راگه‌یاندن له‌هه‌ماهه‌نگی‌‌و گواستنه‌وه‌
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پرۆژه‌كانی‌ دیكه‌
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
نيقاش: ‎‫پوخته‌یه‌ك له‌ناوخۆو سه‌رانسه‌ی‌ عێراقه‌وه‌‬
عربي
نقاش: إحاطات من داخل وعبر العراق
English
niqash: briefings from inside and across iraq
ئیمه‌یله‌كه‌ت تۆماركرا

سوریا له‌عێراق ده‌چێت‌و هه‌مانكات جیاوازیشه‌

کاسرین شایەر
مشتومڕی‌ ده‌ستوه‌ردانی‌ ده‌ره‌كی‌ بۆ سه‌ر سوریا برینی‌ تاڵی‌ عێراقییه‌كان ده‌كولێنێته‌وه‌، چونكه‌ هێشتا ئه‌وان به‌ده‌ست…
5.09.2013  |  به‌رلین
Anti-war protestors in 2003, demonstrating against US plans to invade Iraq.
Anti-war protestors in 2003, demonstrating against US plans to invade Iraq.

له‌ماوه‌ی‌ ده‌ رۆژی‌ رابردووداو به‌تایبه‌تی‌ له‌وكاته‌وه‌ی‌ ئه‌گه‌ری‌ په‌لاماردانی‌ سوریا هاتووته‌ ئاراوه‌، زۆر لایه‌ن ده‌یانه‌وێت خاڵی‌ لێكچوون‌و به‌راورد له‌نێوان هێرشی‌ ئه‌مه‌ریكا بۆ سه‌ر عێراق له‌ساڵی‌ 2003و ئه‌و بارودۆخه‌ی‌ ئێستای‌ سوریا بخولقێنن.

له‌مڕووه‌وه‌ ئه‌لێكسه‌نده‌ر لۆكاشیفیچ وته‌بێژی‌ وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ روسیا زۆر به‌روونی‌ وتی‌ "هه‌موو ئه‌م هه‌وڵانه‌ی‌ ئێستا رووداوه‌كانی‌ ده‌ ساڵ‌ پێش ئێستامان به‌بیر ده‌هێنێته‌وه‌، كاتێك ئه‌مه‌ریكاو نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان به‌پشت به‌ستن به‌زانیاری‌ هه‌ڵه‌ گه‌یشتنه‌ ئه‌و بڕوایه‌ی‌ له‌عێراقدا چه‌كی‌ كۆكوژ هه‌یه‌، بۆیه‌ سه‌ركێشییان ئه‌نجامداو كه‌وتنه‌ په‌لاماری‌ ئه‌و وڵاته‌، هه‌مووشمان ده‌زانین ئه‌نجامه‌كه‌ی‌ چی‌ بوو".

له‌هه‌مان رووه‌وه‌ ئاد میلیباند سه‌رۆكی‌ حیزبی‌ كرێكارانی‌ به‌ریتانیا له‌سه‌ر تویته‌ر نوسیبووی‌ "من دڵنیام په‌ندمان له‌جه‌نگی‌ عێراق وه‌رگرتووه‌، دڵخۆشم كه‌ ده‌یڤد كامیرۆنیش له‌وه‌ تێگه‌یشتووه‌"، ئه‌مه‌ش پاش ده‌نگدانی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ عمومی‌ به‌ریتانیا دێت له‌سه‌ر په‌لاماردانی‌ سوریا كه‌ نه‌یارانی‌ ئه‌و هێرشه‌ بردیانه‌وه‌.

هه‌رچی‌ وۆڵفگانگ ئایشنجه‌ری‌ یاریده‌ده‌ری‌ پێشووی‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌ڵمانیایه‌ به‌رۆژنامه‌ی‌ ده‌یرشبیگه‌لی‌ وتووه‌ "زۆربه‌ی‌ چاودێران به‌چاویلكه‌كه‌ی‌ عێراق‌و ئه‌فغانستان ته‌ماشای‌ سوریا ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش مانای‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و په‌لاماردانه‌ مه‌ترسی‌ ده‌خولقێنێت‌و بارێكی‌ نائارام ده‌هێنێته‌ ئاراوه‌ كه‌ چه‌ند ساڵێك درێژه‌ ده‌كێشێت".

ره‌نگه‌ هه‌ر له‌ژێر فشاری‌ ئه‌م لێكدانه‌وانه‌دا بوبێت كه‌ كۆشكی‌ سپی‌ ناچاربوو به‌یاننامه‌یه‌ك ده‌ربكات‌و رایبگه‌یه‌نێت باوردۆخی‌ سوریاو عێراق زۆر له‌یه‌كتر جیاوازن.

به‌ڵام ئاخۆ واقیعه‌كه‌ چۆنه‌، به‌تایبه‌تی‌ ئه‌گه‌ر له‌گۆشه‌نیگایه‌كی‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ ته‌ماشای‌ رووداوه‌كان بكه‌یت، ده‌بینیت زۆر خاڵی‌ لێكچوو له‌نێوان عێراق‌و سوریادا هه‌یه‌، هه‌ر له‌رژێمی‌ فه‌رمانڕه‌واوه‌ تا ده‌گاته‌ پێكهاته‌ی‌ دانیشتوانه‌كه‌ی‌، له‌به‌رامبه‌ردا خاڵی‌ جیاوازیشیان هه‌یه‌.

خاڵی‌ لێكچووی‌ یه‌كه‌م: حیزبی‌ به‌عس

سه‌دام حسێن‌و خێزانه‌كه‌ی‌ له‌ماوه‌ی‌ نێوان ساڵانی‌ 1979 هه‌تا 2003 له‌رێی‌ حیزبی‌ به‌عسه‌وه‌ فه‌رمانڕه‌وایی‌ عێراقیان گرته‌ ده‌ست، له‌كاتێكدا ئه‌و حیزبه‌ له‌ساڵانی‌ شه‌سته‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوودا له‌سوریا سه‌ریهه‌ڵداو دروشمی‌ یه‌كخستنی‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ هه‌ڵگرتبوو، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ مه‌یلێكی‌ سۆسیالیستی‌ هه‌بوو.

هاوشێوه‌ی‌ عێراق، له‌سوریاش خێزانه‌كه‌ی‌ ئه‌سه‌د له‌ساڵی‌ 1970وه‌ هه‌تا ئێستا جڵه‌وی‌ به‌ڕێوه‌بردنی‌ ئه‌و وڵاته‌یان له‌ده‌ستدا ماوه‌و له‌وێش حیزبی‌ فه‌رمانڕه‌وا هه‌ر به‌عسه‌.

هه‌رچه‌نده‌ حیزبی‌ به‌عسی‌ هه‌ردوو وڵات هه‌ڵگری‌ په‌یامێكی‌ شۆڤێنی‌ عه‌ره‌بی‌ بوون، به‌ڵام دواجار هه‌ردوولا به‌رگێكی‌ دیكتاتۆرییان به‌به‌ردا بڕا.

له‌مباره‌یه‌وه‌ ئاندرۆ تیریل له‌په‌یمانگای‌ توێژینه‌وه‌ی‌ ستراتیژی‌ ئه‌مه‌ریكی‌ توێژینه‌ویه‌كی‌ له‌ژێر ناونیشانی‌ "په‌ند له‌پرۆگرامی‌ ریشه‌كێشكردنی‌ به‌عس له‌عێراق، له‌پێناو ئاینده‌ی‌ عێراق‌و شۆڕشی‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌" ئاماده‌ كردووه‌، له‌و توێژینه‌وه‌یه‌دا نوسیوێتی‌ "رژێمه‌كه‌ی‌ سوریا هاوشێوه‌ی‌ عێراقه‌، له‌م جۆره‌ سیسته‌مانه‌دا هاوڵاتی‌ ئه‌ركی‌ له‌به‌رامبه‌ر حكومه‌ت له‌سه‌ر شانه‌و بۆی‌ نییه‌ گومان له‌تێڕوانینی‌ سه‌ركرده‌كه‌ی‌ بكات".

له‌سه‌ره‌تاوه‌ حیزبی‌ به‌عسی‌ هه‌ردوو وڵات هیچ په‌یوه‌ندییه‌كیان به‌ئاین‌و تایفه‌وه‌ نه‌بوو، به‌ڵام دواجار هه‌ردوو حكومه‌ته‌كه‌ له‌رێی‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ كه‌سانی‌ نزیك به‌خۆیان‌و تایفه‌كه‌یان، خۆیان له‌به‌رامبه‌ر دوژمنه‌كانیان قایم كرد، هه‌ر به‌م هۆیه‌وه‌ هه‌موو سورییه‌كان نه‌بوونه‌ته‌ دوژمنی‌ ئه‌سه‌د، وه‌ك چۆن هه‌موو عێراقییه‌كان نه‌بووبوونه‌ دوژمنی‌ سه‌دام.

تیریل ده‌ڵێت "گومانی‌ تێدا نییه‌ زۆرێك له‌عه‌له‌وییه‌كان له‌وه‌ ده‌ترسن سوننه‌كان تۆڵه‌ی‌ 40 ساڵه‌ی‌ زه‌برو سته‌می‌ رژێمه‌كه‌ی‌ ئه‌سه‌دیان لێبكه‌نه‌وه‌، ته‌نانه‌ت شه‌ڕو كوشتاره‌كانی‌ ئه‌م دواییه‌ش ئۆباڵه‌كه‌ی‌ خراوه‌ته‌ ملی‌ عه‌له‌وییه‌كان".

عه‌له‌وییه‌كانی‌ سوریاو به‌شێك له‌كه‌مایه‌تییه‌كانی‌ تری‌ هاوشێوه‌ی‌ مه‌سیحییه‌كان كه‌ تائێستا نه‌گلاون له‌ناكۆكی‌ ئه‌و وڵاته‌وه‌، به‌ترسه‌وه‌ له‌ئاینده‌ ده‌ڕوانن، چونكه‌ له‌پاش كه‌وتنی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ سه‌دام له‌عێراقدا ناكۆكییه‌كانی‌ نێوان پێكهاته‌كان قوڵبوونه‌وه‌و ئه‌مه‌ریكاش رۆڵی‌ نه‌بوو له‌دامركاندانه‌وه‌ی‌ ئه‌و ئاڵۆزیانه‌دا.

خاڵی‌ لێكچوونی‌ دووه‌م: به‌كارهێنانی‌ چه‌كی‌ كیمیاوی‌

له‌ناوه‌ڕاستی‌ مانگی‌ ئازاری‌ ساڵی‌ 1988 به‌تۆمه‌تی‌ ده‌ست تێكه‌ڵبوون له‌گه‌ڵ‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران، رژێمه‌كه‌ی‌ سه‌دام حسێن به‌گازی‌ ژه‌هراوی‌ په‌لاماری‌ هه‌ڵه‌بجه‌یدا‌و به‌هۆیه‌وه‌ زیاتر له‌پێنج هه‌زار كه‌س گیانیان له‌ده‌ستداو نزیكه‌ی‌ ده‌ هه‌زار كه‌سی تریش بریندار بوون.

به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ مایه‌ی‌ گاڵته‌جاڕییه‌ هه‌ڵوێستی‌ ئه‌مه‌ریكاو رۆژئاوایه‌ له‌سه‌ر ئه‌گه‌ری‌ به‌كارهێنانی‌ چه‌كی‌ كیمیاوی‌ له‌سوریا كه‌ ده‌یانه‌وێت بیكه‌نه‌ بیانووی‌ په‌لاماردانی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ ئه‌سه‌د.

چونكه‌ هه‌ر ئه‌و ئه‌مه‌ریكایه‌ بوو كاتێك سه‌دام په‌لاماری‌ هه‌ڵه‌بجه‌یدا بێده‌نگی‌ هه‌ڵبژارد، ئه‌وكات ئه‌مه‌ریكا له‌جه‌نگی‌ عێراق ئێراندا پاڵپشتی‌ عێراقی‌ ده‌كردو ئێرانی‌ تۆمه‌تباركرد به‌وه‌ی‌ به‌كیمیاوی‌ په‌لاماری‌ هه‌ڵه‌بجه‌ی‌ داوه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئێران ئه‌وه‌ی‌ ره‌تكرده‌وه‌، به‌ڵام زۆربه‌ی‌ كۆمه‌ڵگای‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ شوێن بۆچوونه‌كه‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا كه‌وتن، ئه‌م قه‌ناعه‌ته‌ش هه‌تا ساڵانی‌ نه‌وه‌ده‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو درێژه‌ی‌ كێشا.

به‌پێی‌ راپۆرتێك كه‌ به‌م دواییه‌ له‌گۆڤاری‌ "فۆرین پۆلیسی‌" بڵاوبووه‌ته‌وه‌ "به‌ڵگه‌نامه‌كانی‌ سی‌ ئای‌ ئه‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا سه‌لماندویانه‌ كه‌ رژێمه‌كه‌ی‌ سه‌دام حسێن له‌ساڵی‌ 1983وه‌ چه‌كی‌ كیمیاوی‌ به‌كارهێناوه‌، به‌ڵام ئیداره‌ی‌ ریگان پێی‌ باش بووه‌ بێده‌نگ بێت به‌ڵكو عێراق له‌شه‌ڕه‌كه‌یدا بیباته‌وه‌".

دواجار له‌به‌ره‌نجامی‌ په‌لاماردانی‌ كوه‌یت له‌لایه‌ن عێراقه‌وه‌ په‌یوه‌ندی‌ نێوان ئه‌مه‌ریكاو عێراق شێواو له‌دیسه‌مبه‌ری‌ ساڵی‌ 1998 ئیداره‌كه‌ی‌ بیل كلینتۆن پرۆسه‌ی‌ رێوی‌ بیابانی‌ ده‌ست پێكرد‌و بۆ ماوه‌ی‌ چوار رۆژ موشه‌كبارانی‌ ئه‌و جێگایانه‌ی‌ كرد كه‌ سه‌دام چه‌كی‌ كیمیاوی‌ تیا هه‌ڵگرتبوون.

جارێكی‌ تر له‌ساڵی‌ 2003 بیانووی‌ چه‌كی‌ كیمیاوی‌ كرایه‌ هۆكاری‌ په‌لاماردانی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ سه‌دام، له‌كاتێكدا بێده‌نگی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌به‌رامبه‌ر به‌كارهێنانی‌ ئه‌و چه‌كه‌ له‌رابردوودا پشت گوێ‌ خرا.

له‌مڕووه‌وه‌ گۆڤاری‌ فۆرین پۆلیسی‌ نوسوێتی‌ "له‌چاره‌كه‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوودا هیچ هێرشێكی‌ كیمیاوی‌ به‌ئه‌ندازه‌ی‌ ئه‌و هێرشه‌ی‌ رژێمه‌كه‌ی‌ سه‌دام ئه‌نجام نه‌دراوه‌، ئه‌وه‌تا جارێكی‌ تر ئه‌و حاڵه‌ته‌ له‌نزیك دیمه‌شق دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌".

ئێستا وه‌ك سیناریۆیه‌ك سه‌رله‌نوێ‌ رووداوه‌كانی‌ رابردوو خۆیان نمایش ده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌وه‌تا جارێكی‌ تر سه‌رۆكی‌ ئه‌مه‌ریكا دۆسته‌كانی‌ كۆده‌كاته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ په‌لاماری‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست بده‌نه‌وه‌ به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌ڵگه‌یه‌كی‌ رونیان له‌به‌ر ده‌ستدا بێت، هه‌رچه‌نده‌ ده‌توانین له‌نێو ئه‌م گۆڕانكارییانه‌دا چه‌ند جیاوازییه‌كی‌ گرنگ بدۆزینه‌وه‌.

كاتی‌ خۆی‌ له‌ساڵی‌ 2003 هۆكاره‌كانی‌ په‌لاماردانی‌ عێراق تاڕاده‌یه‌كی‌ زۆر روون بوو، بیركردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و ده‌مه‌ی‌ به‌رپرسانی‌ كۆشكی‌ سپی‌ بریتی‌ بوو له‌وه‌ی‌ گه‌ره‌نتی‌ به‌ده‌ستهێنانی‌ سه‌رچاوه‌ی‌ نه‌وت بكه‌ن، هه‌روه‌ك تۆڵه‌یه‌ك بوو بۆ رووداوه‌كانی‌ 11ی‌ سێپته‌مبه‌ر، نازانین چه‌ند كه‌س بڕوای‌ به‌بیانووه‌كانی‌ ئه‌و كاته‌ كردووه‌، به‌ڵام زۆربه‌ی‌ خه‌ڵكانی‌ رۆژئاوا پێیان وانه‌بوو بیانووی‌ چه‌كی‌ كۆكوژ بیانوویه‌كی‌ راسته‌.

به‌ڵام ئێستا دیاره‌ كه‌ ئیداره‌كه‌ی‌ ئۆباما هه‌مان لێكدانه‌وه‌ی‌ سه‌رۆكه‌كانی‌ پێشووی‌ نییه‌، چونكه‌ ئۆباما سیاسه‌تی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وه‌ها داڕشتووه‌ كه‌ ده‌ست وه‌رنه‌داته‌ كاروباری‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاسته‌وه‌.

هه‌رچه‌نده‌ هێشتا له‌پشت په‌رده‌وه‌ زۆر زانیاری‌ شاره‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام هه‌ر به‌هۆی‌ سیاسه‌ته‌كانی‌ ئۆباماوه‌ هێزه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌عێراق‌و ئه‌فغانستان كشانه‌وه‌و كرانه‌وه‌یه‌كی‌ دیبلۆماسی‌ به‌رووی‌ وڵاتانی‌ میسرو لیبیادا روویدا، به‌ڵگه‌یه‌كی‌ رونتریش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌شۆڕشی‌ لیبیادا ئه‌مه‌ریكا رۆڵی‌ رێبه‌رایه‌تی‌ نه‌گرته‌ ده‌ست، به‌ڵكو له‌په‌ناوه‌ له‌پاڵ‌ هاوپه‌یمانه‌كانیدا كاری‌ ده‌كرد.

بێگومان لێكدانه‌وه‌ی‌ ئیداره‌كه‌ی‌ ئۆباماو بوش له‌باره‌ی‌ خۆهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاسته‌وه‌ جیاوازه‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ روون بووه‌ته‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ریكییه‌كان له‌پاش شه‌ڕی‌ عێراق‌و ئه‌فغانستانه‌وه‌ وه‌كجاران گه‌رموگوڕ نین بۆ ئه‌وه‌ی‌ قوربانی‌ به‌ژیانیان بده‌ن بۆ وڵاتێك كه‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ ئه‌مه‌ریكای‌ تیا نه‌بێت.

لێره‌دا پرسیاری‌ گرنگ ئه‌وه‌یه‌ بۆچی‌ ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ سلبییه‌ له‌به‌رامبه‌ر رژێمی‌ سوریاو چه‌كی‌ كیمیاوی‌ گیراوه‌ته‌ به‌ر له‌كاتێكدا رژێمه‌كه‌ی‌ سوریا وه‌ك سه‌دام نییه‌و زۆربه‌ی‌ ئه‌وانه‌ی‌ كوشتونی‌ به‌چه‌كی‌ كیمیاوی‌ نه‌بووه‌.

ئاخۆ له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ "پێوه‌ری‌ نێوده‌وڵه‌تی‌" پێشێلكراوه‌، یان ئه‌و بیانووه‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا خۆی‌ له‌ساڵی‌ 2005ه‌وه‌ دایهێناوه‌ گوایه‌ له‌ژێر ده‌سته‌واژه‌ی‌ "مافی‌ پاراستنی‌ خه‌ڵكی‌ سیڤیل" دێته‌ ده‌نگ؟ یان كۆی‌ مه‌سه‌له‌كه‌ گرێدراوه‌ به‌چه‌ند لایه‌نێكی‌ تره‌وه‌ كه‌ هێشتا نه‌خراونه‌ته‌ روو؟ ئاخۆ ئێران‌و ئیسرائیل له‌م هاوكێشه‌یه‌دا چ رۆڵێك ده‌گێڕن.

شه‌ڕی‌ دوو ساڵی‌ رابردووی‌ سوریا وه‌ك له‌كوڵهاتنی‌ كۆی‌ ناكۆكییه‌كانی‌ ناوچه‌كه‌ بوو، سوننه‌ له‌به‌رامبه‌ر شیعه‌و كورد له‌به‌رامبه‌ر عه‌ره‌ب‌و ئێران له‌به‌رامبه‌ر كه‌نداوو ئیسرائیل له‌به‌رامبه‌ر هه‌موویان‌و دیبلۆماسیه‌تی‌ روسی‌‌و چینی‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌ریكاو ئه‌وروپا.

ئاماره‌كان ده‌ریده‌خه‌ن كه‌ بوونی‌ دوو ملیۆن په‌نابه‌ر بووه‌ته‌ بارگرانییه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و ئابوری‌ به‌سه‌ر شانی‌ وڵاتانی‌ لوبنان‌و توركیاو عێراقه‌وه‌، له‌كاتێكدا هێشتا ناكۆكییه‌كان ئه‌گه‌ری‌ زیادبوونی‌ ژماره‌ی‌ په‌نابه‌رانی‌ به‌كراوه‌یی‌ هێشتووه‌ته‌وه‌.

پسپۆڕێكی‌ سه‌ربازی‌ پێی‌ وایه‌ ئه‌مه‌ سیاسه‌تی‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ هه‌موو نه‌یاره‌كانه‌ له‌یه‌ك گۆڕه‌پانی‌ شه‌ڕدا، ئه‌و پێی‌ وایه‌ ره‌نگه‌ كاتی‌ ئه‌وه‌ هاتبێت شه‌ڕ هه‌موو لایه‌نه‌ ناكۆكه‌كان ناچار بكات له‌سه‌ر مێزی‌ گفتوگۆ كۆببنه‌وه‌، یان بكه‌ونه‌ به‌رده‌م مه‌ترسی‌ وێرانكردنی‌ یه‌كتری‌.

ئایشینگه‌ر له‌رێی‌ دیرشبیگله‌وه‌ به‌راوردی‌ نێوان سوریاو بۆسنه‌ ده‌كات‌و ده‌ڵێت "بۆ ماوه‌یه‌كی‌ زۆر ئه‌و بارودۆخه‌ له‌بۆسنه‌ وه‌ك خۆی‌ مایه‌وه‌، هیچ شتێكیش نه‌گۆڕا تا كۆمه‌ڵكوژی‌ سریبرینیتسا له‌ساڵی‌ 1995 روویدا".

ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ دواجار له‌وێ‌ رێكه‌وتننامه‌ی‌ ئاشتی‌ مۆركرا، چونكه‌ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان "گه‌یشتنه‌ ئه‌و بڕوایه‌ی‌ ده‌بێت به‌رێككه‌وتن مه‌سه‌له‌كه‌ چاره‌ بكرێت، ئه‌وكات لایه‌نی‌ كرواتی‌ ده‌ستكه‌وتی‌ خۆی‌ هه‌بوو، به‌و مانایه‌ی‌ دواجار هه‌ڕه‌شه‌و به‌كارهێنانی‌ هێزێكی‌ كه‌م مه‌سه‌له‌كه‌ی‌ یه‌كلایی‌ كرده‌وه‌".

ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مه‌ریكا ده‌یكات وێناكردنی‌ تابلۆیه‌كی‌ ره‌ش‌و سپییه‌ هاوشێوه‌ی‌ وێنه‌ی‌ كاوبۆی‌‌و هیندییه‌ سوره‌كان بۆ ئه‌وه‌ی‌ بڕوا به‌خه‌ڵك بهێنێت كه‌ به‌ره‌وپیری‌ شه‌ڕ بچن، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ زۆر له‌وه‌ ئاڵۆزتره‌.

ده‌بێت ئه‌وه‌ له‌به‌رچاو بگرین كه‌ به‌ڵگه‌ی‌ ته‌واو له‌سوریادا نییه‌ بۆ به‌كارهێنانی‌ چه‌كی‌ كیمیاوی‌، له‌كاتێكدا له‌رابردوودا بوش هه‌مان بیانووی‌ كرده‌ هۆكاری‌ په‌لاماردانی‌ عێراق.

جێی‌ خۆیه‌تی‌ پرسیاری‌ ئه‌وه‌ بكرێت ئاخۆ هۆكاری‌ تری‌ ده‌ره‌كی‌ له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا هه‌یه‌، ئایا ئه‌مه‌ریكا سوودی‌ له‌ئه‌زمونه‌كه‌ی‌ خۆی‌ وه‌رگرتووه‌ له‌عێراق.

تیریله‌ر نوسیوێتی‌ "عێراقییه‌كان به‌چاوی‌ ره‌خنه‌وه‌ له‌ئه‌مه‌ریكا ده‌ڕوانن‌و ئێستا له‌وێنه‌ی‌ هێزێكی‌ فریادره‌سدا نایبینن، چونكه‌ ئه‌وان گه‌یشتونه‌ته‌ ئه‌و بڕوایه‌ی‌ هه‌موو هه‌وڵێكی‌ ئه‌مه‌ریكا بۆ سه‌پاندنی‌ ئه‌جێندایه‌كی‌ خۆی‌ بووه‌ تا بنكه‌یه‌كی‌ سه‌ربازی‌ له‌و وڵاته‌ بۆ خۆی‌ دروست بكات‌و له‌وێوه‌ ده‌ست بگرێت به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌دا".

جیاوازی‌ دووه‌م مه‌سه‌له‌ی‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆیه‌، له‌مڕووه‌وه‌ ده‌یڤد گاردنه‌ر نوسه‌ری‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ له‌رۆژنامه‌ی‌ فاینانشال تایمز ده‌ڵێت "جیاوازی‌ هه‌ره‌ دیاری‌ سوریاو عێراق ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناكۆكی‌ سوریا وه‌ك هه‌وڵێكی‌ جه‌ماوه‌ری‌ بۆ رووخانی‌ دیكتاتۆر سه‌رهه‌ڵدا، به‌ڵام په‌لاماردانی‌ عێراق هیچ بیانوویه‌كی‌ نه‌بوو".

ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ گرنگترین جیاوازی‌ بێت، له‌كاتێكدا هه‌ندێ‌ له‌چاودێران پێیان وایه‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ له‌عێراقه‌وه‌ سه‌ریهه‌ڵداوه‌ كاتێك سه‌دام حسێن وه‌كو یه‌كه‌م دیكتاتۆری‌ عه‌ره‌بی‌ روخێنرا، به‌ڵام دواجار ئه‌م نازناوه‌ی‌ پێنه‌بڕا، چونكه‌ ئه‌و هه‌نگاوه‌ له‌لایه‌ن هێزێكی‌ داگیركه‌ره‌وه‌ گه‌یشته‌ ئه‌نجام، كاتێكیش ئه‌مه‌ریكا چووه‌ عێراق ئه‌و وڵاته‌ ئارام بوو، سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ ترس‌و سه‌ركوتكاری‌ باڵی‌ به‌سه‌ردا كێشابوو.

ئه‌گه‌ر ته‌ماشای‌ سوریای‌ ئه‌مڕۆش بكه‌ین ئه‌گه‌ری‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆ به‌هێزه‌، به‌ڵام سه‌ره‌تاكه‌ی‌ جیاوازه‌، شه‌رێكه‌ له‌نێوان خۆپیشانده‌ران كه‌ داوای‌ دیموكراسییان ده‌كرد له‌گه‌ڵ‌ رژێمێكی‌ سه‌ركوتكار، هه‌ندێجاریش لایه‌نه‌ ناكۆكه‌كان ئه‌وه‌نده‌ی‌ به‌شه‌ڕی‌ یه‌كتره‌وه‌ خه‌ریكن، ئه‌وه‌نده‌ شه‌ڕی‌ رژێم ناكه‌ن.

له‌هه‌موو باره‌كاندا ئه‌نجامی‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌سوریا رووده‌دات، جا هه‌ر كه‌سێك تیایدا براوه‌ بێت، بێ سه‌رو به‌ره‌یی‌ نادیارو درێژماوه‌یه‌.

لێكچوونێكی‌ تریش ئه‌وه‌یه‌ عێراقییه‌كان به‌باشی‌ ده‌توانن له‌سوریای‌ دراوسێیان بگه‌یه‌نن مانای‌ "بێ سه‌روبه‌ره‌یی‌" یانی‌ چی‌، چونكه‌ به‌سه‌ر خۆیاندا هاتووه‌.