه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا، گه‌وره‌ترین پرۆسه‌ی‌ سه‌ربازییه‌ له‌و ناوچه‌یه‌، ئه‌فسه‌رێكی‌ پله‌ به‌رزی‌ سوپا كه‌ له‌ناوچه‌كه‌ هێزه‌كه‌ی‌ بڵاوبووه‌ته‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "تووشی‌ سه‌رسوڕمان بووین له‌و ژماره‌ی‌ زۆره‌ی‌ سه‌ربازگه‌ كه‌ له‌ناوچه‌كه‌دا بینیمان، به‌ر له‌سێ‌ رۆژ سه‌ربازگه‌یه‌كی‌ قاعیده‌مان خاپور كردو چه‌ند به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كمان تیا دۆزییه‌وه‌ كه‌ هێما به‌بوونی‌ یانزه‌ سه‌ربازگه‌ ده‌كات له‌چوار پارێزگای‌ تر".

ئه‌و ئه‌فسه‌ره‌ كه‌ داوایكرد به‌هۆكاری‌ ئه‌منی‌ ناوی‌ نه‌هێنرێت وتی‌ "كه‌ چووینه‌ سه‌ربازگه‌كه‌ چۆڵ‌ بوو، پێده‌چوو ئه‌ندامانی‌ داعش به‌خێرایی‌ هه‌ڵهاتبن، چونكه‌ له‌نێوان ئه‌نبارو سوریا چه‌ند تونێلێكی‌ سروشتی‌‌و هه‌ندێكی‌ ده‌ستكردیش هه‌یه‌ كه‌ له‌وێوه‌ رایانكردبوو بۆ سه‌ربازگه‌كانیان له‌سوریا كه‌ ته‌نها چه‌ند كیلۆمه‌ترێك له‌سنوری‌ عێراقه‌وه‌ دووره‌".

له‌كاتێكدا كه‌ سوپا له‌سه‌ر سنور به‌شوێن داعشه‌وه‌یه‌، ئه‌و گروپه‌ به‌ره‌یه‌كی‌ تری‌ بۆخۆی‌ دۆزیوه‌ته‌وه‌، چونكه‌ له‌و ده‌مه‌ی‌ سوپا شانازی‌ ده‌كات به‌بۆردومانكردنی‌ سه‌ربازگه‌كان له‌رێی‌ فرۆكه‌وه‌و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ ڤیدیۆكانی‌، هه‌ر له‌و كاته‌دا ژماره‌یه‌ك خۆكوژ په‌لاماری‌ كه‌ناڵی‌ ئاسمانی‌ سه‌لاحه‌دین ده‌ده‌ن‌و ده‌ست به‌سه‌ر باڵه‌خانه‌كه‌دا ده‌گرن‌و له‌ناوه‌وه‌ خۆیان ده‌ته‌قێننه‌وه‌، كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ پێنج رۆژنامه‌نووس‌و ژماره‌یه‌ك پاسه‌وان كوژران‌و چه‌ند كه‌سێكی‌ تر بریندار بوون.

له‌و سه‌روبه‌نده‌دا فه‌رمانده‌ی‌ فه‌وجی‌ چوار له‌لیوای‌ 23ی‌ فیرقه‌ی‌ 17ی‌ سوپا له‌گه‌ڵ‌ سێ‌ ئه‌فسه‌رو دوو سه‌ربازدا كوژرا، ئه‌ویش له‌رێی‌ هێرشێكی‌ هاوه‌نی‌ بۆ سه‌ر باره‌گاكه‌یان له‌ناوچه‌ی‌ ئه‌بوغرێبی‌ باكوری‌ به‌غدا، ئه‌مه‌ش مانای‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چالاكییه‌كانی‌ داعش به‌په‌لاماره‌كانی‌ سوپا كه‌می‌ نه‌كردووه‌.

شوان ته‌ها ئه‌ندامی‌ لیژنه‌ی‌ ئاسایش‌و به‌رگری‌ په‌رله‌مان به‌"نیقاش"ی‌ وت "ده‌بێت حكومه‌ت هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌ بدات سۆزی‌ دانیشتوانی‌ سوننه‌ به‌ده‌ست بهێنێت، هه‌ندێجار چاره‌سه‌ری‌ سیاسییانه‌ كاریگه‌ری‌ جادوگه‌رانه‌ی‌ هه‌یه‌ له‌كۆتایی‌ هێنان به‌كێشه‌كان"، هه‌روه‌ها ده‌ڵێت "ته‌نانه‌ت سوپای‌ ئه‌مه‌ریكاش نه‌یتوانی‌ له‌ناوچه‌كه‌ قاعیده‌ ببه‌زێنێت، تا ئه‌و كاته‌ی‌ له‌گه‌ڵ‌ عه‌شایه‌ری‌ ناوچه‌كه‌ ئاشت بووه‌وه‌".

كاتێك نوری‌ مالیكی‌ مانگی‌ رابردوو سه‌ردانی‌ واشنتۆنی‌ كرد، به‌رپرسانی‌ ئه‌مه‌ریكی‌ به‌روونی‌ ئه‌وه‌یان پێراگه‌یاندبوو كه‌ ده‌بێت له‌گه‌ڵ‌ دانیشتوانی‌ سوننه‌ رێكبكه‌وێت ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستێتی‌ به‌سه‌ر قاعیده‌دا سه‌ربكه‌وێت، به‌ڵام پێده‌چێت مالیكی‌ له‌وه‌دا شكستی‌ هێنابێت.

به‌ر له‌ساڵێك‌و به‌دیاریكراوی‌ له‌21ی‌ كانوونی‌ یه‌كه‌می‌ ساڵی‌ رابردوو خۆپیشاندانی‌ به‌رفراوانی‌ سوننه‌كان له‌پارێزگاكانی‌ ئه‌نبارو سه‌لاحه‌دین‌و به‌غداو دیاله‌و موسڵ‌‌و به‌شێكی‌ كه‌ركوك دژ به‌سیاسه‌ته‌كانی‌ مالیكی‌ ده‌ستی‌ پێكرد‌و تائێستاش درێژه‌ی‌ هه‌یه‌.

به‌پێچه‌وانه‌ی‌ راسپارده‌ی‌ ئه‌مه‌ریكییه‌كانه‌وه‌، له‌بری‌ ئه‌وه‌ی‌ مالیكی‌ داوای‌ سوننه‌كان جێبه‌جێ‌ بكات، هه‌ڕه‌شه‌ی‌ بۆ سه‌ر خۆپیشانده‌ران دووپات كرده‌وه‌و رایگه‌یاند به‌هێز گۆڕه‌پانی‌ مانگرتنیان پێ چۆڵ‌ ده‌كات.

مالیكی‌ له‌بۆنه‌یه‌كی‌ ئاینی‌ له‌كه‌ربه‌لا، شاره‌كه‌ی‌ خۆی‌ وتی‌ "گۆڕه‌پانه‌كانی‌ مانگرتن بوونه‌ته‌ باره‌گای‌ رێكخستنه‌كانی‌ قاعیده‌‌و رێ‌ به‌وه‌ ناده‌ین، ماوه‌یه‌كی‌ كه‌م ده‌ده‌ین به‌خۆپیشانده‌ران‌و ده‌بێت به‌زوویی‌ ئه‌و ناوچانه‌ چۆڵ‌ بكه‌ن".

له‌گه‌ڵ‌ به‌رده‌وامبوونی‌ نائارامییه‌كانی‌ سوریاو به‌رده‌وامی‌ بێزاری‌ سوننه‌كانی‌ عێراق له‌حكومه‌ت، پێده‌چێت كه‌وتنی‌ داعش له‌م كاته‌دا رێی‌ تێنه‌چێت، ته‌نانه‌ت كرده‌وه‌ سه‌ربازییه‌كانیش ناتوانن به‌ری‌ پێبگرن مادام سوریا داڵده‌یان ده‌دات‌و ئه‌وانیش سوود له‌توڕه‌یی‌ سوننه‌ ده‌بینن له‌دژی‌ مالیكی‌.